تاريخ المدينة

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
تاریخ المدینة
NUR11437J1.jpg
پدیدآوران

محمد عزب، محمد زینهم (محقق)

نهروانی، محمد بن احمد (نويسنده)
ناشر مکتبة الثقافة‌الدينية
مکان نشر بور سعید - مصر
چاپ 1
موضوع

اسلام - مدینه - تاریخ مدینه - تاریخ

مدینه - مسجدها - تاریخ
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏DS‎‏ ‎‏248‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏4‎‏ن‎‏9‎‏ ‎‏1300‎‏الف*
نورلایب مشاهده

تاريخ المدينه، تأليف قطب‌الدين حنفي از علماي قرن دهم، به عربی مى‌باشد. اين كتاب را مي‌توان از كتب جغرافياي اقليمي و محلي به شمار آورد كه اگر چه مايه جغرافیایی آن اندك است؛ ولي از نظر تاريخ پيدايش و رشد مدينه گرانبهاست.

ساختار

در فصل‌بندي و موضوعات مطرح شده، از كتب تاريخ نگاري هم عصرش؛ مانند الجامع اللطيف ابن ظهيره (متوفي 960) الگوبرداري شده است. پس از مقدمه، مطالب در ضمن 9 فصل ارائه شده است. فصول به لحاظ ترتب تاریخی تنظيم شده‌اند، به گونه‌اي كه در فصل اول به تاريخچه اولين ساكنين مدينه و در فصول آخر به وفات نبي اكرم(ص) و حكم زيارت نبي اكرم(ص) و فضيلت آن پرداخته شده است. اخبار مرتبط با موضوع مطرح شده، تنها گردآوري شده و اظهار نظري از نويسنده ديده نمى‌شود.

گزارش محتوا

مطالبی كه در فصول كتاب آمده، به ترتيب به شرح ذيل است:

  1. در طبقات المفسرينِ داودي و طبقات القراءِ ابن‌جزري و منابع ديگر از عماليق به عنوان اولين ساكنين مدينه نام برده شده است. پس از آنها قوم يهود در اين شهر سكونت گزيدند. پس از آن جنگ‌هاي بزرگی بين يهوديان و اوس و خزرج درگرفت و اين جنگ‌ها تا زمان بعثت رسول مكرم اسلام(ص) ادامه يافت.[۱] 
  2. چگونگي هجرت نبي مكرم و اصحاب به مدينه به نقل از عايشه ذكر شده است. در اين بخش از ليلةالمبيت سخني به ميان نيامده است؛ اما از همراهي ابوبكر به عنوان امري مهم ياد شده است. البته اين مطلب كه اميرالمؤمنين(ع) به عنوان امين مال و ناموس پيامبر(ص) پس از سه روز و اعاده امانات به صاحبانش به ايشان ملحق شد، آمده است.
  3. حرمت مدينه و فضائل غبار آن و حدود حرم ذكر شده است. در اين بخش حدود حرم به لحاظ جغرافیایی ذكر شده است.
  4. از بخش‌هايي كه در كتب جغرافياي اقليمي به آن پرداخته مى‌شود، شرح آب‌های منطقه است. در كتبي كه در رابطه با شهرهاي مذهبی به نگارش درآمده است به آب‌هایي كه به جهتي تبرك يافته‌اند، توجه ويژه شده است. در مدينه چاه‌هايي وجود دارد كه به جهتي منسوب به پيامبر(ص) مى‌باشد؛ مثلاَ با دست مبارک از آب آن وضو ساخته‌اند و يا با دعاي ايشان پر آب شده است؛ از اين جمله است: چاه أريس، بضاعه، غرس، رومه و عين النبي. از مناطق مهم در مدينه كوه احد می‌باشد كه در اين فصل برخی از اخبار آن و نيز اسامي 70 تن شهداي آن ذكر شده است.
  5. ذكر جنگ با بني‌نظير و محدوده خندقی كه در جنگ با احزاب حفر شد، از مواردي است كه در منابع ذكر شده است. عفيف‌الدين مرجاني به نقل از والدش چنين آورده است كه ديوارهاي اين خندق را در سال 749ق ديده است.

وضعيت

محقق مصري "محمد زينهم محمد عزب" تحقيق كتاب را به صورت ناقص در پاورقیآورده است. بخش اعظم اين پاورقي‌ها را تراجم اعلام تشكيل مي‌دهد و منابع بسياري از اخبار كتاب ذكر نشده است. در پايان اثر، معجم لفظي اعلام، اماكن، طوايف، كتب، آيات، اشعار، احاديث و نيز فهرست مصادر تحقيق و مطالب آمده است.

پانویس

  1. تاريخ المدينة، قطب الدین حنفی، ص۲۱

منابع مقاله

متن کتاب