أحسن الحديث في أحكام الوصايا و المواريث

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
احسن الحدیث فی احکام الوصایا و المواریث
NUR00707J1.jpg
پدیدآوران کاشف‌الغطاء، احمد (نویسنده)
ناشر مؤسسه کاشف الغطاء العامة
مکان نشر نجف اشرف - عراق
سال نشر 1341 ق
چاپ 1
زبان عربی
تعداد جلد 1
نورلایب مشاهده

أحسن الحديث في أحكام الوصايا و المواريث اثر آیت‌الله شيخ احمد بن على الكاشف الغطاء، درباره دو فرع فقهى مهم (ارث و وصايا) تدوین و با قلم شيوا و روان نگارش يافته است.

انگيزه تأليف

طبق آنچه كه در مقدمه کتاب آمده است، مؤلف، کتاب را در جواب مخاطبى كه درباره ارث، سؤال داشته، نگاشته است.

ساختار

روش کتاب، استدلالى است و در آن از منابع عقلى و نقلى بهره گرفته شده كه در قالب یک مقدمه، پنج مقصد، و چندين مسئله و یک افزوده (خاتمه) تدوین شده است.

گزارش محتوا

در مقدمه، ضمن عنوان فايده، به مقدمات لازم برای بحث و فحص اساسى از مسئله ارث نظير: ما ترك میت چه حق باشد و چه مال (در صورتى كه مشروط نباشد) به وارث مى‌رسد، بايد خمس و زكات و ديه‌هاى میت از تركه پيش از تقسيم و واگذارى به وارثين آن پرداخت گردد و موجبات ارث و موانع سه گانه آن (بنده بودن، كفر و قتل عمد) مى‌پردازد.

در مقصد اول، مرتبه اول از وراث نسبى (پدر، مادر و فرزندان) بررسى شده است. اگر از وارث میت فقط یک نفر از دسته اول باشد خواه پدر باشد و خواه مادر، يا یک پسر و یک دختر، همه ارث به او مى‌رسد. فرزندان مانع ارث آبا نمى‌شوند و آبا مانع ارث فرزندان نمى‌گردند.

در ادامه به سهام شش‌گان و كسانى كه این سهام به آنها تعلق مى‌گيرد و نيز مسئله بحث انگيز عول و تعصيب، پرداخته شده است.

مقصد دوم عهده‌دار تبيين میراث مرتبه دوم (پدر بزرگ، مادر بزرگ، خواهران و برادران) است و اينكه با وجود یکى از وراث طبقه اول، طبقه دوم از ارث محروم مى‌گردند.

درباره اقسام كلاله و احكام هر یک؛ اقسام، احكام و اجتماع پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها در مسئله ارث، و اينكه اگر برادر و خواهر نباشند، فرزندان آنها وارث عمو يا خاله خواهند بود و نيز بررسى فروض و طبقه دوم.

مقصد سوم عهده‌دار تبيين فروض، شقوق و احكام میراث طبقه سوم وراث (عمو، عمه، دايى و خاله) است.

در صورت فرض نبود افراد طبقه اول و دوم، اگر یک عمه يا عمو يا دايى و خاله داشته باشد و بقيه نباشد همه ارث به او مى‌رسد. و اينكه اگر عموها و عمه‌ها و خاله‌ها نباشند، ارث به اولاد آنها خواهد رسيد‌ ‎و....

مقصد چهارم، مسايل، فروض، شقوق و احكام میراث شوهر از همسر خود بررسى شده است.

اگر زن دايمى، بمیرد و فرزند نداشته باشد، نصف همه مال او را شوهر و بقيه را ديگر وارثان مى‌برند و اگر از آن شوهر و يا شوهر سابق خود فرزند داشته باشد، یک چهارم آن را شوهر و بقيه را ديگر وارثان مى‌برند.

اگر زن بمیرد و جز شوهر هيچ وارثى نداشته باشد، همه مال او به شوهر مى‌رسد.

در مقصد پنجم، ولا و اقسام آن بررسى شده است. در ابتداى کتاب، مؤلف این نكته را يادآور شده كه اسباب و موجبات ارث سه چيز است: خویشاوندى نسبى، خویشاوندى سببى و ولا.

كسى كه بر ديگرى یک نحوه ولايت دارد در صورت نبود خویشاوندان نسبى از او ارث مى‌برد.

ولا سه نوع است:

  1. ولاء عتق؛ كه به واسطه آن مولى از بنده خود كه او را آزاد كرده است ارث مى‌برد به شرط آن كه بنده، خویشاوند نسبى نداشته باشد.
  2. ولاء ضمان جريره يعنى اينكه انسان با كسى قرار مى‌گذارد كه در زندگى كمك و عهده‌دار پرداخت ديه‌هايى كه بر عهده او مى‌آيد باشد و در عوض از او ارث ببرد.
  3. امامت: كه به واسطه آن امام مسلمین از كسى كه هيچ وارث ندارد ارث مى‌برد.

خاتمه کتاب به مسايلى از ارث و وصايا اختصاص يافته است.

در ابتدا به یک سرى مسائل متفرقه ارث از قبيل: اگر كسى از دو راه با میت خویشاوندى داشته باشد از هر دو راه از او ارث مى‌برد؛ بنا بر این اگر زن و شوهر با یک‌ديگر خویشاوندى داشته باشند علاوه بر ارث زن و شوهرى، از جهت خویشاوندى نيز ارث مى‌برند. ارث ديه جنين و وارث آن، مسائل دو جنسيتى‌ها و ارث آنها.

و در پایان مسائل مختصرى درباره وصيت میت گفته شده است از قبيل اينكه وصيت به مقدار یک سوم دارایى میت صحيح است و نسبت به زايد بر آن وقتى درست است كه وارثان میت آن را اجازه داده باشند. از مال میت ابتدا كفن او و بعد بدهى‌هاى او- خواه مردمی‌باشد يا مانند زكات و خمس الهى باشد برداشته مى‌شود و بعد از یک سوم باقى مانده وصيت‌هاى او انجام مى‌شود و سپس دو سوم باقى مانده به وارثان مى‌رسد و....