رساله صناعیه

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
‏رساله صناعيه
NUR13925J1.jpg
پدیدآوران

میرفندرسکی، ابوالقاسم (نويسنده)

جمشيدي، حسن (محقق)
عنوان‌های دیگر

صناعية

حقائق الصنايع
ناشر بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)
مکان نشر ايران - قم
سال نشر مجلد1: 1387ش ,
شابک978-964-548-936-4
موضوع

فلسفه اسلامي - متون قديمي تا قرن 14

مشاغل - متون قديمي تا قرن 14

نثر فارسي - قرن 11ق.

کسب و کار - متون قديمي تا قرن 14
زبان فارسي
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏‏BBR‎‏ ‎‏1166‎‏ ‎‏/‎‏ص‎‏9

رساله صناعیه، مهم‎ترین اثر میرفندرسکی (متوفی 1050ق) است که به نام و عنوان حقایق الصنایع نیز شهرت دارد. وی در این رساله، مطالب علمی و فلسفی دقیق را با زبانی روشن و فصیح آمیخته با آیات احادیث و اقوال بزرگان و حکما بیان داشته است.[۱]

ساختار

کتاب دارای پیشگفتار، مقدمه و محتوای مطالب در 28 باب است.

گزارش محتوا

از میان نثرهاى علمى دوره صفویه آنچه مربوط به نشر دعوت و بیان اصول عقاید شیعه است بسیار ساده و عوام فهم و کاملاً زیر (تحت) تأثیر صرف و نحو عربى است. در کنار این نوع نثر علمى، کتبى هم دیده مى‎شود که شیوه علمى و قدیم و سبک موجز و پخته و عبارت‎پردازى درست فارسى و استعمال فعل‎هاى قدیم هریک به‎جای خود تحریر شده است که کتاب رساله الصناعیه ابوالقاسم میرفندرسکی از این نوع است که تا اندازه‎اى به شیوه بابا افضل نوشته شده است. کتاب‎هایى که به نثر علمى نوشته مى‎شوند، معمولاً از صنایع لفظى چون موازنه، سجع و مترادفات خالى است. در مجموع کتب علمى از نظر محدودیت در موضوع بحث، ناگزیر جز به اصطلاحات نمى‎توانند توجه کنند و معمولاً سادگى و روانى را در پیش مى‎گیرند. رساله صناعیه هم از این مسئله مستثنا نیست؛ ولى به‎گونه‎ای نثر علمى دوره‎هاى پیشین را به ذهن مى‎آورد.[۲]

برخی ویژگى‎هاى نثر رساله صناعیه عبارت است از:

  1. بارزترین ویژگى نثر این رساله کوتاهى جملات است.
  2. جابه‎جایى ارکان دستورى جمله معمولاً فعل‎ها در جاى اصلى خود نیامده‎اند و این شاید به دلیل تأثیرى باشد که از عربى پذیرفته است.
  3. بکار بردن ترکیب‎ها و جمله‎هاى عربى.
  4. حرف ربط «که» در نثر رساله به فراوانى دیده مى‎شود.
  5. کاربرد فراوان علامت‎هاى جمع فارسى به‎ویژه «ان».
  6. کاربرد ترکیبات دعایى در لابه‎لاى نثر.
  7. بارها از واژه «اند» استفاده مى‎کند تا عددى را با ابهام بیان کند.
  8. به کار بردن علامت جمع «ات».
  9. به کار بردن واژه قدیمى «اندر» به‎جای حرف اضافه «در» که به‎نوعی باعث شده نثر رساله به متون کهن نزدیک شود.
  10. کاربرد شکل قدیمى سوم که به‎صورت سیم آمده است که از نشانه‎هاى نثر متون کهن است.
  11. به کار بردن یک متمم با دو حرف اضافه که باز هم از ویژگى‎هاى نثرهاى قدیمى است.
  12. حذف فعل