تذکره نتائج الأفکار: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    (صفحه ای تازه حاوی «<div class='wikiInfo'> [[پرونده:NUR14265J1.jpg|بندانگش» ایجاد کرد.)
     
    جز (A-esmaili@noornet.net صفحهٔ تذکره نتائج الافکار را به تذکره نتائج الأفکار منتقل کرد)
    (بدون تفاوت)

    نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۸:۲۰

    تذکره نتائج الافکار
    نام کتاب تذکره نتائج الافکار
    نام های دیگر کتاب
    پدیدآورندگان گوپاموی، محمد قدرت‌‎الله (نويسنده)

    بیگ‌باباپور، یوسف (مصحح)

    زبان فارسی
    کد کنگره ‏PIR‎‏ ‎‏9221‎‏/‎‏5‎‏ ‎‏/‎‏گ‎‏9‎‏ت‎‏4
    موضوع شاعران ایرانی - سرگذشت نامه

    شاعران هندی (فارسی زبان) - سرگذشت نامه

    شعر فارسی - مجموعه‎ها

    شعر فارسی - هند

    ناشر مجمع ذخائر اسلامی
    مکان نشر قم - ایران
    سال نشر 1387 هـ.ش یا 2008 م
    کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE14265AUTOMATIONCODE


    معرفى اجمالى

    «تذكره نتائج الأفكار»، از آثار شاعر و نويسنده فارسى‌نويس شبه‌قاره هند، محمد قدرت‌الله خان گوپاموى (1199-1281ق)، به زبان فارسى است كه در آن، شاعران قديم و جديد را با تأكيد بر شاعران هندى شناسايى و معرفى كرده و برخى از اشعار آنان را آورده است.

    يوسف بيگ‌باباپور، اين اثر را تصحيح كرده و تعليقاتى بر آن افزوده است.

    نويسنده اين اثر را در سال 1258ق، به پايان رسانده و به تعبير خودش: «به يمن افضال ايزد متعال اين تذكره اواخر سال گذشته كسوت مسوده پوشيده بود؛ امروز كه تاريخ بيست و يكم شعبان سنه ثمان و خمسين و مأتين و ألف است، خلعت مبيضه در بر كشيد و شبديز قلم كه در ساحت رقم گرم‌عنانى داشت، به سرمنزل اختتام قيام ورزيد» (متن كتاب، ص806).

    ساختار

    اين كتاب از مقدمه مصحح و مقدمه نويسنده و متن اصلى به ترتيب الفبايى حروف اول نام شاعران تشكيل شده است.

    در اين كتاب، تعداد 528 شخصيت شناسانده شده است. زبان و ادبيات اين كتاب، فارسى به شيوه هندى و آميخته با بسيارى از عبارات عربى است و براى فارسى‌زبانان امروز ايران، چندان آسان و خوش‌خوان نيست.

    مصحح در مقدمه‌اش كه آن را در مراغه، پاييز 1386 نوشته يادآور شده است: «تذكره نتائج الأفكار محمد قدرت‌الله گوپاموى، از جمله تذكره‌هاى عمومى است و آن مشتمل بر تراجم پانصد و سى و نه نفر از شعراى قديم و جديد از مير الهى همدانى تا مير يوسف بلگرامى، با مقدمه‌اى در گزارش احوال مؤلف و سبب تأليف و ترجمه حال ممدوح خود (نواب محمد غوث خان بهادر، متخلص به اعظم) و تعريف شعر و بحور آن و نخستين گوينده كلام منظوم و انواع نظم و بيان سبك‌هاى سخن و تطور آن...

    نثر كتاب به سياق هندى است و بيشتر صاحبان تراجم از شعراى پارسى‌گوى هند هستند. شيوه نگارش كتاب نسبتا بى‌تكلف و ساده و روان است، جز آنكه در مواردى از برخى لغات و اصطلاحات نامناسب و احيانا بيگانه استفاده شده است كه درك متن كتاب را مستلزم آشنايى با زبان كتاب و شيوه نگارش آن مى‌نمايد؛ مثلا عباراتى نظير: «در عمر بيست سالگى» به‌جاى «در سن بيست سالگى»؛ «در عمر شعور» به‌جاى «در سن رشد و بلوغ» و... كه تحت تأثير نگارش زبان هندى بوده است.

    گاهى مؤلف كلمات هندى را به‌جاى كلمات فارسى به كار برده است و گاه كلمات انگليسى و فرانسه هم به‌ندرت در كتاب ديده مى‌شود؛ مثلا به‌جاى واژه «حكومت»، مترادف انگليسى آن را به كار برده است و چند مورد نيز از واژه‌هاى اردويى استفاده كرده است. استعمال كلمه «پس‌تر» به‌جاى «سپس» يا «پس از آن»، استعمال كلمه «ولايت» به معنى «محل تولد و زادگاه» و... حذف افعال به قرينه لفظى در جملات معطوف، آوردن سجع در جملات معطوف كه نثر كتاب را به نثر مسجع نزديك كرده است...» (ر.ك: مقدمه كتاب، ص22-23).

    گفتنى است كه هرچند مصحح تعداد شاعران مذكور در اين اثر را 539 نفر شمرده (ر.ك: همان، ص22)، وليكن در متن كتاب حاضر همان‌طوركه خود مصحح شماره‌گذارى كرده عدد آنان عبارت است از 528 نفر (ر.ك: متن كتاب، ص805). گويى سخن مصحح در مقدمه اشتباه است. مصحح، تعداد منابع مورد استفاده نويسنده را عبارت از 11 كتاب فارسى دانسته و اسامى آن‌ها را ذكر كرده و آنگاه روش تصحيح اثر حاضر را توضيح داده و تصريح كرده است: با وجود آنكه چند نسخه خطى از اين اثر در كتابخانه‌هاى هند و پاكستان است، بر آن شديم تا آن را از روى چاپ سنگى طبع هند احيا كنيم... (ر.ك: مقدمه كتاب، ص23-24).

    گزارش محتوا

    براى آشنايى با روش و محتواى اين اثر، توجه به مطالب مفيد و جالب ذيل كافى است:

    1. صدرآراى مجالس انبساط، مولانا رشيدالدين وطواط، كه اصلش از بلخ است و نامش عبدالجليل... چون‌كه كوتاه‌قامت و حقيرالجثه بود، لهذا به وطواط شهرت يافته و در فضل و كمال كوس بلندنامى مى‌نواخت و در اقران و اماثل لواى خوش‌كلامى مى‌افراخت و به فرط لياقت در قلوب ملوك و سلاطين جا داشته و به خدمت سلطان خوارزم‌شاه خيلى مكرم و محترم بوده و در صلات قصايد مدحيه فوائد كثيره برداشته و تا آخر حيات سلطان به كمال عزت و اعتبار به ملازمت و مصاحبت اختصاص داشت و بعد وفاتش با پسر وى، آلب ارسلان تا هفده سال به‌عنوان شايسته به سر برد و پس از فوت وى پيش سلطان محمود، نبيره خوارزم‌شاه هم به حسب استدعا برخورد.

    كتاب حدائق السحر در صنايع شعرى از تصنيفات اوست. آخر كار به عمر نود و هفت سالگى در سنه ثمان و سبعين و خمسمائة مرغ روحش به مرغزار بقا پر پرواز گشود و جسد خاكى در جرجانيه خوارزم آسود. از طبع نقاد اوست:

    «يكى منم كه اگر صد هزار جان بودم به جان تو كه كنم جمله را به تو تسليم»

    ؛{| class="wikitable poem"

    |- !«ز طلعت تو به خورشيد داده‌اند فروغ !! ز طرّه تو به فردوس برده‌اند نسيم» |}؛

    «تو راست حشمت جم در ميان اهل كمال كه زلف توست چو جيم و دهان توست چو ميم»

    (ر.ك: متن كتاب، ص320-321).

    2. حكمران مصر خوش‌كلامى، مير يوسف بلگرامى، كه در سنه ست عشر و مائة و ألف قدم به عرصه شهود نهاد... بعد به‌هم‌رسانى سرمايه عقل و تمييز به اكتساب علوم و فنون كوشيده، كتب درسيه به خدمت مير طفيل محمد گذرانيده و لغت و حديث به جناب جد بزرگوار خود به سند رسانيده و در عروض و قافيه و ديگر فنون ادبيه از خدمت مير سيد محمد مهارت حاصل نمود و در هنگام تحصيل از بدايت تا نهايت همدرس مير آزاد بلگرامى بود و در ايامى كه وارد شاه‌جهان‌آباد گشته، علوم رياضى و هيئت و هندسه و حساب از فضلاى عصر به اكتساب پرداخته و در آن فنون استعداد تامه حاصل ساخته. بالجمله، مير در فضل و كمال شأنى عالى داشت و در اقسام نظم هم طبع رسا و فكر متعالى. كلام دلپذيرش نمونه فصاحت است و اشعار بى‌نظيرش. از كلام اوست:

    «به رنگ نقش نگين از فروتنى آخر چه نام‌ها كه برآورده است پستى ما»

    ؛

    «همين‌كه چشم گشوديم صبح، چون شبنم ز آفتاب رخت رنگ باخت هستى ما»

    .

    «اى گل! خبر از بلبل بيچاره چه پرسى افتاده به كنج قفسى بال و پرى هست»

    ؛

    ...

    «گر مهر رخ تو جلوه‌پيرا نشدى يك ذرّه ز كائنات پيدا نشدى»

    ؛

    «ور نقطه نور تو نگشتى مركز نُه دايره فلك هويدا نشدى»

    (ر.ك: همان، ص805-806).

    وضعيت كتاب

    براى اثر حاضر، فقط فهرست تفصيلى مطالب در پايان آن، فراهم شده و متأسفانه فهرست‌هاى فنى (آيات، روايات، اعلام و...) و حتى فهرست منابع نيز آماده نشده.

    هرچند كتاب حاضر يك جلدى است و مطالب تمام شده است، ولى مصحح محترم وعده داده است كه تعليقات و فهرست‌ها در جلد دوم منتشر خواهد شد (ر.ك: مقدمه كتاب، ص24)؛ وعده‌اى كه هنوز جامه عمل نپوشيده است.

    همچنين مصحح تصاويرى از صفحات اول و آخر نسخه چاپ سنگى اثر حاضر را آورده است (ر.ك: همان، ص25-26).

    منابع مقاله

    مقدمه و متن كتاب.


    پیوندها

    مطالعه کتاب تذکره نتائج الافکار در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور