تاريخ مؤسسة شيوخ الإسلام في العهد العثماني

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
تاريخ مؤسسة شيوخ الإسلام في العهد العثماني
NUR11608J1.jpg
پدیدآوران شقيرات، احمد صدقي علي (نویسنده)
ناشر دار الکندي
مکان نشر اردن
چاپ 1
موضوع

آموزش و پرورش - فلسفه - مقاله‎‏ها و خطابه‎‏ها

ترکيه - تاريخ - امپراتوري عثماني، 1288 - 1918م.
تعداد جلد 2
کد کنگره
‏DR‎‏ ‎‏440‎‏ ‎‏/‎‏ش‎‏7‎‏ت‎‏2*
نورلایب مشاهده

تاريخ مؤسسة شيوخ الإسلام في العهد العثماني 828-‎1341ق/1425-‎1922، اثر احمد صدقی علی شقیرات، مطالعه‎ای تاریخی و فرهنگی است پیرامون منصب شیخ‎الاسلامی و شیخ‎الاسلام‎های دولت عثمانی از سال 828 تا 1341ق، که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

انگیزه نویسنده از نگارش این اثر، ارائه مرجعی شامل و جامع به عالم اسلام و دنیای عرب پیرامون بزرگ‎ترین و مهم‎ترین تشکیلات سیاسی - ‎دینی دولت عثمانی می‎باشد[۱].

ساختار

کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در دو قسم تنظیم شده است.

نویسنده در این کتاب، به بحث پیرامون تشکیلات شیخ‎الاسلامی در محدوده تاریخی حدود پنج قرن در دوران عثمانی، برحسب تسلسل تاریخی پرداخته است.

وی در نگارش این اثر، از منابع بسیاری استفاده نموده است که عبارتند از: الف)- مجموعه اسناد و مدارک عثمانی، که در سه بخش قابل تقسیم است:

  1. بایگانی عثمانی، تحت نظارت نخست‎وزیر ترکیه در استانبول، معروف به (B.O.A).
  2. بایگانی مدارک شرعیه در «دایرة المفتی» استانبول.
  3. مرکز اسناد تاریخی سوریه در دمشق.

ب)- کتب خطی:

  1. «أعلام الأخيار من فقهاء مذهب النعمان المختار»، قاضی محمود بن سلیمان کفوی.
  2. «تاريخ الإسلام»، اثر مؤلفی مجهول.
  3. «الإعلام بأعلام بلد الله الحرام»، قطب‎الدین بن علاءالدین حنفی.
  4. «فيض الله المنان في تراجم أعيان الزمان»، فضل‎الله محبی.
  5. «النصاب في النسب و الكنی و الألقاب»، سلیمان سعیدالدین افندی.
  6. «رياض النقباء»، احمد نظیف افندی و..[۲].

گزارش محتوا

نویسنده پیش از آنکه وارد متن اصلی کتاب شود، در ذیل عنوان «الإطار العام لهذه الدراسة و مصادرها»، به بیان موضوع و اهمیت این مطالعه تاریخی و روش آن و تحلیل منابع و مصادر اساسی پرداخته است.[۳].

قسم اول، در سه فصل زیر، دربردارنده تاریخ عمومی منصب شیخ‎الاسلامی دولت عثمانی، در خلال سال‎های 828 تا 1341ق، می‎باشد:

نویسنده در فصل اول، تحولات تاریخی دولت عباسی، از ابتدای تشکیل تا سقوط آن در بغداد در سال 656ق/1258م را مورد بررسی قرار داده و سپس، به بحث از قیام دولت سلجوقیان اناضولیه و دلایل سقوط آن و امارات ترکمانی و حوادث مربوط به آن تا سال 1341ق/1922م، پرداخته است.[۴].

در فصل دوم، از تاریخ تأسیس منصب شیخ‎الاسلامی و مراحل تکامل و تطور آن در حکومت عثمانی و اسباب اطلاق آن بر مفتی بزرگ یا مفتی پایتخت یا مفتی دربار بحث به میان آمده[۵] و در فصل سوم، وضعیت اداری این منصب در حکومت عثمانی و ارتباط آن، با سایر مؤسسات دولتی دیگر بررسی گردیده است. همچنین این فصل، دربردارنده مطالعاتی پیرامون تشکیلات اداری منصب شیخ‎الاسلامی، بعد از سال‎های 1241ق/1826م، می‎باشد[۶].

در قسم دوم، به شرح ‎حال سلسله شیخ‎الاسلام‎ها در دوران حکومت عثمانی پرداخته شده که عدد آن‎ها به 131 نفر می‎رسد از شماره یک تا شصت‎وپنج، در جلد نخست جای گرفته و از شماره 66 تا 131 در جلد دوم آمده است.

از جمله ویژگی‎های کتاب و آنچه باعث اهمیت آن می‎شود، آن است که این پژوهش، برای نخستین بار، به بررسی دوره‎ای از تاریخ تشکیلات شیخ‎الاسلامی و رجال مربوط با این منصب، در دولت عثمانی پرداخته و به بحث پیرامون تمامی حوادث داخلی و خارجی منتسب به تاریخ شیخ‎الاسلام‎ها نشسته است؛ حوادثی که به‎طور مستقیم یا غیر مستقیم، مربوط به این منصب می‎باشند؛ از جمله خلع سلاطین، جنگ‎ها، انقلابات و شورش‎ها، اصلاحات داخلی، اصلاح الجیش و... از دیگر ویژگی‎های کتاب آن است که نویسنده تمامی این مباحث را به‎صورت آکادمیک و علمی مطرح نموده و تمامی معلومات و حوادث تاریخی، جغرافیایی، اعلام، سلاطین، صدراعظم‎ها، شیخ‎الاسلام‎ها، تحولات سیاسی، نظامی، اجتماعی و دینی آن دوران را به‎خوبی رصد نموده و منعکس ساخته است.[۷].

وضعیت کتاب

فهرست محتویات هر جلد در آغاز آن ذکر شده و فهرست‎های اعلام، شهرها و مواقع، فعالیت‎های دولتی و اجتماعی حکومت عثمانی، به‎همراه فهرست منابع و مصادر مورد استفاده نویسنده، در انتهای جلد دوم آمده است.

در پاورقی‎ها، علاوه بر ذکر منابع، توضیحات جامع و مفیدی پیرامون برخی از کلمات و عبارات متن، ارائه گردیده است.

پانویس

  1. ر.ک: ر.ک: مقدمه، ج1، ص16
  2. ر.ک: الإطار العام لهذه الدراسة و مصادرها، ج1، ص21
  3. ر.ک: همان، ص15-39
  4. ر.ک: همان، ص16
  5. ر.ک: همان، ص16-17
  6. ر.ک: همان، ص17
  7. ر.ک: همان، ص15-16

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.


وابسته‌ها