حسن‌زاده آملی، حسن

    از ویکی‌نور
    حسن‌زاده آملی، حسن
    نام حسن‌زاده آملی، حسن
    نام‌های دیگر حضرت آیت‌الله حاج شيخ حسن حسن زاده آملى

    حسن زاده، حسن

    نام پدر عبدالله
    متولد 1307ش
    محل تولد در روستای ایرای لاریجان از توابع شهرستان آمل
    رحلت سوم مهر 1400ش
    اساتید ميرزا ابوالحسن شعرانى

    مهدى الهى قمشه‌اى

    شيخ محمدحسین فاضل تونى

    آقا ميرزا احمد آشتيانى

    علامه سيد محمدحسین طباطبائى

    برخی آثار آغاز و انجام

    ممد الهمم در شرح فصوص الحکم

    مفتاح الفلاح

    دروس اتحاد عاقل به معقول

    انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغة

    انسان و قرآن

    رساله فارسی انه الحق

    الهی نامه (حسن زاده آملی، حسن)

    تعیین خط زوال

    تعیین تعیین سمت قبله و تشخیص ظهر حقیقی مدینه منوره به اعجاز رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم

    کد مؤلف AUTHORCODE00783AUTHORCODE

    حسن حسن‌زاده آملی (1307-1400ش)، از علماى مشهور در فلسفه، عرفان، هيئت، رياضيات، طب، شعر و ادب و داراى تأليفات فراوانی در علوم مختلف.

    ولادت

    در اواخر سال 1307 ش مطابق با 1347ق برابر با 1929م در روستای ایرای لاریجان از توابع شهرستان آمل ديده به جهان گشود. نام اصلى ايشان حسن بن عبدالله طبرى آملى است كه به حسن‌زاده شهرت دارد.

    تحصیلات

    مقدمات علوم حوزوى و فراگيرى علومى كه بين طلاب متداول است را در مسجد جامع آمل آموخت، در اين دوران كه شش سال طول كشيد از محضر علمايى چون: آیت‌الله ميرزا ابوالقاسم فرسيو، آیت‌الله غروى، آقا شيخ احمد اعتمادى، شيخ ابوالقاسم رجايى لتيكوهى، شيخ عزيزاللّه طبرسى و مرحوم عبداللّه اشراقى بهره گرفت.

    سپس در سن 22 سالگى و در شهريور 1329 به تهران رفت و از محضر آيات: ميرزا ابوالحسن شعرانى، حاج ميرزا مهدى الهى قمشه‌اى، حاج شيخ محمدتقى آملى، ميرزا ابوالحسن رفيعى قزوينى، شيخ محمدحسین فاضل تونى، آقا ميرزا احمد آشتيانى و سيد احمد لواسانى استفاده كرد.

    در دوشنبه ۲۵ جمادى‌الاول سال ۱۳۸۳ق برابر با ۲۲ مهر ۱۳۴۲ش به قم عزيمت نمود و از علامه سيد محمدحسین طباطبائى و برادرش سيد حسن طباطبائى و آقا سيد مهدى قاضى طباطبائى بهره‌ها برد.

    و از همان سال تا آخر عمر در حوزه علميه قم به درس و بحث و تحقيق و پژوهش اشتغال داشت.

    ۱۴ دوره شرح منظومه، ۴ دوره اشارات، یک دوره اسفار اربعه، و ۴ دوره شرح فصوص قیصری را در این مدت تدریس کرد. شرح تمهید و مصباح الانس نیز از جمله تدریس‌های اوست. او همچنین حدود ۱۷ سال دروس ریاضیات، هیأت، وقت و قبله را درس داد که کتاب دروس «معرفة الوقت و القبلة» محصول آن درس‌هاست.


    وفات

    آیت‌الله حسن‌زاده آملی سرانجام در روز شنبه 3 مهر ماه سال 1400ش برابر با 18 صفر سال 1443ق درگذشت و پس از تشییع با شکوه ده‌ها هزار نفری مردم مردم آمل و اقامه نماز میت به امامت مقام معظم رهبری آیت‌الله خامنه‌ای در روستای ایرا بخش لاریجان شهرستان آمل در آرامگاهی که در یکی از اتاق‌های خانه‌اش برای همسرش درست کرده بود، به خاک سپرده شد.[۱]

    آثار

    بطور كلى مى‌توان نگاشته‌هاى وى را به پنج دسته: تألیف مستقل، شروح، حواشى و تعليقات، تصحيح آثار ديگران و رسالات تقسيم نمود.

