إيضاح الاشتباه

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
إیضاح الإشتباه
نام کتاب إیضاح الإشتباه
نام های دیگر کتاب ایضاح الاشتباه فی ضبط تراجم الرجال
پدیدآورندگان حسون، محمد (محقق)

علامه حلی، حسن بن یوسف (نويسنده)

زبان عربی
کد کنگره ‏BP‎‏ ‎‏115‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏8‎‏الف‎‏9
موضوع حدیث - علم الرجال

محدثان شیعه

نامهای عربی - تلفظ

ناشر جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامي
مکان نشر قم - ایران
سال نشر 1411 هـ.ق
کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE10001AUTOMATIONCODE


معرفى اجمالى

«إيضاح الاشتباه في أسماء الرواة»، اثر حسن بن يوسف بن مطهر حلى، به زبان عربى، پيرامون معرفت اسماء محدثين و رجال اسانيد و ضبط آنها و اسماء آباء و انساب و القاب آنهاست و توسط شيخ محمد الحسّون مورد تحقيق قرار گرفته است.

اسامى متعددى براى اين كتاب ذكر شده است، از قبيل: «إيضاح الاشتباه في ضبط ألفاظ أسامي الرجال و نسبهم»، «إيضاح الاشتباه في أحوال الرجال»، «إيضاح الاشتباه في أسامي الرواة» و «إيضاح الاشتباه في ضبط تراجم الرجال»، ولى صحيح همان است كه در عنوان مقاله ذكر شد.

ساختار

در ابتدا مقدمه‌اى از ناشر كتاب، سپس مقدمه‌اى از محقق در دو فصل پيرامون كتاب و معرفى مؤلف و در ادامه اصل كتاب با خطبه‌اى از مؤلف و دو بخش تحت عنوان باب اسماء و باب كنايات ذكر شده است.

گزارش محتوا

اين كتاب از جمله آثار گران‌قدر و سودمند رجالى علامه حلى است. كتاب بر اساس حروف اوّل نام‌ها ترتيب يافته است، بدون مراعات ترتيب در حرف‌هاى بعدى و نيز نام‌هاى پدران؛ ازاين‌روى عالمانى به ترتيب و تنظيم دقيق آن پرداخته‌اند، از جمله: مرحوم سيد ابوالقاسم جعفر بن الحسين خوانسارى جد صاحب «روضات» با عنوان «تتميم الإفصاح في ترتيب الإيضاح» و مرحوم علم‌الهدى فرزند دانشور، مرحوم فيض كاشانى كه افزون بر ترتيب و تنظيم به تكميل آن نيز همت گماشته‌اند با عنوان «نضد الإيضاح في ترتيب إيضاح الاشتباه».

محقق، كتاب را بر اساس سه نسخه، مقابله، تصحيح و تحقيق كرده و در جريان پژوهش خود، رجال را به‌اختصار شناسانده و منابع شرح حال آنها را ياد كرده است. اختلاف كتاب را در ضبط نام‌ها با ديگر منابع رجالى مشخص كرده و تكرارها و اختلاف ضبط اسماء را در اين كتاب با ديگر آثار علاّمه نشان داده است. محقق محترم، مقدمه‌اى درازدامن دارند كه در آن از كتاب و نام دقيق و چگونگى‌هاى محتواى آن و نيز شرح حال مؤلف و آثارش سخن گفته‌اند.

علامه گاهى برخى از نام‌ها را تكرار كرده و يا در ضبط اسماء برخلاف آنچه در «الخلاصة» نگاشته، ضبط كرده است و يا در همين كتاب يك نام را دو گونه ضبط كرده است. اين موارد، شناسايى شده و ضمن اشاره به چگونگى آنها در پايان كتاب در ضمن فهرست‌ها همه موارد آمده است.

تحقيق در باره نام‌ها، القاب و كنيه‌هاى راويان و ضبط دقيق آنها بخش بزرگى از راوى‌شناسى و دانش رجال است. چه بسيار ديده مى‌شود كه يك راوى ضعيف در اثر ابهام نام درست او، به‌جاى يك راوى موثق تلقى مى‌شد و به عكس و گاهى همنامى در ميان راويان باعث اين‌گونه مسائل مى‌گرديد؛ ازاين‌روى عالمان و محققان از ديرباز در اين راه به چاره‌جويى پرداخته و آثار مختلفى در اين زمينه پديد آورده‌اند كه در مجموعه آثارى از اين دست با عناوين «المؤتلف و المختلف» و «المتفق و المفترق» مشهورند. از اين‌گونه مسائل، عالمان دانش رجال، در سده‌هاى بعد به مشتبهات و مشتركات تعبير كردند و در اين زمينه آثارى نگاشتند؛ از جمله آثار سودمند و كارآمد اين فن، همين كتابى است كه به خامه فقيه فيلسوف متكلم و رجالى بزرگ شيعه علامه حسن بن يوسف بن مطهر حلى نگاشته شده است.

وضعيت كتاب

كتاب حاضر، شامل 8 فهرست «احاديث شيعه»، «نام‌هاى معصومين»، «مواضيع المقدمه»، «تراجم»، «اعلام»، «اسماء الكتب»، «اماكن و بقاع» و «مصادر» مى‌باشد.

منابع مقاله

1. مقدمه و متن كتاب.

2. مجله آينه پژوهش، شماره 8، مرداد و شهريور 1370ش، عنوان مقاله: معرفى‌هاى گزارشى، ص 77.


پیوندها

مطالعه کتاب إیضاح الإشتباه در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور