إتحاف المطالع بوفیات أعلام القرن الثالث عشر و الرابع

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
إتحاف المطالع بوفيات أعلام القرن الثالث عشر و الرابع
نام کتاب إتحاف المطالع بوفيات أعلام القرن الثالث عشر و الرابع
نام های دیگر کتاب زبدة الأثر ممامضي من العبر في القرن الثالث و الرابع عشر. برگزيده
پدیدآورندگان ابن سوده، عبد السلام بن عبد القادر (نويسنده)

حجي، محمد (محقق)

زبان عربي
کد کنگره ‏CT‎‏ ‎‏2674‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏2‎‏الف‎‏2‎‏*
موضوع 1.اسلام - سرگذشت نامه

2.مجتهدان و علما - سرگذشت نامه 3.مراکش - سرگذشت نامه 4.مغرب - سرگذشت نامه

ناشر دار الغرب الإسلامي
مکان نشر لبنان - بيروت
سال نشر 1997م , 1417ق
کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE11687AUTOMATIONCODE

معرفی اجمالی

إتحاف المطالع بوفیات أعلام القرن الثالث عشر و الرابع، تألیف عبدالسلام بن عبدالقادر معروف به ابن سوده، با تحقیق محمد حجی، تلخیصی از کتاب دیگر مؤلف با نام «زبدة الأثر مما مضی من العبر فی القرن الثالث و الرابع عشر» است[۱]. در این اثر شرح حال متوفیات و برخی حوادث مهم مغرب از سال 1171ق تا 1400ق گزارش شده است.

ساختار

کتاب، مشتمل بر مقدمه مختصری از محقق اثر، مقدمه مؤلف و متن اصلی است که به شیوه سال نگاری شرح حال متوفیات ذکر شده است. نویسنده در ذیل شماره هر سال ابتدا شرح حال مختصری از اعلام متوفای آن سال را ذکر نموده و در پایان تحت عنوان حوادث به اتفاقات مهم آن سال اشاره کرده است.

گزارش محتوا

نویسنده در مقدمه اش، علم تاریخ امم و مردم یک زمان را از مفیدترین و والاترین علوم دانسته است که به وسیله آن تاریخ بلاد و عظمت و فرهنگ و آبادانی آنها شناخته می‌شود. سرزمین‌هایی که تاریخ و شرح حال علما و بزرگان آنها شناخته نشود، بین دیگر امم مجهول خواهد ماند. علما علم تاریخ را به اقسام متعدد و انواع مختلفی تقسیم کرده‌اند. از جمله این اقسام، علم به وفیات افرادی است که به علم، شجاعت، مسئولیت‌های مهم و... در تاریخ بلاد مشهور بوده‌اند. اولین کسی که به گردآوری این وفیات در دولت اسلامی اقدام نمود فقیه مورخ احمد بن حسن قسمطینی معروف به ابن قنفذ (متوفی 810ق) است. وی در کتابش «شرف الطالب فی أسنی المطالب» مشهور به «وفیات ابن قنفذ» مجموعه خوبی از وفیات مشاهیر رجال امت اسلامی از همه جای عالم از قرن اول هجری تا نزدیکی وفات خودش را گردآوری نموده است[۲].

پس از او احمد بن محمد بن قاضی (متوفی 1025ق) ذیلی بر تاریخ ابن قنفذ به نام «لقط الفرائد من لفاظة حقق الفوائد» و در ذیل آن «شرف الطالب» را در شرح حال بزرگان تا آخر قرن دهم نوشت. محمد بن طیب قادری حسنی (متوفی 1187ق) بر دو کتاب پیشین کتاب ذیل مفصلی با نام «نشر المثانی لأهل القرن الحادی عشر و الثانی» و کتاب مختصری با نام «التقاط الدرر و مستفاد المواعظ و العبر» نوشت. سپس عبدالسلام بر دو کتاب قادری دو ذیل «زبدة الأثر» و «إتحاف المطالع» را به رشته تحریر درآورد[۳].

نویسنده سپس بر این نکته تأکید می‌کند که از سال 1170ق، تاکنون کسی بر کتب قادری ذیلی ننوشته است. بنابراین وی وفیات مشهورین را در کتابی با نام «زبدة الأثر» جمع کرده که به لحاظ حجم زیاد، استفاده از آن مشکل بوده است. سپس تصمیم گرفته که آن را خلاصه کرده و ذیلی بر کتاب «التقاط الدرر» قادری بر همان شیوه و اسلوب قرار دهد، ولذا همانند اصلش وفیات را بر مبنای سال نگاری از ابتدای سال 1171ق تا سال 1370ق جمع کرده است[۴].

ابن سوده در بخش پایانی مقدمه چنین می‌نویسد که حق موضوع را برحسب وفیاتی که به دست آورده ام به جا آورده ام؛ اما اگر اسم عالم یا فرد مشهوری را در میان وفیات نیابی و از خود بپرسی که کجاست؟ گمان مبر که عمداً آن را ذکر نکرده ام بلکه وفیات ذکرشده در کتاب، آن چیزی است که علم و اطلاع و تحقیق من به آن رسیده است[۵].

از جمله ویژگی‌های کتاب، اطلاعات تاریخی و اتفاقاتی است که نویسنده تحت عنوان حوادث ذکر کرده است. از جمله این اطلاعات خبر از تأسیس شهر صویره مغرب (مراکش) به دستور سلطان محمد بن عبدالله در سال 1178ق است. وی چنین گزارش می‌دهد که این شهر که برای محافظت از آن نواحی از حقه‌های دشمن بنا شده بود در زمان حیاتش به همان شکل باقی بوده است[۶].

وضعیت کتاب

در انتهای جلد دوم کتاب، فهرست اعلام به ترتیب حروف الفبا به حسب اسم، نسب و لقب با ذکر سنوات وفات و شماره صفحه لیست شده است. پس از آن فهرست حوادث به تفکیک طبیعی، اجتماعی، سیاسی، کنفرانس‌ها و معاهدات و سفارت‌ها ارائه شده است.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه محقق، ص5
  2. ر.ک: مقدمه نویسنده، ص8-7
  3. ر.ک: مقدمه محقق، ص5
  4. ر.ک: مقدمه مؤلف، ص9
  5. ر.ک: همان
  6. ر.ک: متن کتاب، ج1، ص20

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها

مطالعه کتاب إتحاف المطالع بوفیات أعلام القرن الثالث عشر و الرابع در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور

پیوندها