    1. تصحيح و اعراب گذارى و تحشيه نصاب‌الصبيان
    2. كلمه عليا در توقيفيت اسماء
    3. خير الاثر در رد جبر و قدر
    4. انسان و قرآن
    5. حول الرؤية
    6. رساله امامت
    7. دروس اتحاد عاقل به معقول
    8. نور على نور در ذكر و ذاكر و مذكور
    9. لقاءالله
    10. گشتى در حركت
    11. تقديم و تعليق رساله
    12. انسان در عرف عرفان
    13. هزار و يك كلمه
    14. قرآن هرگز تحريف نشده
    15. انسان كامل در نهج‌البلاغة
    16. قرآن و عرفان و برهان از هم جدايى ندارند
    17. الالهيات من كتاب الشفاء
    18. نهج الولاية در شناخت امام زمان(ع)
    19. صد كلمه در معرفت نفس
    20. نصوص الحكم بر فصوص الحكم
    21. النور المتجلى فى الظهور الظلى
    22. النفس من كتاب الشفاء
    23. مجمو عه مقالات
    24. ديوان اشعار
    25. دروس معرفت نفس (3 جلد)
    26. الهى نامه
    27. هزار و يك نكته
    28. وحدت از ديدگاه عارف و حكيم
    29. شرح نهج‌البلاغة به نام [تكملة منهاج البراعة ] به عربى در پنج مجلد
    30. شرح زيج بهادرى به فارسى
    31. شرح فصوص فارابى يك دوره كامل به فارسى
    32. مآخذ و مصادر نهج‌البلاغة و استدراكات آن
    33. شرح باب توحيد حديقه سنايى
    34. شرح يك دوره مسائل رياضى هيوى زيج بهادرى و تعليقات آن
    35. شرح عربى تحفة الاجله في معرفة القبلة حيدر قلى سردار كابلى
    36. تعليقات بر شرح بر فصوص محى‌الدين عربى
    37. تعليقات بر قبله ملا مظفر
    38. تعليقات و حواشى بر دوره اصول اقليدس و شرح صدور آن به تحرير خواجه نصرالدين طوسى
    39. تعليقات بر هشت باب معانى شرح مطول تفتازانى
    40. تعليقات دوره منطق منظومه متاله سبزوارى
    41. تعليقات بر اسفار صدر المتالهين بخصوص از اول جواهر و اعراض تا آخر آن به تفصيل
    42. تحشيه تمهيد القواعد صائن‌الدين معروف به ابن تركه
    43. تعليقه و تحشيه و تصحيح مجسطى بطلميوس و نيز حاشيه بر شروح آن چون شرح نظام‌الدين نيشابورى و شرح محمد على رياضى
    44. تصحيح كامل يك دوره نهج‌البلاغة از روى نسخه‌اى كه به يك واسطه از خط سيد رضى استنساخ گرديده است.
    45. تصحيح و اعراب گذارى جلدين اصول كافى ثقةالاسلام كلينى
    46. تصحيح تفسير خلاصة المنهج مرحوم ملا فتح‌الله كاشانى
    47. تصحيح كامل يك دوره تمامى حكمت متعاليه معروف به اسفار ملا صدرا از اول تا آخر آن از روى چندين نسخه مخطوط و غير مخطوط محشى و مصحح بر تحشيه و تصحيح مرحوم سيد ابوالحسن جلوه زواره‌اى و سيد حسن آل طعمه و ديگر حكما
    48. تصحيح و تحشيه بر دوره كامل شرح محقق خواجه نصير‌الدين طوسى بر اشارات ابوعلى سينا
    49. تصحيح كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد كه شرح علامه حلى بر تجريد الاعتقاد خواجه نصير طوسى می‌باشد
    50. تصحيح و تعليق اكرومانالاوس در مثلثات كروى به تحرير خواجه نصير‌الدين طوسى
    51. تصحيح و تعليقه شرح عبدالعلى بيرجندى بر زيج الغ بيك
    52. تصحيح شرح ملا عبدالعلى بيرجندى بر اسطرلاب خواجه نصير طوسى و تصحيح بيست باب اسطرلاب خواجه نصير و هفتاد باب رساله حاتميه در اسطرلاب شيخ بهائى
    53. تصحيح كليلة و دمنة ابوالمعالى نصرالله منشى با مقدمه و حواشى و مآخذ و امثال آن و ترجمه دو بابش
    54. تصحيح خزائن نراقى با مقدمه و تعليقات به عربى و فارسى
    55. تصحيح نصاب الصبيان با مقدمه و تحشيه و مزين به تقريظ علامه شعرانى

    وى رساله‌هاى متعددى در علوم گوناگون دارند كه عبارتند از:

    1. مفاتيح المخازن كه در واقع تكميل كننده مقدمات دوازده‌گانه قيصرى بر شرح فصوص ابن عربى است
    2. رساله‌اى در كسب
    3. رساله‌اى در اقسام فاعل
    4. رساله فارسى انه الحق
    5. رساله‌اى در ظل (تانژانت)
    6. رساله‌اى در تکسیر دايره و بيان نسبت محيط به قطر دايره (يعنى بحث از پى)
    7. رساله‌اى در مثل افلاطونى
    8. رساله‌اى در مراتب و درجات قرآن مجيد
    9. رساله‌اى در ميل كلى و مسائل متعدد هندسى و نجومى
    10. رساله‌اى در سير و سلوك
    11. رساله‌اى در تفسير بسم الله الرحمن الرحيم
    12. سى فصل (دايره هندیه)
    13. قضا و قدر
    14. تعيين سمت قبله مدينه به اعجاز رسول‌الله (صلى‌الله‌عليه واله و سلم)
    15. مطالب رياضى
    16. پيرامون فنون رياضى
    17. مناسك حج
    18. ليلة القدر و فاطمه (عليهاالسلام)
    19. قطب نما و قبله نما
    20. اختلاف منظر و انكسار نور
    21. لوح و قلم
    22. كل فى فلك يسبحون
    23. مدارج و معارج

    پانویس

    وابسته‌ها

    آغاز و انجام

    ممد الهمم در شرح فصوص الحکم

    انسان در عرف و عرفان

    مفتاح الفلاح

    دروس اتحاد عاقل به معقول

    الإنسان في عرف العرفان

    سیری در قصیده‌ی صحراویه‌ی علامه حسن زاده آملی

    انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغة

    عرفان و حکمت متعالیه

    رساله فارسی إنه الحق

    رساله أنه الحق

    الهی نامه (حسن زاده آملی، حسن)

    تعیین خط زوال

    تعیین سمت قبله و تشخیص ظهر حقیقی مدینه منوره به اعجاز رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم

    الجعل و العمل الضابط في الرابطي و الرابط و قصیدة ینبوع الحیاة

    خود آموز نصاب

    خیر الأثر در رد جبر و قدر

    دروس معرفه الوقت و القبله

    دروس معرفت نفس

    الصحيفة الزبرجدية في كلمات سجادية

    دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی

    ده رساله فارسی

    دومین یادنامه علامه طباطبائی

    رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر

    قضا و قدر

    رساله وحدت از دیدگاه عارف و حکیم

    صد کلمه در معرفت نفس همراه با برخی از اشعار منتشر نشده استاد

    عیون مسائل نفس و شرح آن در شصت‌وشش موضوع روان‌شناسی

    عيون مسائل النفس

    شرح فص حكمة عصمتية في كلمة فاطمية

    قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند

    کلمه علیا در توقیفیت اسماء

    مجموعه مقالات

    نامه‌ها برنامه‌ها

    نصوص الحکم بر فصوص الحکم

    نهج الولاية؛ بررسی مستند در شناخت امام زمان علیه‌السلام

    هزار و یک کلمه

    هزار و یک نکته

    النفس من کتاب الشفاء

    یازده رساله فارسی

    کشف المراد في شرح تجرید الإعتقاد

    الالهیات من کتاب الشفاء (قم)

