إنتخاب الجيد من تنبيهات السيد علی رجال التهذيب

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
إنتخاب الجید من تنبیهات السید علی رجال التهذیب
نام کتاب إنتخاب الجید من تنبیهات السید علی رجال التهذیب
نام های دیگر کتاب تنبیهات الاریب فی شرح رجال التهذیب. خلاصه
پدیدآورندگان آل سنبل، ضیاء بدر (محقق)

دمستانی بحرانی قطیفی، حسن بن شیخ (نويسنده)

زبان عربی
کد کنگره
موضوع
ناشر مؤسسة طیبة لاحیاء التراث
مکان نشر بیروت - لبنان
سال نشر 1429 هـ.ق
کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE36062AUTOMATIONCODE


معرفى اجمالى

«انتخاب الجيد من تنبيهات السيد على رجال التهذيب»، تأليف شيخ حسن بن محمد دمستانى بحرانى (متوفى 1181ق)، از جمله آثار رجالى معاصر است كه با تحقيق شيخ ضياء بدر آل سنبل منتشر شده است. اين کتاب مختصر و برگزيده «تنبيهات الأريب في شرح رجال التهذيب» سيد هاشم بحرانى (متوفى 1107ق) به زبان عربى است.

ساختار

کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق، مقدمه مؤلف و متن اثر به ترتيب ابواب فقهى از طهارت تا صوم به شيوه شرح بالقول؛ يعنى روش «قوله - أقول» نگارش شده است.

گزارش محتوا

محقق کتاب در مقدمه‌اش به اهميت دو علم رجال و حديث و اينكه به‌وسيله اين دو علم سند روايات و متن آنها از جهت تحصيل اطمينان و وثوق به آنها منقح مى‌شود، اشاره كرده است. سپس به معرفى برخى از آثار رجالى پرداخته كه از آن جمله است: تهذيب الأحكام شيخ طوسى، تنبيه الأريب و تذكرة اللبيب في إيضاح رجال التهذيب علامه سيد هاشم بحرانى، انتخاب الجيد من تنبيهات السيد نوشته شيخ حسن دمستانى، ترتيب التهذيب سيد توبلى. پس از آن شرح حال نويسنده و آثار او ذكر شده است [۱].

نويسنده همچنين در مقدمه، اقسام مختلف كتب رجالى را بيان كرده و چنين نتيجه مى‌گيرد كه در اين آثار، بحث يا کتابى پيرامون تمييز رجال نوشته نشده است. در بسيارى از اوقات محقق روايات نمى‌تواند يك راوى خاص را از خلال اين كتب بشناسد؛ لذا سيد هاشم بحرانى - كه عالمى آشنا به روايات اهل‌بيت(ع) است - کتاب «تهذيب الأحكام» را - كه وسيع‌ترين کتاب از ميان كتب اربعه است - انتخاب و اقدام به تمييز رجال آن نمود. مصنف در اين اثر بسيارى از اشكالات را حل نموده و ابهامات را از جميع اسامى مذكور در تهذيب برطرف كرده و با ادله قاطع آنچه را كه راوى مورد بحث را معين مى‌كند تبيين نموده است. پس از آن شيخ حسن دمستانى به اختصار کتاب اقدام كرد و نكات مهم کتاب را ذكر نمود و مطالب مهمى را كه نياز به بحث و تفصيل و توضيح داشت توضيج داد و آنچه را نيازمند اصلاح بود، اصلاح نمود [۲].

نويسنده همچنين در مقدمه متذكر شده كه در اسانيد بسيارى از كتب اخبار و به‌ويژه کتاب «تهذيب الأحكام»، رجال، مجرّد از مميزات ذكر شده‌اند (حتى از ذكر نام پدر)؛ لذا تعيين آن شخص بر محقق دشوار است و چه‌بسا شخصيت ثقه بزرگوارى در زمره ضعفاء و مجاهيل آورده شود. تتبع و دقت در قرائن، سهم بزرگى در برطرف شدن ابهام دارد و لذا نويسندگان زيادى و از جمله سيد هاشم بحرانى تصميم به نگارش اثرى در اين زمينه گرفته‌اند. دمستانى سپس به قواعد كلى و رموزى كه به جهت اختصار در کتاب به كار برده، اشاره كرده است [۳].

کتاب با باب طهارت آغاز شده است. اولين فردى كه معرفى شده «سماعه» است. نويسنده، معتقد است كه اين شخص همان «ابن مهران» است؛ چراكه عثمان بن عيسى فراوان از وى نقل كرده است؛ همان‌طوركه در طريق سماعه در رجال نجاشى و در باب حكم ساهى و غالط در صيام اين‌گونه است. در کتاب كافى نيز در باب كسى كه خواب برود و از نماز باز بماند و نيز كسى كه در نماز سخن بگويد، فراوان است و چون در اسانيد، مقيد به غير اين دو نشده، پس اطلاق منصرف به اين دو مى‌شود و به آن قاعده كامل مى‌شود. سند اين روايت با وجود «عثمان» ضعيف است [۴].

در برخى از موارد، سند روايات مورد بررسى قرار گرفته‌اند؛ مثلاً در «باب تفصيل آنچه ذكرش در نماز گذشت» به روايت ابن ابى‌عمير از ابى‌بصير از زراره اشاره شده است. نويسنده سند اين روايت را صحيح مى‌داند و دليل اين امر را چنين مى‌آورد كه در زيادات زكات هم همين‌گونه آمده است. در کتاب من‌لايحضره‌الفقيه نيز در «باب الفطرة» (مقصود زكات فطر است) حماد بن عيسى از ابوبصير از زراره نقل كرده است [۵].

وضعيت کتاب

محقق در تحقيق کتاب از پنج نسخه خطى بهره گرفته است. وى اين پنج نسخه را به دو مجموعه تقسيم كرده؛ چراكه مجموعه اول از دوم در بعضى جمله‌ها و عبارات با مجموعه دوم اختلاف دارد؛ لذا بين نسخه‌هاى مختلف تلفيق كرده و متن صحيح را متن قرار داده و اختلافات مهم بين دو مجموعه را در پاورقى کتاب ذكر كرده است [۶].

آدرس مطالب تهذيب و منابع مورد استفاده نويسنده در پاورقى‌هاى کتاب و فهرست مطالب در انتهاى آن ذكر شده است.

پانويس

  1. ر.ك: مقدمه محقق، ص30-7
  2. ر.ك: همان، ص35-33
  3. ر.ك: مقدمه مؤلف، ص65-60
  4. ر.ك: متن کتاب، ص69
  5. ر.ك: همان، ص325
  6. ر.ك: همان، ص40

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.