الأطباء القوصونیون

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
‏الأطباء القوصونیون
NUR12520J1.jpg
پدیدآوران

فوزی عامر، هناء (نویسنده)

اصفهانی، محمدمهدی (مقدمه نويس)
عنوان‌های دیگر بانضمام چند رسائل مقاله پادزهر حیوانی - القول الانیس و الدر النفیس - ارجوزه ابن سینا در حفظ الصحه
ناشر دانشگاه علوم پزشکی ایران، موسسه مطالعات تاريخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل
مکان نشر تهران - ایران
سال نشر 1388 ش
چاپ 1
موضوع

پزشکی اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14

پزشکی سنتی - متون قدیمی تا قرن 14
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏R‎‏ ‎‏128‎‏/‎‏3‎‏ ‎‏/‎‏ف‎‏9‎‏الف‎‏7

الأطباء القوصونیون تألیف و تحقيق دكتر هناء فوزى عامر، شرح حال اطباء قوصونى -خانواده‌اى از پزشکان در دوره تسلط ممالیک- به ضميمه سه رساله: 1. پادزهر حيوانى؛ 2. القول الانيس و الدّر النفيس در شرح منظومه ابن سينا؛؛ 3. ارجوزه ابن سينا در حفظ الصحة است.

ساختار

كتاب در دو قسم تدوين شده است: در قسم در ضمن دو فصل زندگى پزشکان عصر قوصونى و ويژگى‌هاى شيوه علمى بيان شده است. در قسم دوم كتاب نيز نصوص سه مقاله مذكور ارائه شده است.

گزارش محتوا

نویسنده در این مجموعه ضمن یک نگاه تحليلى تاريخى به حوادث قرن نهم تا يازده هجرى و ظهور خاندانى از پزشکان در مصر ملقب به قوصونى توجه كرده است. او طى بررسى خود به این نتيجه رسيده است كه لقب قوصونى به انتساب این حكماء به نام شاهان قوصون و ارتباط آنها با نام مسجد جامع قوصون كه در سنه 730ق به امر امير قوصون ساخته شده مربوط مى‌باشد.

وى ضمن برشمردن پزشکان خاندان قوصونى متوفى به سال 976ق و كتاب القول الانيس و الدر النفيس، شرح منظومه ابن سينا اثر مدين قوصونى آخرين چهره‌سرشناس خاندان پزشکى قوصونى متوفى به سال 1044ق و بالاخره ارجوزه 144 بيتى نابغه پزشکى ایران تكميل كرده است.

مطالب مطرح شده ارجوزه ابن سينا -و به تبع آن در شرح قوصونى بر آن- بيشتر پيرامون كليات مطرح شده در طب از جمله مباحث عناصر، اركان، اخلاط و نيز مباحث مربوط به حفظ الصحة و بهداشت عمومى از جمله مباحث خوردن و نوشيدن، خواب و بيدارى، فصد، حجامت و مانند آن است.

وى در نگارش این اثر به اقوال علماء و پزشکان بسيارى مى‌كند، افرادى همانند قرشى (ص175)، قاضى بيضاوى (ص177)، ابوعلى سينا (ص179)، افلاطون (ص180)، فخر رازى (ص189)، قطب‌الدين شيرازى (ص191)، اثير‌الدين ابهرى (ص193)، بقراط (ص234)، خجندى (ص240). با این حال بيشتر در تفسير این منظومه از كتاب قانون ابن سينا بهره مى‌گيرد. (ص239 و 258 و 276)

قوصونى القول الانيس هم به شرح الفاظ و مقصود ابن سينا در این ارجوزه پرداخته و هم نكات و مطالب بسيارى را كه مرتبط با این منظومه است را به رشته تحرير درآورده است؛ ازاين‌رو داراى فصول و ابواب مشخص و مجزايى نيست، يعنى مؤلف یک يا دو بيت از ارجوزه ابن سينا را نقل مى‌كند و آنگاه به شرح و توضيح الفاظ و معانى آن مى‌پردازد.

وضعيت كتاب

افست این اثر را مؤسسه مطالعات تاريخ پزشکى، طب اسلامى و مكمل دانشگاه علوم پزشکى ایران با مقدمه‌اى كوتاه به قلم آقاى دكتر محمد مهدى اصفهانى منتشر كرده است.

القول الانيس بر اساس سه نسخه خطى تصحيح و تحقيق شده است. وى در مقدمه‌اى كه بر این رساله نگاشته به نسخ موجود و شيوه تصحيح این رساله اشاره كرده است.

پاورقى‌هاى كتاب، اختلاف نسخ، معرفى اعلام و يا توضيح ادويه‌اى است كه قوصونى در متن رساله به آنها اشاره كرده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن كتاب