مهدوی، سید مصلح‌الدین

    از ویکی‌نور
    (تغییرمسیر از مهدوی، مصلح‌الدین)
    مهدوی، مصلح‌الدین
    نام مهدوی، مصلح‌الدین
    نام‌های دیگر مهدوی، محمد حسین
    نام پدر سید محمدتقى
    متولد 1294ش
    محل تولد بیدآباد اصفهان
    رحلت 1374ش یا 1416ق
    اساتید میرزا محمدعلى معلم حبیب‌آبادى

    محمدحسین فاضل تونى

    آیت‌الله سید محمدکاظم عصار

    بدیع‌الزمان فروزانفر

    عباس اقبال آشتیانی

    برخی آثار اعلام اصفهان

    اصفهان دار العلم شرق: مدارس دینی اصفهان

    کد مؤلف AUTHORCODE00450AUTHORCODE

    سید محمدحسین مهدوى (1294-1374ش)، ملقب به مصلح‌ا‌لدین، نویسنده، محقق، مترجم، تاریخ‌نگار، اصفهان‌شناس، مدرس

    ولادت

    او فرزند سید محمدتقى، ملقب به سید شهاب‌الدین، نحوى اصفهانى از علماى پرهیزگار و ادیبى برجسته بود. مادرش دختر علامه فقید آخوند ملا محمدحسین کرمانى از مدرسان و ائمه جماعت و صاحب مسند قضا بود.

    نام اصلی مهدوی، محمدحسین و لقب وی مصلح‌الدین است؛ اما ایشان به «مصلح‌الدین» معروف بود، ولی پدر و عموهای او به نحوی معروف بودند.

    مصلح‌الدین در بامداد 15 محرم الحرام سال 1334ق، در یکى از محلات قدیمى اصفهان به نام بیدآباد، در خاندانى بزرگوار و اهل علم، به دنیا آمد. وى در شش سالگى پدر را از دست داد و تحت سرپرستى مادر و برادرانش که همه اهل علم بودند، تربیت یافت.

    تحصیلات

    دوره ابتدایى را در مدارس جدید اقدسیه و گلبهار گذراند.

    هم‌زمان با تحصیل علوم جدید، شوق یادگیرى علوم اسلامى وى را به مدارس علمیه کشانید. صرف و نحو، معانى، بیان، فقه و اصول را فراگرفت و سیوطى، مغنى و مطول را نزد آقا میرزا محمدعلى معلم حبیب‌آبادى، مؤلف کتاب گران‌سنگ مکارم‌ الآثار، خواند. آشنایى با این مورخ و دانشمند او را به تاریخ و رجال علاقه‌مند ساخت و سال‌هاى بسیارى از عمر شریف خود را صرف تحقیق در این باره کرد. از دیگر اساتید او در آن دوران مى‌توان از آیت‌الله میر سید حسن مدرسى، میر محمد صادقى، حاج میرزا محمدباقر امامى، حاج شیخ محمد على کرمانى، شیخ محمدحسن قاضى عسکر، کمال‌الدین خوانسارى در اصفهان بودند.

    وى بعدها به مدرسه سعدى، که در آن وقت زیر نظر مرحوم محمدتقى خان صدرى اداره مى‌شد، رفت. ناظم این مدرسه مرحوم سید على خان نوربخشى آزاد از شعرا و محترمین اصفهان بود. این مدرسه معلمان بسیار عالى داشت مثل مرحوم ملا محمد هادى که از هم‌دوره‌اى‌ها و هم‌درسان آیت‌الله ارباب بود.

    مصلح‌الدین در خارج از دبیرستان هم در مدرسه صدر در خدمت بعضى از بزرگان تحصیلاتى کرد و در سال 1315ش به دانشسراى عالی تهران رفت و در رشته فلسفه و علوم تربیتی به تحصیل پرداخت. استادان او در این دوره، محمدحسین فاضل تونی، سید محمدکاظم عصار، صادق رضازاده شفق، آقا نصیرالدین خواجوی نوری، بدیع‌الزمان فروزانفر، عباس اقبال آشتیانی و سید جمال‌الدین رضوان خوانساری بودند. او در سال 1317ش به خدمت سربازی اعزام شد و افسر وظیفه شد و در پادگان اصفهان به خدمت مشغول گردید.

    سفر به عتبات؛ او در سال 1323ش به عتبات عالیات سفر و با عده‌ای از علمای آن دیار دیدار کرد. او در مدرسه بزرگ آخوند خراسانی نزد همشهری خود شیخ ابوالفضل معزی رفت، و آن دو، خدمت شیخ آقا بزرگ تهرانی رسیدند، و از ایشان اجازه روایت دریافت کردند.

