الذيل علی رفع الإصر أو بغية العلماء و الرواة

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
الذیل علی رفع الإصر أو بغیة العلماء و الرواة
NUR10314J1.jpg
پدیدآوران

هلال، جوده (محقق)

صبح، محمد محمود (محقق)

سخاوی، محمد بن عبدالرحمن (نویسنده)

بجاوی، علی محمد (مراجعه)
عنوان‌های دیگر رفع الاصر عن قضاه المصر
ناشر الهیئة المصریة العامة للکتاب
مکان نشر قاهره - مصر
سال نشر 1421 ق
چاپ 1
موضوع

فقیهان اهل سنت - سرگذشت‌نامه

مصر - تاریخ - 640 - 1250م.

مصر - سرگذشت‌نامه

مصر - قاضیان
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏149‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏2‎‏ ‎‏ر‎‏70‎‏13

الذيل على رفع الاصر يا «بغيه العلماء و الرواه» نوشته عبدالرحمن سخاوى (متوفى 902ق) عالم شافعى، به زبان عربى است. سخاوى اين كتاب را ذيل و مستدركى بر كتاب استادش ابن حجر «رفع الاصر عن قضاه مصر» قرار داده و شرح حال 49 تن از علما و راويان اهل سنت را در آن آورده است.

ساختار

كتاب همانند ساير كتب تراجم، با عنوان نام مختصر افرادى كه شرح حال آن‌ها گزارش مى‌شود، آغاز گرديده است. در شرح حال افراد نيز اقوال مختلف در مكان و تاريخ ولادت و وفات، سفرهاى او، مشاغل علمى و دينى او، حوادث و اتفاقات زندگى، اساتيد و آثار او بدون عنوان‌بندى خاصى ذكر شده است.

گزارش محتوا

در مقدمه كه به قلم محققین نوشته شده است، ابتدا تاريخچه‌اى از تدوين قرآن كريم، سنت نبوى و علوم نحوى و ادبى و سپس اسامى مهمترين تأليفات گذشتگان در علوم مختلف به تفكيك ذكر شده است. در ادامه، شرح حال نسبتاً مفصلى از سيوطى و آثار او آمده كه به لحاظ كثرت فعالیت‌های علمى او قابل توجه است.

اسامى برخى از علماى مطرح شده در كتاب عبارت است از: برهان‌الدين ابن الديرى، عزالدين ابوالبركات، حافظ ابن‌حجر، شهاب‌الديندميرى، قاضى نورالدين و سراج‌الدين رازى.

نویسنده در صفحه 75 كتاب، به شرح حال استادش حافظ بن حجر (852-783ق) پرداخته و با كلماتى مانند: «شيخى الاستاد» و «شيخ‌الاسلام»، كمال تواضع و احترام خويش را به استاد اظهار داشته است. سپس به توصيف احوالات استادش پرداخته و در انتها چنين مى‌نويسد: محاسن وى فراوان است كه در اين مختصر نمى‌گنجد، يا من كسى نيستم كه مانند او را توصيف نمايم، بويژه اين‌كه اكابرى مانند: تقى فاسى، تقى مقريزى، علاء بن خطيب ناصرى و ديگران در كتاب‌هاى خود وى را توصيف نموده‌اند.

نویسنده داراى شيوه خاصى در نگارش است. به عنوان مثال: در موارد فراوان، به هنگام شرح حال يك عالم، به ذكر مطلبى از ابن‌حجر، به نقل از فرزندانش مى‌پردازد.

آراء و نظرات وى درباره ديدگاه‌هاى گذشتگان قابل توجه است و فراوان مطالب منقول را مورد نقد قرار مى‌دهد. در اثبات فضل و علم هر عالم، فراوان به اقوال دوستان و اساتيد خود، مانند ابن‌حجر استشهاد مى‌كند. او در نسبت دادن بدى‌ها و رذائل به ديگران، بسيار عفيف است و از اين كار پرهيز دارد. چه بسا بعضى از عبارات و مصطلحات عاميانه جارى بر زبان مردم را نيز به‌كار برد؛ مانند كلمه «الّا» كه غلط فاحش است.

وضعيت كتاب

از اين اثر سه نسخه موجود است كه يكى از آنها نسخه اصلى است و آندوى ديگر از آن استنساخ شده است و لذا محققین در تصحيح كتاب بر آن نسخه اعتماد كرده‌اند.

در انتهاى اثر، فهرست مدارس علميه با شرحى مختصر، مراجع، تراجم، اعلام، شهرها، امكنه و بقاء، جوامع و مساجد، كتب، آيات قرآنى، احاديث نبوى، اشعار و مشاغل به تفكيك آمده است.

كتاب داراى پاورقى‌هاى ارزشمندى است و دو محقق آن، جوده هلال و محمد محمود صبح، در شرح مصطلحات كتاب، از كتب تاريخ مانند: النجوم الزاهره و معيد النعم، الخطط مقريزى، خطط على مبارک و...، در ضبط شهرها از معجم البلدان، در لغت از لسان‌ا لعرب و القاموس المحيط و... استفاده كرده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن كتاب.