انصاری، مرتضی بن محمدامین

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویر منسوب به شیخ مرتضی انصاری
نام انصاری، مرتضی بن محمدامین
نام های دیگر شیخ انصاری

شیخ مرتضی انصاری

نام پدر محمد امين
متولد 1179 هـ.ش / 1800 م/1214ق
محل تولد دزفول
رحلت 1243 هـ.ش یا 1281 هـ.ق یا 1864 م
اساتید شيخ حسين انصاری، سيدمحمد مجاهد، شريف‌العلماى مازندرانى
برخی آثار كتاب المكاسب،بحر الفوائد في شرح الفرائد (طبع جدید)
کد مؤلف AUTHORCODE12AUTHORCODE


مرتضى انصارى، شیخ اعظم مرتضی انصاری شوشتری ملقب به شيخ الفقهاء و المجتهدين از بزرگترین فقیهان شیعه قرن سیزدهم(۱۲۱۴ ه. ق، دزفول - ۱۲۸۱ ه. ق، نجف)

در روز 18 ذی‌حجه سال 1214ق در شهر دزفول به دنیا آمد.[۱]نسبش به جابر بن عبدالله انصارى سلمی خزرجی (م 78ق) صحابى بزرگ پيامبر(ص) مى‌رسيد.[۲]

پدرش محمد امين، عالمى پرهيزكار بود كه در سال 1248ق بر اثر بیماری طاعون از دنیا رفت.[۳] مادر ایشان، دختر علامه شیخ یعقوب انصاری از زنان پرهیزکار بود که در سال 1279ق در نجف اشرف وفات کرد.[۴]

تحصیل

شیخ آموختن را با خواندن قرآن کریم آغاز کرد و بعد از گذراندن مقدمات از صرف و نحو و غیره در محضر عموی خویش، شیخ حسین انصاری، به فراگیری فقه و اصول نزد استادان دیگر پرداخت.[۵]

در سال 1232ق براى ادامه تحصيلات به همراه پدرش به عراق مهاجرت كرد و در كربلا به مدت چهار سال از محضر سيدمحمد مجاهد (م 1242ق) و شريف‌العلماى مازندرانى(م 1245ق) بهره‌مند گرديد.[۶] در سال چهارم، عده‌اى از مردم دزفول كه به زيارت كربلا آمده بودند، به وى گفتند: پدرت شوق ديدار تو را دارد. شيخ به دزفول بازگشت اما بيش از دو نتوانست در دزفول بماند و مجدداً به كربلا بازگشت.[۷]پس از گذشت يك سال عازم نجف گرديد و در مجلس درس شيخ موسى فرزند شيخ جعفر كاشف‌الغطاء شركت كرد.[۸] در سال 1240ق پس از بازگشت به زادگاهش، رهسپار زيارت بارگاه ثامن‌الحجج گرديد و بر سر راهش به مشهد از حوزه‌هاى علميه شهرهاى بروجرد، اصفهان و كاشان ديدن كرد.[۹] وى مدت چهار سال در كاشان توقف نمود و در خدمت ملااحمد نراقى(م 1244ق) به تكميل معلومات خود پرداخت.[۱۰]پس از گرفتن اجازه روايت و اجتهاد از نراقى رهسپار مشهد گرديد و پس از پنج ماه توقف در اين شهر به تهران و از آنجا به زادگاهش دزفول مراجعت نمود.[۱۱]


تدریس

شيخ در دزفول بساط تدريس گسترد و در رأس حوزه علميه اين شهر قرار گرفت.[۱۲] در سال 1249ق براى هميشه به عتبات رفت و مدتى را در نجف در مجلس درس شيخ على فرزند شيخ جعفر كاشف‌الغطاء(م 1254ق) به مدت پنج سال حاضر شد.[۱۳]و به درجه اجتهاد نائل شد. بعد از فوت صاحب جواهر در سال 1266ق ریاست مطلق دینی به شیخ منتقل شد و به دلیل مقام والای علمی و زهد و ورع کم نظیر، از لحاظ علمی و عملی به مرجعیت بسیار بالایی دست یافت، در عین حال گویند با این که همه وجوه شرعی بلاد شیعه به جانب ایشان سرازیر بود با این حال هنگام مرگ کل ماترک این مرجع بزرگ مبلغ بسیار ناچیزی بود و معادل همان مبلغ هم بدهکار بودند و حتی هزینه مراسم ترحیم هم بوسیله برخی از متمکنان پرداخت شد.[۱۴]

وى از برجسته‌ترين نوابغ فقهى شيعه و مبتكر علم اصول جديد به شمار ميرود. دانش شيخ در علوم چندان گسترده بود كه او را «خاتم الفقهاء و المجتهدين» لقب داده‌اند. به زبان عربى تسلطى استادانه داشت و آثار خود را ساده و روان مى‌نوشت و همين سادگى زبان سبب گرديد كه نوشته‌هاى وى در مدارس دينى در شمار كتب درسى درآيند. وى علم اصول و فقه را وارد مرحله تازه‌اى كرد و در هر دو زمينه ابتكارات بی‌سابقه‌اى دارد.

