أهداف التربیة الإسلامیة و غایتها

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
أهداف التربية الإسلامية و غايتها
نام کتاب أهداف التربية الإسلامية و غايتها
نام های دیگر کتاب
پدیدآورندگان يالجن، مقداد (نويسنده)
زبان عربی
کد کنگره ‏BP‎‏ ‎‏230‎‏/‎‏18‎‏ ‎‏/‎‏ي‎‏2‎‏الف‎‏9
موضوع آموزش و پرورش - هدفها و نقشها

اسلام و آموزش و پرورش

ناشر دار عالم الکتب
مکان نشر عربستان - رياض
سال نشر 1424ق
کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE25723AUTOMATIONCODE


معرفی اجمالی

أهداف التربیة الإسلامیة و غایتها، اثر مقداد یالجن، پژوهشی است پیرامون اهداف تربیت اسلامی و نقش آن در ساخت تمدن اسلامی و بشری که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

ساختار

کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در شش فصل، تنظیم شده است.

نویسنده، مطالب را تحت عناوین مختلفی، به صورت علمی و پژوهشی، دسته بندی کرده و مباحث تحت هر عنوان را با شماره گذاری، از یکدیگر تفکیک نموده است؛ به گونه ای که یادگیری، بررسی، تحقیق و حفظ کردن آن‌ها برای خواننده، آسان می‌باشد.

گزارش محتوا

در مقدمه، ضمن اشاره به موضوع و اهمیت کتاب، سرفصل مطالب، ذکر گردیده است.[۱]

در فصل نخست، به تعریف مفاهیم موضوعات اساسی پرداخته شده است. نویسنده در این فصل، به منظور تعریف اهداف و غایت تربیت اسلامی، نخست مفهوم تربیت را از لحاظ لغوی و اصطلاحی تعریف نموه و پس از آن، به بررسی رابطه میان مفهوم تربیت و تعلیم پرداخته است. در ادامه، مفهوم هدف و غایت تعریف گردیده و ضمن بحث از معیارها، استانداردها و ویژگی‌های تعریف و تحدید اهداف، مصادر و منابع اهداف تربیت اسلامی بررسی گردیده و در نهایت، به اهداف عمومی و اساسی تربیت اسلامی، به صورت اجمالی، اشاره شده است.[۲]

در فصل دوم، از مباحث زیر سخن به میان آمده:

  1. اهداف عمومی تعلیم علوم اسلامی (از جمله: پیکربندی تصوری متکامل از اسلام به عنوان بهترین نظام زندگانی انسانی؛ تکوین بازدارنده دینی و مسئولیت ربانی در نفوس؛ پرورش روح تمسک به مبادی و ارزش‌های اسلامی؛ اشباع و برآوردن نیاز به معرفت و شناخت تمامی جنبه‌های اسلام؛ تکوین و پیکربندی ذهنیت و بصیرت عقلی و تمایز بین مفاهیم اصیل اسلامی و مفاهیم بیگانه و وارداتی و...).[۳]
  2. اهداف تعلیم عقیده اسلامی (مانند: تکوین و پیکربندی عقیده صحیح و راسخ اسلامی و پرورش آن، به گونه ای که پیوسته آدمی را به عمل نمودن به مقتضای آن سوق دهد؛ ایجاد قدرت بر دفاع از عقیده اسلامی به وسیله علم، منطق و برهان؛ ازاله و دفع خرافات از عقیده اسلامی و دور کردن مردم از خرافات و تقدیس غیر خداوند به تمامی صور و موارد آن؛ ایجاد روحیه بندگی و اخلاص برای خداوند و دوست داشتن او بیش از دیگران؛ نمایش ممیزات و ویژگی‌های دین اسلام و اهمیت و خصایص آن به واسطه مقایسه آن با دیگر ادیان مذهبی یا فلسفی و...).[۴]
  3. اهداف تعلیم فقه یا نظام اسلامی (شامل: بیان و اظهار حقایق احکام تشریعیه به واسطه ادله و حجج عقلی، نقلی و علمی آن؛ بیان ویژگی‌ها و عظمت نظام تشریعی و قانون گذاری اسلامی و ممیزات آن نسبت به سایر قوانین؛ بیان ارزش نظام اسلامی و اهمیت آن در رفع مشکلات اجتماعی؛ تکوین و ایجاد قدرت فقهی دانش پژوهان به منظور دفاع از این نظام اسلامی و...).[۵]
  4. اهداف تعلیم اخلاق اسلامی (از جمله: بیان حقایق ارزش‌های اخلاقی اسلام و مبادی و زمینه‌های آن‌ها؛ توجه دادن به شمولیت و جامعیت روح اخلاق اسلامی بر تمامی تصرفات و شیوه‌های زندگی فردی و اجتماعی مردم؛ ابراز اهمیت علمی، اجتماعی، انسانی و فرهنگی ارزش‌های اخلاق اسلامی؛ اظهار ویژگی‌ها و ممیزات ارزش‌های اسلامی نسبت به اخلاقیات بشری و...).[۶]
  5. اهداف تعلیم قرآن و علوم قرآنی (از جمله: تحقق خشوع قلبی و احترام به کلام الله هنگام تلاوت و یادگیری علوم آن؛ فهم معانی آیات و اسالیب تأمل و تدبر در آن؛ ایمان و اعتقاد به اینکه قرآن، دستوری نظام مند در زندگی باکرامت انسانی است؛ پرورش روح تمسک به احکام قرآن و تخلق به اخلاق و آداب آن؛ بیان جنبه‌های اعجاز قرآن از ناحیه علمی، تربیتی و ادبی و...).[۷]
  6. اهداف تعلیم احادیث نبوی (از جمله: سلامت فهم معانی احادیث و سلامت قرائت آن؛ بیان جایگاه و عظمت حدیث از ناحیه تشریعی، تربیتی و تفسیر قرآن کریم؛ آگاهی و وقوف بر اخلاق، بلاغت و فصاحت پیامبر(ص)؛ ایجاد استعداد استنتاج اجکام از احادیث؛ ایجاد محبت به پیامبر(ص) و سنت ایشان و حب به اوامر و کراهت از منهیات ایشان و...).[۸]
  7. اهداف تعلیم سیره نبوی و تاریخ اسلام (از جمله: وقوف و آگاهی بر شخصیت پیامبر(ص) در تعامل با مردم و روش برخورد ایشان با مسائل و مشکلات متنوع زندگی و دعوت دانش پژوهان به اقتدا به شخصیت ایشان؛ آشنایی با روش پیامبر در تعلیم و تربیت اصحاب خویش و...).[۹]

در فصل سوم، دومین هدف از تربیت اسلامی، تربیت انسانی مسلمان که همه جنبه‌های شخصیتی وی کامل باشد، دانسته شده است. نویسنده در این فصل، نحوه چگونگی تحقق و دستیابیبه امور زیر را، بررسی نموده است: رشد بدنی، عقلی، اعتقادی، روحی، اخلاقی، ارادی و ابداعی.[۱۰]

سومین هدف از تربیت اسلامی، ساختن بهترین امت و جامعه بشری که تاکنون خلق گردیده، دانسته شده که در فصل چهارم، بدان پرداخته شده است. تکوین و ایجاد روحیه اخلاق نیکوی اسلامی، تکوین روح برادری انسانی اسلامی، آگاهی به وحدت زندگی امت اسلامی، تکوین روح خضوع در برابر نظام اسلامی، تکوین روح تعلق به جامعه و امت اسلامی، تکوین روح عدالت اجتماعی اسلامی، ایجاد مهرورزی و ترحم و مودت و محبت اسلامی، تکوین روح تعاون و خیرخواهی و تواصی به حق و امر به معروف و نهی از منکر و تکوین روح جهاد و پیکار در راه حمایت از امت اسلامی و نشر معارف اسلام، مباحث مطرح شده در این فصل می‌باشد.[۱۱]

در فصل پنجم، به بحث پیرامون چهارمین هدف، که بنای بهترین تمدن انسانی و اسلامی می‌باشد، پرداخته شده است. در این فصل ابتدا از اهمیت و ضرورت اتخاذ ساختن چنین تمدنی به عنوان هدف تربیت اسلامی سخن گفته شده و سپس، ضمن تعریف مفهوم تمدن و عناصر آن به صورت عمومی و کلی، مفهوم تمدن اسلامی و عناصر آن، توضیح داده شده و در پایان، ویژگی‌های تمدن اسلامی، تشریح شده است.[۱۲]

در آخرین فصل، راه رسیدن به اهداف تمدنی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. مفهوم تربیت فرهنگی و تمدنی اسلام؛ شروط تربیتی به منظور بنای امت متمدن اسلامی؛ نقش تربیت اسلامی در مقابله با تهاجم فرهنگی؛ نقش تربیت اسلامی در مقابله با عقب ماندگی فرهنگی و تمدنی و... مباحث مطرح شده در این فصل می‌باشد.[۱۳]

در خاتمه، به نتیجه گیری و ارائه خلاصه ای از مباحث کتاب، پرداخته شده است.[۱۴]

وضعیت کتاب

فهرست مطالب و منابع و مصادر مورد استفاده نویسنده، در انتهای کتاب آمده است.

در پاورقی‌ها به ذکر منابع پرداخته شده است.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه، ص5-6
  2. ر.ک: متن کتاب، ص7-38
  3. ر.ک: همان، ص65
  4. ر.ک: همان، ص66
  5. ر.ک: همان، ص67
  6. ر.ک: همان، ص67
  7. ر.ک: همان، ص68
  8. ر.ک: همان، ص69
  9. ر.ک: همان، ص69-70
  10. ر.ک: همان، ص71-79
  11. ر.ک: همان، ص83-115
  12. ر.ک: همان، ص117-157
  13. ر.ک: همان، ص161-182
  14. ر.ک: خاتمه، ص185-186

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها

پیوندها