التعريفات الفقهية

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
التعریفات الفقهیة
NUR12061J1.jpg
پدیدآوران مجددی برکتی، محمد عمیم الاحسان (نویسنده)
عنوان‌های دیگر معجم یشرح الالفاظ المصطلح علیها بین الفقهاء و الاصولیین و غیرهم من علماء الدین
ناشر دار الکتب العلمية، منشورات محمد علي بيضون
مکان نشر بیروت - لبنان
سال نشر 2009 م
چاپ 2
موضوع

اصول فقه - اصطلاح‏‌ها و تعبیرها

فقه - اصطلاح‌ها و تعبیرها
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏147‎‏/‎‏2‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏3‎‏ت‎‏7

التعريفات الفقهية، اثر سيد‌‎محمد عميم احسان مجددى، بركتى مشهور به مفتى است كه در آن، نویسنده واژه‌ها و اصطلاحات فقهى و اصولى را به زبان عربى و بر طبق حروف الفبا شرح داده است.

نام كامل اين اثر، عبارت است از «التعريفات الفقهية؛ معجم يشرح الألفاظ المصطلح عليها بين الفقهاء و الأصوليين و غيرهم من علماء‌الدين».

ساختار

كتاب حاضر از مقدمه ناشر، مقدمه ولايت حسین، مقدمه نویسنده و متن فرهنگ‌نامه تشكيل شده است. نویسنده از شيوه الفبايى برای سامان دادن به كتابش استفاده كرده و به معانى لغوى اصطلاحات نيز توجه داشته و به توضيح معانى اصطلاحى فقهى و اصولى، به‌صورت مختصر پرداخته است.

گزارش محتوا

درباره محتواى اين اثر چند نكته گفتنى است:

  1. كتاب حاضر يكى از رساله‌هاى پنج‌گانه نویسنده است كه قبلا در سال 1407ق، در پاکستان به‌صورت يك مجموعه تحت عنوان «قواعد الفقه» منتشر شده بوده و بعد به‌صورت جداگانه انتشار يافته است.[۱]
  2. در مقدمه «ولايت‌حسين» كه در تاريخ آغاز ربيع‌الآخر 1381ق در دكه پاکستان شرقى نوشته شده، با ستايش از علم و كمالات نویسنده اثر حاضر و مدح مجموعه «قواعد الفقه»، تأكيد كرده است كه «التعريفات الفقهية»، برای كسى كه بخواهد در دين اسلام فتوا بدهد، كتابى مبارك و محكم است.[۲]
  3. نویسنده در مقدمه‌اش - كه آن را در تاريخ دهم محرم 1380ق، در دكه نوشته است - تأكيد كرده است كه كتاب حاضر فرهنگ‌نامه‌اى است كه الفاظ اصطلاحى اصوليان و فقيهان را توضيح مى‌دهد و معانى الفاظ مشكل در كتاب‌هاى عالمان دين را شرح مى‌دهد. او افزوده است اين الفاظ و اصطلاحات را از كتاب‌هاى انديشمندان خودمان برگرفتم و برای سهولت كار آن را بر حسب حروف الفبا مرتب ساختم.[۳]همچنين نویسنده اسامى و پديدآورندگان چند مورد از مهم‌ترين كتاب‌ها را ذكر كرده است كه مرجع و مأخذ اثر حاضر قرار داده شده است، مانند: «مفردات» راغب اصفهانى، «طلبة الطلبة» ابوحفص نسفى، «المنار» ابوالبركات نسفى، «تعريفات» سيد‌‎شريف جرجانى و «قاموس اللغة» فيروزآبادى و.[۴]
  4. نویسنده، فهرست الفبايى اصطلاحات را با «الله»، «أحمد»، «الإسلام» و «الإيمان» شروع كرده.[۵]و با واژگان و اصطلاحات ديگرى چون «الثابت»، «الثأر»، «الثبات».[۶]و... ادامه داده و با «يوم النفير الأول».[۷]پایان داده است.
  5. نویسنده به منابع فقهى حنفى‌مذهب و اهل سنت اكتفا كرده و متأسفانه از آثار ارزنده ديگران و از جمله فقيهان شيعى، همانند شيخ مفيد و... هيچ استفاده‌اى نبرده است.
  6. يكى از ابتكارات نویسنده آن است كه چگونگى ايستادن نمازگزار در جهت قبله را به‌صورت نمودار ترسيم كرده است.[۸]
  7. هيچ پاورقى و حاشيه‌اى برای متن اثر حاضر نيامده است. البته در يك مورد در مقدمه ناشر به كتاب «المذهب الحنفي» ارجاع داده شده و شماره جلد و صفحه آن نيز مشخص شده است.[۹]
  8. نویسنده در مورد معناى «ظاهر المذهب و ظاهر الرواية» چنين نوشته است: منظور از آن دو، عبارت است از مسائلى كه در المبسوط و الجامع الكبير و الجامع الصغير و السير الكبير وجود دارد و مقصود از «غير ظاهر المذهب و ظاهر الرواية» عبارت است از مسائل جرجانيات و غير آن از متقدمان حنفيه.[۱۰]
  9. نویسنده درباره واژه عروس چنين نوشته است: عروس در مورد مذكر و مؤنث هر دو استعمال مى‌شود و تا زمانى كه در عروسى هستند به آن دو عروس گفته مى‌شود و آن زمان عبارت از سه روز است و بعد از آن همسر (زوج و زوجة: زن و شوهر) ناميده مى‌شوند.[۱۱]
  10. نویسنده، اسامى فقيهان هفت‌گانه را كه از تابعيان بودند و در مدينه زندگى می‌كردند به اين صورت آورده است: 1. عبيدالله بن عبدالله (متوفاى 94)؛ 2. عروة بن زبير بن عوام (متوفاى 94)؛ 3. قاسم بن محمد بن ابى‌بكر (متوفاى 106)؛ 4. سعيد بن مسيب (متوفاى 91)؛ 5. ابوبكر بن عبدالرحمن مخزومى (متوفاى 94)؛ 6. سليمان بن يسار (متوفاى 107)؛ 7. خارجة بن زيد (متوفاى 99).[۱۲]

وضعيت كتاب

در پایان كتاب، فقط فهرست اجمالى مطالب.[۱۳]آمده است و متأسفانه هيچ‌يك از فهرست‌هاى فنى ديگر (مانند آيات، روايات، منابع، اعلام و...) برای اثر حاضر تنظيم نشده است.

همچنين نویسنده نام و نشان و شماره سوره‌ها و آيات مورد استفاده در متن را، به‌صورت درون‌متنى آورده است.[۱۴]يادآورى مى‌شود كه در نسخه موجود از كتاب حاضر، چند صفحه.[۱۵]سفيد است و هيچ مطلبى در آن نوشته نشده است.

پانويس

  1. مقدمه كتاب، ص4
  2. همان، ص4-5
  3. همان، ص7-8
  4. همان، ص7
  5. متن كتاب، ص9
  6. همان، ص66
  7. همان، ص246
  8. همان، ص74
  9. مقدمه كتاب، ص3، پاورقى 1
  10. متن كتاب، ص139
  11. همان، ص139
  12. همان، ص166
  13. همان، ص247-248
  14. به‌عنوان مثال ر.ک: همان، ص9، 10، 11 و...
  15. ص192-200 و 216 و 217

منابع مقاله

مقدمه و متن كتاب.