أمالي الزّجّاجي

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
أمالي الزّجّاجي
NUR10150J1.jpg
پدیدآوران

زجاجی، عبدالرحمان بن اسحاق (نویسنده)

هارون، عبدالسلام محمد‎ (محقق)
ناشر دار الجيل
مکان نشر بیروت - لبنان
سال نشر 1407 ق یا 1987 م
چاپ 2
موضوع ادبیات عربی - مجموعه‌ها
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏AC‎‏ ‎‏105‎‏ ‎‏/‎‏ز‎‏3‎‏الف‎‏8‎‏
نورلایب مشاهده

امالى الزجاجى، اثر ابوالقاسم، عبدالرحمن بن اسحاق زجاجى است كه در موضوعات مختلف روايى، تاريخى، شعر، قصه‌هاى عرب و... به زبان عربى، در قرن چهارم هجرى تأليف گرديده است.

ساختار

کتاب، داراى دو بخش است؛ بخش نخست و اصلى، مشتمل بر بيش از 190 نكته متنوع و بخش دوم، با عنوان «ملحقات امالى زجاجى»، داراى چهار قسم است.

گزارش محتوا

امالى‌نویسى، سيره‌اى بوده كه علماء و محدثبن اسلامى، اعم از شيعه و سنى بدان مبادرت مى‌نموده‌اند. در میان شيعه، امالى صدوق از مشهورترين امالى‌هاست.

امالى‌نویسى، بدين صورت انجام مى‌گرفته كه شاگردان یک استاد گرد وى جمع مى‌شدند تا مطالبى كه استاد مستنداً از اساتيد خود شنيده، با ذكر سند، روايت كند تا آنها بنویسند و بدين ترتيب، مطالب مهم علمى، دينى و... به‌طور مستند در اختيار عموم قرار بگيرد.

نخستين مطلبى كه در امالى زجاجى، بيان گرديده، مطلبى است راجع به آيات 120 تا 122 سوره‌ى نحل كه مى‌فرمايد: «إن ابراهيم كان امة قانتاً...». در مورد واژه‌هاى این آيه، از قول ابن مسعود چنين بيان شده است:

امّة: مردى كه خير و صواب به وى الهام شده است؛

قانت: مطيع؛

حنيف: واگذارنده شرك؛

اجتباه: برگزيد او را؛

و...

و از قول زجاجى چنين نقل شده است:

قنوت، در لغت به معناى طول قيام است؛ داعى و مصلى را با توجه به همین معنا قانت مى‌خوانند. حنف به معناى عدول كردن و روى برگرداندن است؛ بر همین اساس، مسلمان را حنيف مى‌گویند، چون از شرك روى برگردانده و به اسلام روى آورده است...

عناوین پاره‌اى از مطالب كه در این کتاب گردآورى شده، بدين قرار است:

اشعارى از انيف بن جبله در توصيف اسب؛

شعر ابن هرمه، در مورد خروج محمد بن عبدالله بن حسن؛

سخن در مورد رقيم اصحاب كهف؛

داستان سپردن كارى از سوى معاویة بن ابى سفيان به شخصى به نام روح بن زنباع و خيانت وى؛

حديث ازدواج امام حسن مجتبى(ع) با خوله بنت منظور بن زبّان؛

شعرى درباره‌ى دوست:
صديقك حين تستغنى كثيرو ما لك عند فقرك من صديق
فلا تغضب على احد إذا ماطوى عنك الزيارة عند ضيق

معناى كلمه‌ى صبر؛

شعرى در مورد غنى و فقير؛

...

پایان‌بخش مطالب امالى، حكايتى است به این مضمون: روزى، بشّار، از كنار قصه‌گویى در مدينه مى‌گذشت، شنيد كه وى مى‌گوید: هر كس رجب، شعبان و رمضان را روزه بگيرد، خداوند قصرى در بهشت برایش بنا مى‌كند كه صحنش هزار فرسخ در هزار فرسخ است؛ بشّار نگاهى به راهنمايش كرد و گفت: این خانه، در كانون دوم(دومین ماه در اوج سرماى زمستان)، بد خانه‌اى است.

«ملحقات امالى»، داراى چهار قسمت است؛ قسمت اول، حاوى مطالبى است كه به نقل آنها از امالى صغرى به تنهایى يا از امالى صغرى و غير آن، تصريح شده است.

قسمت دوم، مشتمل بر مطالبى است كه به نقل آنها از امالى وسطى به تنهایى، تصريح گرديده است.

قسمت سوم، شامل مطالبى است كه به نقل آنها از امالى كبرى به تنهایى، تصريح شده است.

قسمت چهارم، دربردارنده مطالبى است منسوب به امالى زجاجى؛ آن هم به‌صورت مهمل و بدون قيد اينكه از كدام امالى نقل شده است.

وضعيت کتاب

تحقيق و تصحيح این کتاب را عبدالسلام هارون بر عهده داشته است.

فهرست موضوعات، فهرست آيات قرآنى، فهرست احاديث، فهرست امثال، فهرست اشعار، فهرست ارجوزه‌ها، فهرست لغات، فهرست اعلام، فهرست شهرها و مواضع، فهرست مراجع شرح و تحقيق و استدراكات در آخر کتاب ذكر شده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.