    اجازه اجتهاد

    وى از چند نفر از بزرگان مجتهد و آیات عظام به اجازه روایت مفتخر شده بود که عبارتند از: شیخ آقابزرگ طهرانى، سید شهاب‌الدین مرعشى نجفى، حاج شیخ محمدباقرکمره‌اى، شیخ محمد على عراقى، معلم حبیب‌آبادى، سید اسماعیل هاشمى، سید ضیاءالدین علامه، حاج سید على حسینى اصفهانى مشهور به علامه فانى، سید محمود شیرازى، حاج سید مصطفى صفایى خوانسارى و حاج سید محمد على روضاتى. ضمناً مرحوم مهدوى از جلسات درسى آیات عظام میلانى و شیرازى در مشهد نیز سود جسته بود. ایشان سى و چند سال از عمر خود را با اشتیاق و پشتکار فراوان در راه تعلیم و تربیت صرف کرد.

    تدریس

    وی چندین سال در تهران به تحقیق و مطالعه پرداخت. در سال 1331ش به استخدام آموزش و پرورش درآمد، و مدتی در دبیرستان پهلوی سابق به تدریس پرداخت. سپس به اصفهان منتقل شد، و در دبیرستان‌های ادب، گلبهار و سعدی به تدریس تاریخ، جغرافیا، منطق و تعلیمات دینی پرداخت.

    او برای تدریس در دبیرستان‌ها در زمان حکومت پهلوی و دریافت حقوق از دولت از آیت‌الله بروجردی کسب اجازه کرد.

    سید مصلح‌الدین مهدوی، اغلب اوقات فراغت خود را صرف یادداشت برداری از کتاب‌ها، جستجو در آثار و ابنیه تاریخی اصفهان می‌نمود و هر روز که می‌گذشت، بر دامنه تحقیقات و بررسی‌های خود می‌افزود.

    او پژوهش‌گری امانت دار بود. همیشه در نوشتن منبع مطالب خود اصرار داشت و سعی می‌کرد مطلبی را بدون مأخذ نقل نکند، علاوه بر کتاب‌ها، از افراد مطلع نیز در تهیه مطالب مورد نظر خود استفاده می‌کرد و از نسخه‌های خطی، کتیبه‌های ابنیه تاریخی و اسناد بهره می‌برد. او مطالب نقل شده از کتاب‌ها را مورد بررسی و نقد قرار می‌داد، و تلاش می‌کرد که اشتباهات آنها را رفع کند و مطالب مستند و دقیق به چاپ برساند. بیشتر آثار ایشان مربوط به تاریخ علمى، فرهنگى و مشاهیر اصفهان شامل فقها، محدثان، مفسران، ادبا، عرفا، مورخان و شعرا است. وى به زنده نگاه داشتن و معرفى خدمات صادقانه بزرگان دین و فرهنگ علاقه‌مند بود.

    وفات

    ایشان در روز دوشنبه چهارم تیر ماه 1374ش مطابق با 26 محرم الحرام 1416ق، بدرود حیات گفت و در تکیه مهدوى تخت فولاد اصفهان در بقعه خانوادگی خاندان مهدوی ، به خاک سپرده شد.

    آثار

    ایشان پس از بازنشستگى اوقات خود را صرف تحقیق و تألیف کرد و با کوشش بسیار آثار ارزشمندى درباره امامان شیعه، دانشمندان، شخصیت‌هاى علمى و فرهنگى شیعه و فرهنگ و هنر اصفهان به رشته تحریر درآورد. تاکنون بیش از بیست و شش کتاب و مقاله نامبرده به شرح ذیل انتشار یافته است:

    1. ابطال الصفا: درباره اسامى شهداى واقعه جانسوز کربلا
    2. ارمغان اصفهان: شرح حال مرحوم آیت‌الله حاج میر سید على بهبهانى
    3. بیان المفاخر: در شرح حال حاج سید محمدباقرحجت‌الاسلام شفتى و خاندانش
    4. تاریخچه شهر سامرا
    5. تاریخچه محل خواجوى اصفهان
    6. تاریخ علمى و اجتماعى اصفهان در دو قرن اخیر
    7. تذکره شعراى معاصر اصفهان: شرح‌حال و نمونه اشعار 486 نفر از شعراى اصفهان
    8. دانشمندان و بزرگان اصفهان یا تذکره القبور
    9. رجال اصفهان: حواشى بر تذکرة القبور علامه مولى عبدالکریم گزى
    10. زندگى‌نامه آیت‌الله بروجردى
    11. زندگى حضرتین عسکریین(ع)
    12. زندگى‌نامه علامه مولى محمدباقرمجلسى
    13. زندگى امام محمد باقر(ع)
    14. سیرى در تاریخ تخت‌فولاد یا لسان الارض، شرح تاریخچه قبرستان تخت‌فولاد و تکایا و مدفونین در آنجا
    15. شرح حال شهید اصفهانى حاج میرزا ابوالحسن آل‌رسول موسوى و خاندان ایشان در تحفه الابرار
    16. شرح حال چهار نفر از خاندان مرحوم حاج محمد ابراهیم کلباسى
    17. شرح حال آیت‌الله نجفى مرعشى؛ هفته‌نامه نوید اصفهان
    18. شرح حال آقا شیخ محمدرضا نجفى؛ مجله نور علم قم
    19. شرح حال حاج سید محمدباقرشفتى؛ مجله نور علم قم
    20. شرح حال مرحوم حاج آقا حسین عمادزاده اصفهانى؛ هفته‌نامه نوید اصفهان
    21. شرح حال حاج شیخ مرتضى مظاهرى؛ هفته‌نامه نوید اصفهان
    22. شرح حال مرحوم سید کریم نیک‌زاد حسینى دهکردى؛ هفته‌نامه نوید اصفهان
    23. غایه الامال و الامانى: شرح حال سید هاشم بحرانى در مقدمه کتاب لوامع النورانیة
    24. عطیة الجواد و کلمات قصار حضرت جواد الائمه(ع)
    25. محیط ادب: فهرست اجمالى مدارس دینى قدیمى و جدید اصفهان
    26. یک دوره پنج جلدى تعلیمات دینى با مشارکت عده‌اى از همکاران براى دبیرستان‌ها.

    آثار بسیار دیگرى از ایشان به‌جا مانده که هنوز به زیور چاپ آراسته نشده است. از جمله:

    1. امام‌زاده‌هاى اصفهان و توابع
    2. تاریخ علما و محدثین اصفهان
    3. تاریخ کاظمین
    4. خاندان خجندیان
    5. رساله تاریخچه زندگانى باقرخان خوراسگانى با صفحه‌اى از تاریخ اصفهان در عهد زندیه
    6. در فدک و سیر تاریخى آن
    7. شرح حال معصومین(ع) و کلمات قصار آن‌ها.
    8. الحائریون در ذکر جمعى از علماى مدفون در کربلا
    9. در تاریخ تشیع مردم اصفهان

    منابع مقاله

    ر.ک. مجموعه تاریخی، فرهنگی و مذهبی تخت فولاد اصفهان

    وابسته‌ها

    اعلام اصفهان

    اصفهان دار العلم شرق: مدارس دینی اصفهان

    مزارات اصفهان از قرن سوم هجری تا زمان حاضر

    تذکرة القبور

    لسان الأرض

    زندگی نامه علامه مجلسی

    بیان المفاخر

    زندگی‌نامه علامه مجلسی: تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در قرن 11 هجری شامل مباحث اجتماعی، انتقادی...

    اصفهان، یا، دارالعلم شرق

    مجتهد نجف آبادی: مجموعه مقالات و مصاحبه‌هایی در شرح حال، زندگی علمی، اجتماعی و سیاسی آیت‌الله حاج میر سید علی (آیت) نجف آبادی قدس‌سره

    غایة الآمال و الأماني في أحوال العلامة البحراني

    دانشمندان و بزرگان اصفهان

    حقوق زن و ميراث

    تذکره شعرای معاصر اصفهان

    ياران باوفای حسين‌ عليه‌السلام

    زندگی نامه آیت‌الله العظمي آقا نجفي اصفهانی

    رجال اصفهان يا تذکرة القبور

    تاريخچه محله خواجو و تاريخ ساختمان حمام شريف و عين وقفنامه حمام

    يادنامه فقيه اهل‌بيت، عارف الهي آیت‌الله سيد بحر العلوم ميردامادي همراه با رساله سير و سلوک

    تاريخ علمي و اجتماعی اصفهان در دو قرن اخير

    تاريخچه شهر سامرا و زندگی عسکريين عليهما‌السلام، بيان و تاريخچه ساختمان حمام و حسینیه شهر سامرا

    عطية الجواد در شرح زندگانی حضرت امام محمد تقي‌عليه‌السلام و ترجمه و شرح کلمات قصار منقول از آن حضرت

    ارمغان اصفهان در شرح حال علامه بهبهان، مير سيد علي موسوي بهبهاني

    تاريخچه ارزنان و مقبره عليا جناب زينب خاتون معروف به زينبيه دختر گرامي حضرت موسي بن جعفر علیهاالسلام

    خاندان شيخ‌الاسلام اصفهان، در طول چهار صد سال از علامه محقق سبزواری تا دکتر علی شیخ‌الاسلام