التفسير البنائي للقرآن الكريم

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
‏التفسير البنائي للقرآن الكريم
NUR16444J1.jpg
پدیدآوران بستانی، محمود (نويسنده)
ناشر آستان قدس رضوي. بنياد پژوهشهاي اسلامى
مکان نشر ايران - مشهد مقدس
سال نشر

مجلد1: 1380ش , 1422ق,

مجلد2: 1380ش , 1422ق,

مجلد3: 1381ش , 1423ق,

مجلد4: 1382ش , 1424ق,

مجلد5: 1382ش , 1424ق,
شابک964-444-359-4
موضوع

تفاسير شيعه - قرن ??

قرآن -- مسائل ادبي
زبان عربی
تعداد جلد 5
کد کنگره
نورلایب مشاهده

التفسير البنائي للقرآن الكريم، تألیف دکتر محمود بستانی، کتابی است در پنج جلد به زبان عربی، با موضوع علوم قرآنی و تفسیر. این کتاب پنج جلدی، در واقع قرائتی است از سوره‎های قرآن کریم و تمامی سوره‎ها را هم در بر دارد.

ساختار

کتاب دارای پنج جلد است. در جلد اول سخن ناشر و مقدمه مؤلف آمده، سپس تفسیر قرآن از سوره حمد شروع شده و تا مائده ادامه می‎یابد. جلد دوم، از سوره اعراف تا نحل را شامل می‎شود. جلد سوم، سوره‎های اسراء تا سبأ را در بر می‎گیرد. جلد چهارم، حاوی تفسیر سوره‎های ملائکه (فاطر) تا ممتحنه است و پنجمین جلد که آخرین جلد این تفسیر است به بیان و توضیح سوره‎های صف تا ناس (آخر قرآن کریم) پرداخته است.

گزارش محتوا

بدون شک، مفسران، روش‎ها و شیوه‎های گوناگونی را در قرائت معنی و اسلوب و لفظ قرآن برگزیده‎اند و این تفاوت‎ها گاهی به تفاوت دوره تاریخی و مکان جغرافیایی‎ای برمی‎گردد که مفسر در آن زیست کرده است. ازاین‎رو ممکن است یک مفسر به یک تفسیر جامع و کاملی که بتوان به‎وسیله آن بی‎نیاز از دیگر تفاسیر شد، دست نیابد و نتواند کلام خدا را در معانی دقیقش روشن سازد. این کتاب پنج جلدی، در واقع قرائتی است از سوره‎های قرآن کریم و تمامی سوره‎ها را هم در بر دارد. قصد مؤلف در این اثر، تفسیر هر سوره از قرآن در کلیتش است؛ او خواهان نشان دادن ارتباط ظاهری یا خفی میان آیات و کلمات سوره، مقاطع آن، بیان انسجام لفظی و معنوی و فنی‎ای که باعث شده این تعداد از آیه، یک سوره را تشکیل دهند و... است. اساسا دلیل نام‎گذاری این اثر به تفسیر بنائی نیز همین امر است. واقع امر این است که این شیوه از نگارش بر دیدگاهی که از فن و دلالت باهم در راستای رسم هندسه سوره و ساختمان بنایی آن نشأت گرفته باشد، استوار است. از طریق این ساختمان کلی در سوره است که می‎توان از میان کثرت ترکیبی موارد آن به رؤیت وحدت تشکیل‎دهنده آن رسید و همچنین می‎توان به مفهومی واحد از میان مفاهیم متعدد دست یافت[۱].

نویسنده این کتاب، ظواهر تعبیری و سیاقی متنوعی که در قرآن یافته را به‎کار گرفته تا قاری را به مشاهده هدف قرآنی که همان اقبال به حق و استمساک به صراط مستقیم باشد، برساند و وی را از روش‎های باطل و معوج ناحق بازدارد. از این جهت است که تفسیر بنائی، ترکیبی است از هندسه بنائی و فن و معنی و اراده تبصیر و این مزیت اختصاصی این کتاب است[۲].

