الخمس في الشريعة الإسلامية الغراء

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
الخمس في الشریعة الإسلامیة الغراء
NUR00611J1.jpg
پدیدآوران

یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم (نويسنده)

سبحانی تبریزی، جعفر (نويسنده)
عنوان‌های دیگر عروه الوثقی. برگزیده. شرح
ناشر موسسه امام صادق علیه‌السلام
مکان نشر قم - ایران
سال نشر 1420 ق
چاپ 1
شابک964-6243-51-7
موضوع

خمس

فقه جعفری - قرن 14

یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم، 1247؟ - 1338؟ق. العروه الوثقی - نقد و تفسیر
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏183‎‏/‎‏5‎‏ ‎‏/‎‏ی‎‏4‎‏ ‎‏ع‎‏4023523
نورلایب مشاهده

الخمس في الشريعة الإسلامية اثر آیت‌الله سبحانى، شرح و تبيين مفصل مبانى و ادله و مسائل خمس و احكام و فروعات آن است. مطالب، حاصل دروس نويسنده در تشريح مباحث خمس از كتاب العروة الوثقی بوده است.

انگيزه تأليف

احياى توجه به نقش خمس در حيات اجتماعى و نظام سياسى اسلام و شناسايى منابع مالى حكومت اسلامى، هدف اصلى نويسنده است.

ساختار

تبيين استدلالى مبناى فقهى هر مسئله و شناسايى اقوال، و توضيح دلالت‌هاى روايات و مصادر از روش‌هاى كلى اين كتاب است.

گزارش محتوا

ابتدا اشاراتى كلى به منابع مالى حكومت اسلامى شده است. انفال، زكات، زكات فطره، خراج، جزيه، خمس، مظالم، لقطه، اوقاف و ماليات‌ها از منابع تأمين امور مالى حكومت اسلامى است. سپس با نقل مقدمه كتاب خمس عروه الوثقى در نقش و اهميت خمس در آيات و روايات، به نحوه طرح اين مبحث در كتب فقهى پرداخته شده است.

فى المثل شيخ طوسى باب خاصى را براى بخش خمس تدوين نكرده بلكه بيشتر مسائل آن را در كتاب جهاد و وقف و زكات آورده و به دليل رعايت اتحاد ميان مسلمانان اين شيوه را اتخاذ كرده است.

در مبحث آنچه خمس به آن تعلق مى‌گيرد در7 فصل هم ادله قرآنى خمس و روايات متعدد درباره آن نقل و بررسى شده و هم مفهوم غنيمت از ديدگاه لغوى و فقهى تبيين و استفاده ناصحيح اهل سنت از آيه خمس كه آن را منحصر در غنيمت جنگى دانسته‌اند، رد شده است.

گفته شده است كه غنيمت، مفهومى كلى دارد و آن‌گاه استعمالات قرآنى و شواهد لغوى آن و سپس راه‌هاى به دست آوردن اموال غنيمتى و جنگى و نحوه تقسيم خمس آنها بررسى گرديده و مصاديق خمس به تفصيل بحث شده است.

به نظر نويسنده استدلال كسانى كه اراضى را از موارد خمس خارج مى‌كنند ناتمام و ناقص است بلكه خمس به المؤن، الجعائل، صفايا الغنائم، صوافى الملوك و قواطع الملوك تعلق مى‌گيرد سپس مبانى فقهى و ادله روايى هر يك از اين مصداق‌ها بررسى و تبيين شده است.

در تبيين مفهوم جزيه و ارتباط آن با خمس از فرقه‌ها و گروه‌هايى كه مسلمانان به آنان حمله كرده و اموالشان را تصاحب مى‌كنند ياد شده و به مناسبت اين بحث از مفهوم ناصب و مال ناصبى و اموال بغاه هم بحث شده است.

درباره ادله تعلق خمس به معادن بحث تفصيلى صورت گرفته و به فروعات زيادى هم اشاره شده است. مبحث بعدى غواصى و مال حلال مخلوط به حرام و كنز است كه به اختصار به نحوه استدلال به روايات مربوطه اشاره شده است.

مال حلال مخلوط به حرام فروعات گسترده‌اى دارد و در متن عروه و ذيل آن مباحث تحليلى استدلالى متعددى طرح شده است. از خمس ارباح مكاسب، مفهوم مئونه، مال موصى به، خمس جوائز، مفهوم ربح، نحوه تقسيم خمس و مستحقان آن، كيفيت مصرف و متصديان مصرف خمس بحث شده است.

در مصرف خمس به تفصيل از اقوال مختلف فقها (پنج قول) سخن رفته و دلايل و مبانى هر يك و نحوه مديريت خمس توسط ولى فقيه بحث شده است.