شيخ در موقع تدريس خارج فقه و اصول در توضيح مطالب علمى، چنان خوش‌بيان بود و با استدلال، آراء ابتكارى خود را پيرامون مبانى اصولى و فقهى تقرير مى‌نمود كه همه انديشوران را مجذوب و شيفته خود مى‌كرد. او استادى بى‌بديل، پدرى مهربان و مربى دلسوز و داراى همتى بلند، اخلاقى نيكو و زهد و تقوايى بى‌نظير بود.

اساتید

  1. شیخ حسین انصاری (عموی ایشان)
  2. سید محمد مجاهد
  3. شریف‌العلماء مازندرانی
  4. مولی احمد نراقی
  5. شیخ موسی کاشف الغظاء
  6. شیخ علی کاشف الغطاء

و...[۱۵]

شاگردان

یکی از ویژگیهای شیخ تربیت شاگردان بسیار بود به طوری که درآن زمان در غالب بلاد شیعه شاگردان مجتهد ایشان رهبری دینی مسلمانان را بر عهده داشتند. بنابر این ذکر نام این گروه کثیر از حوصله این نوشتار خارج است و تنها می‌توان به عنوان نمونه به نام بعضی اشاره کرد:


  1. ميرزا محمدحسن شيرازى (م 1312ق)
  2. ميرزا حبيب‌الله رشتى (م 1312 ق)
  3. سيدحسين کوه کمره‌ای تبريزى(م 1299ق)
  4. آخوند خراسانى (م 1329ق)
  5. شيخ محمدحسن مامقانى(م 1232ق)
  6. محمدحسن آشتيانى(م 1319ق)
  7. ميرزا ابوالقاسم كلانترى(م 1292ق)

و...[۱۶]

تأليفات

اين عالم بزرگ شيعى بيش از 30 كتاب و مقاله نوشته كه مهمترين آنها عبارت است از:

  1. رسائل: اين كتاب در علم اصول فقه است و به دليل محتوايى تازه و بديع به فرائدالاصول معروف شده است.
  2. مكاسب: اين اثر در خصوص مسائل كسب و تجارت است. مطالب اين كتاب علمى و استدلالى با تحقيقات و پژوهش ميدانى و جامع در رد و ابرام نظرات دانشوران و فقهاى گذشته است و هر دو اثر فوق از كتب درسى رايج در حوزه‌هاى علميه تشيع است.
  3. الصلاه
  4. الطهاره
  5. ثبات التسامح في ادله السنن
  6. رساله في لاضرر و لاضرار في الاسلام.
  7. المواسعه و المضايقه
  8. كتاب الرجال

و...[۱۷]

شيخ انصارى در هيجدهم جمادى الثانى سال 1281ق پس از 67 سال عمر با بركت در نجف اشرف دارفانى را وداع گفت.[۱۸]

پانویس

  1. ر.ک؛ مقدمه مؤلف، ص 19
  2. ر.ک؛ همان، ص 20
  3. ر.ک؛ مقدمه مؤلف، ص 24
  4. ر.ک؛ همان، ص 25 الی 27
  5. ر.ک؛ همان، ص 29
  6. ر.ک؛ همان، ص 30
  7. ر.ک؛ همان، ص 35
  8. ر.ک؛ همان، ص 36
  9. ر.ک؛ همان، ص 38 الی 43
  10. ر.ک؛ همان، ص56
  11. ر.ک؛ همان، ص77
  12. ر.ک؛ همان
  13. ر.ک؛ همان، ص80
  14. ر.ک؛ تاریخ فقه و فقهاء، ص266
  15. ر.ک؛ همان، ص90 الی 103
  16. ر.ک؛ همان، ص131 الی 174
  17. ر.ک؛ همان، ص185
  18. ر.ک؛ همان، ص212

منابع مقاله

  1. انصاری، مرتضی بن محمد امین انصاری، کتاب‌المکاسب(کلانتر)، مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب، 1410ق
  2. گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقهاء، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت،تهران،1379



وابسته‌ها


احکام الخلل في الصلاة

إرشاد الطالب إلی التعلیق علی المکاسب

التعلیقة علی المکاسب (لاری)

تعلیقة شریفة علی بحث الخیارات و الشروط من کتاب المتاجر لشیخنا العلامة الأنصاري(قدس سره)

تعلیقة موجزة شریفة علی کتاب المکاسب و البیع (رشتی)

حاشیة المکاسب (آخوند)

حاشية المکاسب (ایروانی)

حاشیة العلامة المیرزا محمد تقي الشیرازي علی مکاسب الشیخ الأعظم (قدس سرهما)

حاشية الشیخ المظفر علی المکاسب

حاشية کتاب المکاسب

حاشية المکاسب (همدانی)

رسالة في التحریم من جهه المصاهره

رسالة في الرضاع (للانصاری)

الوصایا و المواریث

صراط النجاة

غاية الآمال في شرح المکاسب و البیع (قدیم)

القضاء و الشهادات

کتاب الخمس

کتاب الزکاة

کتاب الصلاة

کتاب الصوم

کتاب الطهارة

کتاب المکاسب

المکاسب (طبع قدیم)

کتاب النکاح

رساله شریفه مجمع الرسائل

المکاسب و البيع

منية الطالب

نهاية المقال في تکملة غایة الآمال (قدیم)

نهج الفقاهة

هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب

هدی الطالب الی شرح المکاسب

كتاب الحج (للشيخ الأنصاري)

صیغ العقود و الإیقاعات

رساله سراج العباد

دراسات في المکاسب المحرمة

عمدة المطالب في التعليق علی المکاسب

الحاشية الأولی علی المکاسب

ايصال الطالب إلی المکاسب

بلغة الطالب في التعلیق علی بیع المکاسب

کتاب المکاسب (کلانتر)

منهاج الفقاهة

حاشية المکاسب (عراقی)

التعلیقة علی فرائد الأصول (لاری شیرازی، عبدالحسین)

بحر الفوائد في شرح الفرائد (طبع جدید)

مصباح الوسائل في مطالب الرسائل

مطارح الأنظار (طبع جدید)

إیضاح الفرائد

أوثق الوسائل في شرح الرسائل (طبع قدیم)

بحر الفوائد في شرح الفرائد (طبع قدیم)

الحاشیة علی استصحاب القوانین

درر الفوائد في الحاشیة علی الفرائد

فرائد الاُصول (طبع انتشارات اسلامی)

مطارح الأنظار (طبع قدیم)

حاشیة فرائد الأصول

رسائل فقهیة (انصاری، مرتضی بن محمدامین)

وسیلة الوسائل في شرح الرسائل

درر الفوائد في شرح الفرائد (مدنی تبریزی، یوسف)

جواهر العقول فی شرح فرائد الأصول: مبحث التعادل و تراجیح

حاشیة فرائد الأصول، أو، الفوائد الرضویة علی الفرائد المرتضویة

قلائد الفرائد

شرح الرسائل

تمهید الوسائل في شرح الرسائل

فرائد الأصول

ایضاح الوسائل فی شرح الرسائل

الوصائل إلی الرسائل

الوصائل إلی الرسائل

حاشیة رسائل شيخ انصاري (ساباطي يزدي)

عمدة الوسائل في الحاشیة علی الرسائل

تسدید القواعد في حاشیة الفرائد

تعلیقة علی حاشیة الأستاد علی الفرائد

فصول في أصول الفقه

متن، ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری «به روش پرسش و پاسخ»

شرح رسائل (محمدی، علی)

شرح فارسی بر رسائل شیخ مرتضی انصاری (أوضح الشروح فی فرائد الأصول)

دروس في الرسائل (محمدی بامیانی، غلامعلی)

فرائد الأصول؛ مع حواشي اوثق الوسائل

تشریح المقاصد في شرح الفرائد

الرسائل الجدیدة و الفرائد الحدیثة

أحکام القطع و الظن في شرح الرسائل و تحریرها

المکاسب

بلغة الطالب في حاشية المکاسب

الآراء الفقهية

تعلیقة للسید الکماری علی رسائل المحقق الأنصاری

مفتاح المطالب فی شرح کتاب المکاسب لشیخ الانصاری

الفوائد الأصولية

غاية الآمال و نهایة المقال (جدید)

تعلیقة علی فرائد الأصول (شیرازی، علی)

تعلیقات علی المکاسب للشیخ انصاری

حاشیة المکاسب (ایروانی - طبع جدید)

المکاسب المحرمه

إرشاد الطالب في شرح المکاسب

سفینه الاصول: ترجمه و تبیین فرائد الاصول

حاشیه کتاب المکاسب (طبع جدید)

التنقیح: تعلیقة موسعة علی فرائد الأصول للشیخ الأنصاری قدس سره

حاشیه علی رسائل مرتضی الانصاری

الوسائل الی غوامض الرسائل

الانظار التفسیریه للشیخ الانصاری

تعلیقه شریفه علی فراید الاصول

بحر الفوائد في شرح الفرائد (ویرایش سوم)

التعلیقه علی المکاسب المحرمه

کتاب الطهاره (طبع قدیم)

التنقيح في شرح المکاسب

مبحث آفات زبان از مکاسب محرمه

النظر الثاقب و نیل الطالب: تعلیقتان علی المکاسب لمرتضی الانصاری

غاية إيضاح المطالب في شرح المکاسب (البيع)

تلخيص مکاسب انصاري (رحمه الله) (مکاسب محرمه)

فرائد الأصول و هو رسائل

شرح المکاسب المزجي

زندگاني و شخصيت شيخ انصاري قدس سره

کتاب المکاسب (بيروت)

المکاسب

المکاسب

مجموعة رسائل فقهية و أصولية

الرسائل الجدیدة و الفرائد الحدیثة

المکاسب

ارشاد الطالب في شرح المکاسب

حاشية كتاب المكاسب

مجمع الفوائد فی شرح الفرائد -

المکاسب

حاشية کتاب المکاسب