استقامت

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
استقامت
NUR16884J1.jpg
پدیدآوران

خسروشاهی، باقر (اهتمام)

صدر، سید رضا (نویسنده)
ناشر دفتر تبليغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات
مکان نشر قم - ایران
سال نشر 1377 ش
چاپ 2
موضوع

صبر (اخلاق اسلامی)

صبر (قرآن)
زبان فارسی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏250‎‏/‎‏8‎‏ ‎‏/‎‏ص‎‏4‎‏الف‎‏5
نورلایب مشاهده
کتابخوان مشاهده


استقامت اثر آيت‌الله سيد‌ ‎رضا صدر (متوفى 1377ش)، بررسى و بحث پيرامون جايگاه و ارزش مفهوم استقامت در دين اسلام، با استفاده از آيات و روايات است.اين کتاب به زبان فارسی نگارش و به اهتمام سيد‌ ‎باقر خسروشاهى منتشر شده است.

ساختار

کتاب با دو مقدمه از آقاى خسروشاهى و نویسنده آغاز و مطالب در بيست‌وپنج شماره تنظيم شده است.

کتاب، حاصل مجموعه سخنرانى‌هاى نویسنده پيرامون مسأله «استقامت» مى‌باشد؛ اما از آنجا كه روش نویسنده چنين بوده كه پس از پایان سخنرانى، آنچه را گفته بود، مى‌نوشت، لذا نوشته‌ها صددرصد، مطابق گفته‌ها نيست؛ هرچند در كليات، اغلب با هم شریک بودند، ولى در جزئيات و عبارت، اختلاف داشتند. حتى از لحاظ تاريخ هم معلوم نيست كه تمامى نوشته‌ها با تاريخ گفته‌ها تطبيق داشته باشد.[۱]

گزارش محتوا

در مقدمه آقاى خسروشاهى، اشاره مختصرى به شخصيت نویسنده شده است.[۲]

در مقدمه نویسنده، ضمن اشاره به روش نویسنده در تدوین مطالب، اصول مكتب‌هاى اسلامى كه عبارتند از: مكتب فلسفى، مدنى، اجتماعى، اقتصادى و اخلاقى، توضيح داده شده است.[۳]

شماره اول تا چهارم مطالب کتاب، تحت عنوان «استقامت» درج شده است. نویسنده در این قسمت، ضمن بررسى واژه استقامت در قرآن.[۴]، به این نكته اشاره دارد كه كسى كه نيروى استقامت را دارا نباشد، به هيچ مقصدى از مقاصد خود نخواهد رسيد؛ چون‌كه به سوى هر مقصودى كه رود، راه را كه دور و دراز بيند يا خطرناك و پرمشقت يابد، از آن منصرف شده و باز مى‌گردد و مقصد ديگرى را كه به گمانش سهل‌الوصول‌تر است برمى‌گزيند؛ ضعف و ناتوانى روحى در برابر حوادث، او را از رسيدن بدين مقصد هم جلوگيرى مى‌كند، مقصود سومى را در نظر گرفته به جانب آن قدم برمى‌دارد و به همان دليل، از رسيدن به سومین مقصد و چهارمین و پنجمین و مقاصد ديگر خود، باز مى‌ماند، ولى در صورتى‌كه داراى استقامت باشد، دورى راه و موانع بزرگ، در همت مردانه او تأثيرى نخواهد داشت، آن‌قدر پايدارى مى‌كند تا بر موانع چيره شود، به مقصد خود برسد و بعد از رسيدن بدين مقصد، نيروى بيش‌ترى ذخيره خواهد كرد.[۵]

در عنوان پنجم، راه‌هاى كسب استقامت بيان شده است. نخستين راهى كه نویسنده برای كسب استقامت عنوان كرده، آن است كه انسان، پيش از قدم برداشتن به سوى مقصود، تأمل كافى و تفكر كامل نموده و از دو نظر، هدف خویش را مورد مطالعه دقيق قرار دهد:

  1. مقدار ارزش مقصود را به‌طور تحقيق به دست آورد كه آيا ارزش دارد كه برای رسيدن به آن مقصود، شدايد فراوان و مشقت بى‌پایان را متحمل شود يا نه؟ در صورتى‌كه پس از محاسبه دقيق، نسبت ارزش مقصود را با تحمل فشارها و سختى‌ها، دريافت و دانست كه هدف، ارزش همونه پافشارى و تحمل رنجى را دارد، رسيدن به مقصود آسان خواهد شد و از زير بارهاى موانع، كم‌تر شانه خالى خواهد كرد؛ ولى اگر ارزش مقصود را قبلاً تعيين نكرد و شتاب‌زدگى به خرج داد و كوركورانه بدون فكر و تأمل وارد عمل شد، مقاومت و پايدارى او در برابر فشارهاى موانع كم‌تر خواهد بود و پيوسته متزلزل است و همین تزلزل در عقيده، پايدارى او را ضعيف‌تر خواهد نمود.
  2. قبل از ورود در عمل، بيانديشد و برای کیفیت مبارزه با موانع و يافتن راه برای ريشه‌كن كردن آن‌ها، تفكرى عمیق بنمايد.[۶]