این کتاب، یکی از مؤلفات عدیده‎ای است که دکتر محمود بستانی، درباره قرآن و معارف اسلامی نوشته است. او به جدید بودن و مستحسن بودن این اثر و التزام وی به منابع اصیل اسلامی در نگارش آن گواهی داده است[۳].

همان طور که در مقدمه ناشر هم بیان شده، سعی نویسنده در این کتاب بر نشان دادن وحدت عمومی سوره‎های قرآن بوده است؛ یعنی او هر سوره را به‎مثابه یک کل در نظر گرفته که به‎لحاظ فنی و مادی و معنوی میان آیات آن ارتباط وثیقی برقرار است. او از زوایای متنوعی به این امر نگاه کرده است؛ مثلا یکی از این جهات، نگاه به سوره از جهت موضوعات و اهداف آن است؛ یعنی سوره کریمه یکی از بناهای ذیل را از لحاظ پیوند موضوعاتش به افکار طرح‎شده در آن اتخاذ می‎کند: وحدت اندیشه و موضوع، وحدت اندیشه و تعدد موضوع، وحدت موضوع و تعدد اندیشه، تعدد اندیشه و موضوع.

یکی دیگر از این جهات، نگاه به ساختمان سوره از حیث شکل است؛ یعنی یک سوره واحد را می‎توان از جهات بنای افقی آن، یعنی شروع سوره با یک موضوع و پایان یافتنش با همان موضوع در گذر از سلسله موضوعاتی متنوع، دید؛ یا می‎توان از لحاظ بنای طولی به آن نگریست؛ یعنی اینکه سوره با یک موضوع شروع می‎شود و اندک‎اندک در ضمن عرضه آن موضوع ادامه می‎یابد؛ به‎گونه‎ای که با پایان یافتن سوره، آن موضوع نیز پایان می‎پذیرد. از دیگر منظرهای نگاه به یک سوره از لحاظ شکلی، نگاه به آن از دید مقطعی است. در نگاه مقطعی سوره، موضوعات متعددی را مطرح می‎کند که هرکدام از آنها با یک آیه یا بیشتر که در مقاطع همه آنها تکرار می‎شود، به سر می‎رسد؛ مانند آیه شریفه فبأي آلاء ربكما تكذبان، در سوره مبارکه الرحمن.

خارج از هدف و شکل، می‎توان سوره را از لحاظ علاقات و ارتباطات نیز بررسی کرد. در یک سوره ممکن است علاقات ذیل مطرح شود:

علاقه سببیت: منظور این است که برخی موضوعات در یک سوره به‎نحو سببیت برخی بر برخی دیگر مترتب می‎گردد؛ به‎نحوی که این موضوع سبب موضوع بعدی و مسبب از موضوع قبلی است.

نمو: یعنی اینکه موضوع مانند گیاهی که مراحل رشد را طی می‎کند تا به کمال رشدش برسد، مراحل تحول و تطور را طی کند تا به مقصود برسد. تجانس: به معنی مجانست هر عنصری از عناصر نص با دیگر عناصر؛ یعنی مجانست موضوعات با افکار نسبت به ادوات فنی مورد استفاده، مانند عناصر قصه و تصویرسازی و ایقاع و...[۴].

البته از نظر نویسنده، موارد دیگری هم در استفاده از انتقال معانی قرآنی از آیه‎ای به آیه دیگر یا از موضوعی به موضوع دیگر و... بوده که او ضرورتی به اشاره به آنها در مقدمه حس نمی‎کند[۵].

وضعیت کتاب

فهرست مطالب هر جلد در انتهای همان جلد مطرح شده است. کتاب، پاورقی و فهارس فنی ندارد.

پانویس

منابع مقاله

پیشگفتار ناشر و مقدمه کتاب.

وابسته‌ها