    الحجج البالغة علی تجرد النفس الناطقة

    دو رساله مثل و مثال

    هشت رساله عربی

    گنجینه گوهر روان

    منهاج البراعة في شرح نهج‌البلاغة (خویی)

    أنیس الموحدین

    خزائن

    قرآن هرگز تحریف نشده

    رساله نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور

    طب و طبیب و تشریح

    شرح فصوص الحکم داود القیصری (حسن زاده آملی)

    شرح فصوص الحکم

    نم یم (قرآن‌شناسی عرفانی)

    شرح المنظومة

    ادله‌ای بر حرکت جوهری

    الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (ارشاد)

    ترجمه رساله جعل (توحید صمدی و پیرامون خلقت)

    ترجمه رساله وجود رابط و رابطی (حق و خلق)

    شرح اشارات و تنبیهات (نمط سوم)

    توحید اهل‌‌الله

    اذکار سالک إلی الله

    ولایت تکوینی

    حکمت عملی یا اخلاق مرتضوی

    شرح فارسی الأسفار الأربعة

    مقام معلم: تجلیل از مقام شامخ علامه رفیعی قزوینی

    دیوان اشعار حسن زاده آملی

    استيعاب الوجوه الممکنه في صنعه الاصطرلاب

    پندهای حکيمانه

    صد و ده اشاره

    اضبط المقال فی ضبط اسماء الرجال

    تفسیر خلاصه منهج الصادقین (تحقیق حسن‌زاده آملی)

    مآثر آثار (لطایف نوری)

    شرح دروس معرفت نفس

    الأوبة الی التوبة من الحوبة و ترجمه

    کلیله و دمنه (امیر کبیر)

    مایه کلمه (ترجمه رساله صد کلمه)

    کلیله و دمنه (بوستان کتاب)

    سدرة المنتهی في تفسير قرآن المصطفی

    تازیانه سلوک

    مصباح الانس فی شرح مفتاح غیب الجمع و الوجود

    عیون مسایل نفس و شرح آن، شصت و شش موضوع روانشناسی (سرح العیون فی شرح العیون)

    دروس شرح فصوص الحکم قیصری

    التذکره فی المبدا و المعاد

    رساله امامت

    در آسمان معرفت: تذکره اوحدی از عالمان ربانی

    النور المتجلي في الظهور الظلي (تحقيق أنيق حول الوجود الذهني)

    تمهيد القواعد (تحقیق حسن‌زاده آملی)

    رسالة في القطب و المنطقه. اجوبه المسائل: النصيريه، العويصه، جيلانيه

    خمسه آل عشق

    دیوان اشعار حسن‌زاده آملی

    لغت نامه، يا، فرهنگ بزرگ جامع نوين: ترجمه المنجد

    شرح دفتر دل علامه حسن زاده آملي

    صحیفه زمردین در سخنان سیدالساجدین و سرچشمه حیات

    دروس شرح اشارات و تنبیهات (ابن‌ سینا)

    قرآن و عرفان و برهان از هم جدائي ندارند

    الأصول من الکافي؛ مع رسالة أضبط المقال في اسماء الرجال

    نهج الولايه: بررسی مستند در شناخت امام زمان‌ عليه‌السلام

    نامه‌ها برنامه‌ها (مجموعه دستور العمل‌های اخلاقي الهام از قرآن و عترت)

    ولايت تکوينی

    وحدت از ديدگاه عارف و حکيم

    الهي نامه (بوستان کتاب)

    کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد

    انسان و قرآن

    انسان و قرآن (حسن‌زاده آملی)

    سرح العیون فی شرح العیون

    اتحاد عاقل به معقول

    دروس معرفة الوقت و القبلة

    دروس شرح اشارات و تنبیهات

    معرفت نفس

    یادنامه مفسر کبیر استاد علامه طباطبایی

    مروری بر آثار و تألیفات استاد فرزانه حضرت آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی

    سدرة المنتهی في تفسير قرآن المصطفی