احکام و مناسک حج

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
‏ احکام و مناسک حج و بعضی آداب مکه معظمه و مدینه منوره و زیارات و ادعیه مأثوره
NUR00755J1.jpg
پدیدآوران منتظری، حسینعلی (نويسنده)
ناشر نشر سایه
مکان نشر ايران - قم
سال نشر 1386ش
موضوع فقه جعفری - رساله عمليه، زیارتنامه ها، حج
زبان فارسی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏ ‏BP‎‏ ‎‏188‎‏/‎‏8‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏8‎‏الف‎‏3‎‏ ‎‏1386
کتابخوان مشاهده

احکام و مناسک حج و بعضی آداب مکه معظمه و مدینه منوره و زیارات و ادعیه مأثوره ، حاوی فتاوای آیت‌الله حسینعلی منتظری، درباره حج و مسائل مربوطه، به زبان فارسی است.

ساختار

کتاب، با مقدمه‌ای کوتاه آغاز و متن اصلی در سه بخش تنظیم شده است. بخش اول، بدون فصل‌بندی است. بخش دوم، در سه باب (به‌ترتیب دارای 12، 5 و 6 فصل) و یک خاتمه تنظیم شده است. بخش سوم، در دوازده فصل سامان یافته است.

گزارش محتوا

در مقدمه، مختصرا به محتویات کتاب اشاره شده است[۱].

بخش اول حاوی بیان اجمالی اهداف معنوی و اجتماعی حج می‌باشد.

نویسنده برای نشان دادن جایگاه و اهمیت حج، به آیات و روایاتی تمسک جسته است. ابتدا آیات مربوطه را مورد بررسی قرار داده است:

  1. جَعَلَ اللَّهُ الْكعْبَةَ الْبَيتَ الْحَرَامَ قِيامًا لِّلنَّاسِ ﴿المائدة: ٩٧﴾

(خداوند [زیارت‌] کعبه را که بیت‌الحرام است، مایه قوام [دین و دنیای‌] مردم قرار داده است).

خداوند حکیم، به همه مسائل معنوی و اجتماعی حج، در کلمه جامع «قِيامًا لِّلنَّاسِ»، اشاره می‌کند.

  1. وَ أَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ یأْتُوك... لِّيشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ ﴿الحج: 27-28) (ای ابراهیم مردم را به حج بسیج کن تا بیایند... و منافع خویش را مشاهده نمایند).
  2. وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَ أَمْنًا ﴿البقرة: ١٢٥﴾ (به یاد آورید که ما خانه کعبه را مرجع و مأمن انسان‌ها قرار دادیم).
  3. وَ لْيطَّوَّفُوا بِالْبَيتِ الْعَتِيقِ ﴿الحج: ٢٩﴾ (باید بر این خانه دیرینه طواف کنند).

در این بخش، به اهمیت و جایگاه حج، محور اجتماع همگانی بودن حج و وابستگی موجودیت، استقلال، وحدت، حرکت و معنویت مسلمانان جهان به این مرکز اشاره شده است.

در ادامه، بیان شده است که در میان احکام و دستورات اسلام، به انجام حج و عمره بسیار تأکید شده است و این دلیل بر آن است که در اعمال حج، اهداف مهم و اسرار دقیقی نهفته است.

طبق روایتی، هشام بن حکم، از حضرت امام صادق(ع) درباره فلسفه حج سؤال می‌کند و آن حضرت، مصالح اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی حج را متذکر می‌شود[۲].

در خبر فضل بن شاذان نیشابوری از حضرت امام رضا(ع)، بیان شده است که: گذشته از منافع معنوی حج و خارج شدن از گناهان و خضوع و خشوع در برابر خدای متعال، منافعی اقتصادی نیز از ناحیه آن به همه اهل شرق و غرب عالم می‌رسد و خواسته‌های مردم اطراف و بلاد مختلف در اثر گردهمایی در جاهایی که وسیله تجمع فراهم می‌گردد، بررسی و حل و فصل می‌شود و علوم و اخبار امامان(ع) به منطقه‌های گوناگون منتقل می‌شود[۳].

در بخش دوم، نخست در ضمن سه باب (مجموعا مشتمل بر 23 فصل)، به بیان وجوب حج و عمره، شرایط حج و عمره، احکام، واجبات و آداب و سنن عمره و حج پرداخته شده است[۴].

سپس در خاتمه، آداب مکه معظمه و عمره مفرده، احکام مصدود و محصور و برخی از مسائل متفرقه بیان شده است[۵].

در بخش سوم، در ضمن دوازده فصل، اعمال و آداب مدینه منوره و بعضی دعاهای مأثوره بیان شده است[۶].

پایان‌بخش کتاب، جدیدترین استفتائات حج و عمره است که به‌صورت پرسش و پاسخ (375 سؤال و جواب) بیان شده است[۷].

وضعیت کتاب

در پاورقی‌های اندک کتاب، به ذکر آدرس آیات و روایات و توضیح برخی از کلمات پرداخته شده است.

فهرست مطالب در اول کتاب و فهرست اصطلاحات و اماکن در آخر آن آمده است.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه، ص13
  2. ر.ک: متن کتاب، ص18
  3. ر.ک: همان، ص20
  4. ر.ک: همان، ص31-240
  5. ر.ک: همان، ص241-260
  6. ر.ک: همان، ص261-329
  7. ر.ک: همان، ص333-441

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.


وابسته‌ها