نویسنده تلقين به نفس را نيز یکى از وسايل پيدا كردن استقامت دانسته و معتقد است هر صفت كمالى را كه انسان بخواهد دارا شود، به‌وسيله تلقين به خود مى‌تواند آن را دارا شده و اسلام نيز به این موضوع بسيار اهمیت داده و به عبارات مختلف، مسلمانان را ترغيب نموده است كه به‌واسطه تلقين به خود راه حق و حقيقت را بپيمايند.[۷]

شماره ششم، «استقامت برای خدا» نام گرفته است. نویسنده در این شماره، به این نكته اشاره دارد كه نزد عقل، هيچ هدفى نيست كه ارزش آن را داشته باشد كه انسان در راه رسيدن به آن، تمام هستى خود را از دست بدهد. اما تنها مقصودى كه مى‌ارزد كه در راه رسيدن به آن از تمام هستى بلكه از جان خود و عزيزان گذشت، همانا راه خدا و قدم به سوى حقّ برداشتن است.[۸]

از شماره هفتم تا دهم، به مبحث استقامت در جهاد، اختصاص يافته است. یکى از قواعد مسلم نزد دانشمندان علوم طبيعى آن است كه هيچ قوه‌اى نمى‌تواند نيرویى بزرگ‌تر از خود ايجاد نمايد و صدور قوه بزرگ‌تر از كوچك‌تر را محال و غير ممكن مى‌دانند؛ مثلاً اگر ده تن را یک طرف قرار دهيم و صد نفر را در طرف ديگر، درصورتى‌كه نيروى هریک از افراد طرفين با هم متساوى باشند به‌طور قطع، نيرویى كه جمعيت صد نفرى داراست ده برابر نيرویى است كه آن ده نفر دارا هستند و اگر این دو دسته با یکديگر به نبرد بپردازند، به يقين فتح با آن صد نفر خواهد بود؛ اما خداوند برخلاف این اصل مسلم طبيعى چنين مى‌فرمايد كه: «بسيار دسته‌هاى كم و كوچك بودند كه بر دسته‌هاى پرجمعيت و بزرگ به اذن خدا پيروز شدند».[۹]و این سخن، به نظر نویسنده، به حسب ظاهر با گفته دانشمندان علوم طبيعى مخالفت دارد و مشكل ايجاد مى‌كند؛ زيرا مستلزم صدور نيروى بزرگ از قوه كوچك خواهد بود و استحاله آن مسلم و مبرهن است اما حل این مشكل چنين است كه بايد در دسته كوچك، نيرویى موجود باشد كه به مراتب از نيروى افراد دسته بزرگ و كثيرالعدد قوى‌تر و بزرگ‌تر است و روى همان اصل مسلم طبيعى، فتح و پيروزى دسته كوچك در این صورت، قطعى است، كه آن نيرو، همان نيرو ايمان و استقامت در راه خدا مى‌باشد.[۱۰]

نتيجه علم تاريخ؛ تحول فكرى؛ زمامدارى طالوت؛ جنگ‌هاى پيامبر(ص)؛ حالت كنونى مسلمانان؛ نيروى نامرئى و آغاز هجرت، از جمله عناوین این بخش از کتاب مى‌باشد.

استقامت در عهد و پيمان، عنوان شماره يازدهم مى‌باشد. در دين مقدس اسلام، تعبيراتى حساس راجع به پاى‌بندى به عهد رسيده است و حتى حقيقت دين، توأم با عهد قرار داده شده است.[۱۱]

استقامت در برابر فقر، مرض، مصايب، طاعت خدا، تبليغ و ارشاد، تهذيب خویش، گرفتن حق خود، طلب دانش، در عفت و پاکدامنى برای زن، حفظ ناموس، ايمان و عقيده و شمه‌اى از استقامت پيامبر(ص)، عنوان ساير شماره‌هاى کتاب مى‌باشد.

وضعيت کتاب

فهرست مطالب، در انتهاى کتاب آمده است.

در پاورقى‌ها علاوه بر ذكر منابع، توضيح برخى كلمات و عبارات متن و تاريخ سخنرانى‌هاى نویسنده ذكر شده است.

پانویس

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.