مآثر الكبراء في تاريخ سامراء

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
مآثر الكبراء في تاريخ سامراء
نام کتاب مآثر الكبراء في تاريخ سامراء
نام های دیگر کتاب تاريخ سامراء
پدیدآورندگان محلاتی، ذبیح‌الله (نويسنده)
زبان عربي
کد کنگره ‏‎‏DS‎‏ ‎‏79‎‏/‎‏9‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏2‎‏م‎‏3‎‏
موضوع سامرا - آثار تاريخي

سامرا - تاريخ

سامرا - سرگذشت نامه

ناشر المکتبة الحيدرية
مکان نشر ايران - قم
سال نشر مجلد1: 1384ش , 1426ق ,

مجلد2: 1384ش , 1426ق ,

مجلد3: 1384ش , 1426ق ,

کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE14202AUTOMATIONCODE

مآثر الكبراء في تاريخ سامراء، تألیف شیخ ذبیح‎الله محلاتی به زبان عربی است. در این اثر، آنچه مربوط به تاریخ و جغرافیای سامراء قبل از اسلام و بعد از آن است و نیز احوال مشاهیری که به این شهر وارد شده و کسانی که در آن مقیم شده‎اند، از قبیل: خلفا، وزرا، علما، قضات، امرا، شعرا، حکما و... مورد مطالعه قرار گرفته است.

نویسنده در مقدمه‎اش بر کتاب دلیل نگارش کتاب را آن می‎داند که مورخین تاریخ شهرها به‎صورت تفصیلی به تاریخ سامراء - که در گذشته و حال از شهرهای مهم بوده - ‎نپرداخته‎اند، ولذا به جهت خدمت به اهل علم، تصمیم به تدوین تاریخ سامراء گرفته است[۱].

ساختار

کتاب با مقدمه‎ای به قلم سید احمد حسینی و شرح حال مؤلف آغاز شده است. پس از آن مقدمه مؤلف آمده است. متن کتاب همانند بسیاری از کتب جغرافیایی قدیم، فاقد تبویب و فصل‎بندی بوده و مطالب سلسله‎وار ذکر شده است.

گزارش محتوا

کتاب با ذکر اسامی سامراء، به نقل از «معجم‎ البلدان» حموی آغاز شده است. اسامی این شهر به چهارده‎گونه آمده است که سامراء (ممدواً)، سامرّا (مقصوراً) و سرّ من رأی از جمله آنهاست[۲].

در وجه تسمیه سامراء، نویسنده به نقل از کتاب «ريّ سامراء» تألیف احمد سوسه، ابتدا جغرافیای کنونی سامراء را ذکر کرده است. به تعبیر وی سامرای کنونی مشرف بر شهر سامرای عباسی بنا شده است. وی با بررسی طول و عرض جغرافیایی، مساحت تقریبی سامراء در زمان حکومت عباسیان را حدود 110 کیلومتر مربع تخمین زده است[۳].

در ادامه این جلد از کتاب، اولین بنای سامراء و نیز وضعیت بنای این شهر و آثار موجود در آن از دوران هارون‎الرشید تا زمان متوکل از منابع گردآوری شده است. همچنین مطالب دیگری از قبیل باروی شهر سامراء و آب‎انبارها و مانند آن را می‎توان در این جلد از کتاب مشاهده نمود.

در جلد دوم کتاب به بعد مذهبی شهر سامراء پرداخته شده و تاریخچه بنای مشهد عسکریین و علمایی که در این مکان دفن شده‎اند و نیز معجزاتی که از این مکان به ‎ظهور رسیده مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسنده در این بخش از کتاب چنین ادعا می‎کند که سامراء محبوب‎ترین بقاع نزد امام زمان(عج) است؛ چراکه ایشان در این شهر متولد شده و «حب الوطن من الإيمان»[۴].

ذکر حوادثی که بر این شهر و قبور مطهر ائمه(ع) گذشته است، از جمله مطالبی است که در این بخش از کتاب به آن پرداخته شده است. ایجاد فتنه بین شیعه و سنی و تخریب و به آتش کشیدن مشهد عسکریین، یکی از این حوادث است که ابن اثیر جزری در کتاب الكامل خود در ضمن حوادث سال 443ق، ذکر کرده است[۵].

در سال 1360ق، ضریح نقره‎ای بر مرقد شریف عسکریین نصب گردید. این ضریح پیش از این، بر قبر مطهر اباعبدالله الحسین(ع) نصب بود که پس از نصب ضریح جدید، ضریح قدیمی پس از ترمیم به این مکان شریف منتقل گردید[۶].

شروح زیارت جامعه، ظهور کرامات در سامراء، توقیع حضرت حجت(عج) به احمد بن اسحاق و منع حضرت حجت(عج) از رجوع به جعفر کذاب، از جمله دیگر مطالبی است که در این جلد از کتاب آمده است.

جلد سوم از کتاب، با شرح تولد امام هادی(ع) و نصوص وارده بر امامت آن بزرگوار آغاز شده است. پس از آن معجزات امام هادی(ع)، روایات وارده از ایشان در موضوعات مختلف و یا شرح حال اشخاصی که با آن حضرت نسبت داشته‎اند، مانند: موسی مبرقع برادر ایشان، آمده است.

اقوال مختلف در شهادت امام علی الهادی(ع) و مراثی‎ای که درباره آن حضرت سروده شده، حسن ختم کتاب است.

وضعیت کتاب

فهرست مطالب هریک از مجلدات در انتهای آن آمده است. در پاورقی کتاب، آدرس آیات، روایات و برخی مطالب و نیز توضیح برخی الفاظ ذکر شده است.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه مؤلف، ج1، ص13
  2. ر.ک: متن کتاب، ج1، ص15-16
  3. ر.ک: همان، ص20
  4. ر.ک: همان، ج2، ص5
  5. ر.ک: همان، ص9
  6. ر.ک: همان، ص121

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.


وابسته‌ها

پیوندها

مطالعه کتاب مآثر الكبراء في تاريخ سامراء در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور