آداب المريدين و يليه داعي الفلاح إلی سبل النجاح

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
آداب المریدین و یلیه داعی الفلاح الی سبل النجاح
NUR18056J1.jpg
پدیدآوران

سهروردی، عبدالقاهر بن عبدالله (نویسنده)

کیالی، عاصم ابراهیم (محقق)
عنوان‌های دیگر داعی الفلاح الی سبل النجاح
ناشر دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علي بيضون
مکان نشر بیروت - لبنان
سال نشر 1426 ق
چاپ 1
موضوع

آداب طریقت - متون قدیمی تا قرن 14

تصوف - آداب و اعمال

تصوف - متون قدیمی تا قرن 14

مرید و مراد

نثر فارسی - قرن 6ق.
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏288‎‏/‎‏4‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏آ‎‏4
نورلایب مشاهده

آداب المريدين اثر ضياء‌ الدين عبدالقاهر بن عبدالله بن محمد سهروردى بكرى (490-563ق)، از مشايخ بزرگ صوفيان، کتابى عرفانى به زبان عربى است كه در نيمه اول قرن ششم هجرى تألیف شده است.

اين کتاب از آغاز تأليف مورد توجّه صوفيه و مستمسك جمیع ارباب طريقت بوده است. از آن میان، شهاب‌الدّين ابوحفص عمر بن محمّد سهروردى (539-632ق)، برادرزاده نویسنده، در نوشتن کتاب عوارف المعارف این کتاب را مبناى كار خود ساخته است. نيز ابوالمفاخر سيف‌الدّين يحيى باخَرزى (586-659ق) در بخش دوم کتاب اورادُ الاَحباب از این اثر بهره فراوان برده است.[۱]

ساختار

کتاب با دو مقدمه از محقق اثر، دكتر شيخ عاصم ابراهيم الكيالى و نویسنده آغاز و مطالب در 27 فصل، ارائه شده است. در فصول کتاب از اصول اعتقادات صوفيان، احوال و مقامات سالكان، شَطْحيات صوفيان، آداب صوفيان در سفر و حضر و سّماع و جز آن سخن به میان آمده است.

نویسنده با نقل شواهد و سخنانى از مشايخ سلف، خود نيز به اظهار عقيده پرداخته و دستورهایى داده است.

در پایان این اثر، کتاب ديگرى تحت عنوان «داعى الفلاح الى سبل النجاح» اثر شيخ محمد بن محمد زين‌العابدين مرصفى با حجم مختصرى ضمیمه گرديده است.

گزارش محتوا

در مقدمه محقق، ضمن اشاره به نام دو کتاب، زندگى‌نامه بسيار مختصرى از مؤلفين آنها ذكر شده است. در مقدمه نویسنده نيز به این نكته اشاره شده است كه طالب هر چيزى، بايد ابتدا به ماهيت و حقيقت آن پى‌برد تا رغبت كامل برای پيگرى آن چيز، در وى به وجود آيد و سالك طريق تصوف نيز ابتدا بايد به آداب ظاهرى و باطنى، اصطلاحات، كلمات و اطلاقات مربوط به تصوف آگاهى كامل پيدا كرده و سپس اقدام به طى طريق آن نمايد.

فصل اول، پيرامون در رابطه با فقر و غنى است. نویسنده معتقد است كه فقر، در صورت رضايت به آن، افضل از غنى بوده و به همین دليل پيامبر(ص) آن را برگزيده است.

در فصل دوم، تفاوت میان فقر، تصوف و زهد بيان شده است. به اعتقاد نویسنده، این سه با یکديگر متفاوت بوده و ترك اشتغال به مكاسب و صناعات و پرداختن به طاعات، از ديد وى، برتر از طلب رزق مى‌باشد.

در فصل سوم، اشاره‌اى به فروع دين و احكام آن شده است. نویسنده تعليم و فراگيرى احكام شريعت و علم يافتن به حلال و حرام، را واجب مى‌شمارد تا آنكه عمل، موافق علم انجام گيرد. وى به این نكته تصريح دارد كه اگرچه اصحاب حديث، وظيفه رساندن شريعت و تبليغ آن را برعهده دارند، اما فقها، به واسطه فهم، استنباط و فقه الحديث و دقت در ترتيب احكام، حدود دين، تمیز بين ناسخ و منسوخ، مطلق و مقيد، مجمل و مفسر، خاص و عام و محكم و متشابه، از آن‌ها افضل مى‌باشند.

در فصل چهارم، اقوال علما در تصوف و آداب آن و در فصل پنجم، احكام مذهب بيان شده است. نویسنده معتقد است كه مذهب، داراى ظاهر و باطنى است كه ظاهر آن، متخلق بودن به اخلاق ظاهرى و باطن آن، احوال و مقامات روحانى و عرفانى است.

مقام عبدنزد خداوند در هنگام عبادت، احوال معاملات قلوب، اختلاف مسالك، فضيلت علم، آداب متصوفه در محاوراتشان، شطحات حكايت شده از ابى يزيد و ديگران، آداب ابتدايى مريد، اجتهاد در معرفت نفس، آداب متصوفه در مصاحب با هم، عنوان ساير فصول و ديگر امورى هستند كه نویسنده به بحث و بررسى پيرامون آن پرداخته است.

در کتاب «داعى الفلاح الى سبل النجاح»، ضمن بيان احكام تجريد ظاهرى و باطنى، فضيلت تحلى به محاسن اخلاقى، تجريد حقيقى برای اهل كمال، انواع خواطر و كيفيت نفى آن‌ها توضيح داده شده است. در ادامه، به ذكر و توضيح آداب ذكر، شروط شيخ، تصوف و صوفى، فرق میان تصوف، فقر و زهد، كرامات اوليا، معنى اصطلاحاتى همچون وصال، وصل، وصول، اتصال، علامات اولياء و احوال آن‌ها هنگام موت و خروج از دنيا، پرداخته شده است.

وضعيت کتاب

اين اثر یکى از کتاب‌هاى معروفى است كه تاكنون شارحان بسيارى این کتاب را شرح كرده‌اند. یکى از شرح‌هاى مهم و مشهور آن، شرح عمر ابن محمد ابن احمد شيركانى است كه در قرن هشتم قمرى به فارسی روان برگردان شده است. در سال‌هاى اخير متن اصلى آداب المريدين به زبان فارسی در كنار شرح فارسی عمر شيركانى توسط پژوهشگر افغانى مقيم ایران، آقاى مجيب مايل هروى توسط نشر مولا در تهران منتشر شد.

شرح آداب المريدين سيد‌‎محمد گيسودراز كه در سال 813ق نوشته شده نيز از ديگر شرح‌هاى مشهور درباره این کتاب ارزشمند است كه این اثر نيز به همراه متن عربى و اصلى کتاب آداب المريدين در سال 1939م در هند منتشر شد.

شرح آداب المريدين مخدوم جهان شرف‌الدين احمد يحيى منيرى نيز یکى ديگر از این شرح هاست كه با نثرى روان و زيبا نوشته شده است. نام كامل این کتاب، «مطالب الطالب في شرح آداب المريدين» است. این کتاب را شرف‌الدين منيرى به درخواست یکى از مريدان خود، موسوم به قاضى اشرف، به زبان فارسی ترجمه و شرح كرده است. نسخه كامل خطّى کتاب مطالب الطالب، و کتابت در سال 1158ق در کتابخانه بلخيه فتوحيه پتنا موجود است. جزئى از این کتاب به عنوان «شرح آداب المريدين» در شهر پتنا چاپ و منتشر شده است.

فهرست مطالب هر دو کتاب، در پایان اثر آمده و پاورقى‌هاى هر دو کتاب، بيشتر به ذكر منابع اختصاص يافته است.

پانویس

  1. بجنوردى، سيد‌‎كاظم و همكاران، ص165

منابع مقاله

  1. مقدمه و متن کتاب
  2. بجنوردى، سيد‌‎كاظم و همكاران، دائرة المعارف بزرگ اسلامى، چاپ دوم، تهران، 1377، جلد اول، ص165، صمد موحد.

وابسته‌ها

سهروردی، عبدالقاهر بن عبدالله (نویسنده)

کیالی، عاصم ابراهیم (محقق)