أصول الفقه (اراکی)

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
أصول الفقه (اراکی، محمدعلی)
نام کتاب أصول الفقه (اراکی، محمدعلی)
نام های دیگر کتاب
پدیدآورندگان اراکی، محمد علی (نويسنده)
زبان عربی
کد کنگره ‏BP‎‏ ‎‏159‎‏/‎‏8‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏4‎‏الف‎‏6‎‏
موضوع اصول فقه شیعه - قرن 14
ناشر موسسه در راه حق
مکان نشر قم - ایران
سال نشر 1375 هـ.ش
کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE11881AUTOMATIONCODE


معرفى اجمالى

اصول الفقه، به زبان عربى، اثر آیت‌الله اراكى است.

کتاب، از دقت و استوارى فراوانى بهره‌مند است. مؤلف، در تمام کتاب كوشيده تا از بحث‌هايى كه صرفاً قيل و قال بوده و هيچ نتيجه عملى بر آنها مترتب نيست، پرهيز نمايد. تمام سه جلد اين کتاب در زمان حيات مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائرى نوشته شده است و اكثر مطالبى كه از استاد خود نقل مى‌كند از مجلس درس استاد است و لذا گاهى به تفاوت مجلس درس استاد با نوشته‌هاى وى اشاره مى‌كند و گاهى مى‌فرمايد: قبلاً نظر مبارك در مسئله چنين بوده و اكنون تغيير عقيده داده است و از اين جهت کتاب ارزش فراوانى يافته است.

ساختار

کتاب، در سه جلد تنظيم شده است. مؤلف، بسيار كم به نقل اقوال پرداخته و از اين جهت، كاملاً تحت تأثير مرحوم حاج شيخ عبدالكريم بوده است.

گزارش محتوا

جلد اول کتاب، شامل يك مقدمه و شش مقصد مى‌باشد. مقدمه کتاب از بحث وضع شروع شده و با بحث مشتق پايان مى‌يابد. به نظر مولف، مفهوم مشتق مفهوم واحدِ بسيطى است و دليل آن تبادر قطعى است، چون وقتى به خود مراجعه مى‌كنيم بالوجدان درمى‌يابيم مفهومى را كه مثلاً از لفظ ضارب و قائم انتزاع مى‌كنيم، مفهوم واحدى است كه در آن مفهوم، ذات، وصف و اتصاف مندمج است، نه اينكه سه مفهوم جداگانه به نحو تفصيل باشد، همان‌طورى كه مفهوم انسان، مفهوم واحدى است كه در آن، مفاهيم حيوان و ناطق اندراج دارند. مؤلف بعد از دفع وهم در باره مشتق، شروع به مقاصد کتاب مى‌كند كه به آنها اشاره مى‌شود:

مقصد اول، در اوامر است: مختار مؤلف آن است كه مفاد صيغه امر به انصراف اطلاقى، همان اراده مطلقه است كه مسمى به وجوب است.

مقصد دوم، در نواهى است: در اين فصل، ماده نهى و صيغه آن، اجتماع امر و نهى، نهى از شىء و اقتضاى فساد و تنبيهات آن مورد بحث واقع مى‌شود.

مقصد سوم، در باره مفاهيم است: اين مقصد، شامل مفهوم شرط، وصف، غايت و استثناء مى‌باشد.

مقصد چهارم، در عام و خاص است: ابتدا مفهوم عام تعريف مى‌شود، سپس نكره واقعه در سياق نفى يا نهى بررسى مى‌شود، آن‌گاه عام و خاص متعاقبين و متقارنين مورد بحث قرار مى‌گيرد.

مقصد پنجم، در مطلق و مقيد و مجمل و مبين است: بر اساس قول مشهور، حمل مطلق بر اطلاق متوقف بر احراز مقدمات حكمت است، ولى بر اساس مختار مؤلف متوقف بر احراز اراده اصليه مى‌باشد.

مقصد ششم، در امارات معتبره است: اين مقصد از احكام قطع شروع شده و تا پايان بحث دليل انسداد، جلد اول کتاب، پايان يافته است. شايان توجه اينكه چون مؤلف در جلد اول صفحه 552 فرموده است كه ما قبلاً موضوع علم اصول را بيان كرديم معلوم مى‌شود كه اين بحث مهم کتاب را ناشر حذف كرده و يا در جاى خود نياورده است.

مؤلف، در اين کتاب سه جلدى، دو دوره اصول فقه را نوشته‌اند. جلد دوم کتاب، ادامه همان بحث دوره اول است كه از بحث برائت شروع شده و تا پايان بحث تعادل و تراجيح را دارد و سپس در ادامه همان جلد دوم، به مبحث استصحاب برگشته و برخى از عبارت‌هاى آن نيز تكرارى است و جلد سوم کتاب كه از ابتداى علم اصول كه همان بحث از تعريف و موضوع است شروع و سپس بحث وضع در جلد اول و سوم تكرار شده و در صفحه 396 جلد سوم فرموده: اين قسمت، در روز دوشنبه 27 شوال سال 1344ق، نوشته شده و از صفحه 397 دوباره به بحث از امارات پرداخته است.


پیوندها

مطالعه کتاب أصول الفقه (اراکی، محمدعلی) در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور