انسان از آغاز تا انجام

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
‏انسان از آغاز تا انجام
NUR05598J1.jpg
پدیدآوران

طباطبایی، محمدحسین (نويسنده)

خسروشاهی، هادی (به کوشش)

لاریجانی، صادق (مترجم)
عنوان‌های دیگر الانسان
ناشر بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)
مکان نشر ايران - قم
سال نشر مجلد1: 1388ش,
شابک978-964-548-973-9
موضوع

انسان (اسلام)

معاد

اسلام - مجموعه‎ها

زندگي پس از مرگ
زبان فارسي
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏‏BP‎‏ ‎‏222‎‏ ‎‏/‎‏ط‎‏2‎‏ ‎‏الف‎‏80‎‏41‎‏ ‎‏1388
نورلایب مشاهده

انسان از آغاز تا انجام، ترجمه سه رساله عربی «الإنسان قبل الدنيا»، «الإنسان في الدنيا» و «الإنسان بعد الدنيا» اثر علامه سید محمدحسین طباطبایی است. این اثر با ترجمه فارسی و تعلیقات صادق لاریجانی به کوشش سید هادی خسروشاهی منتشر شده است.

متن عربی این سه رساله در مجموعه دیگری در ضمن هفت رساله‎ تحت عنوان «الرسائل التوحيدية» به چاپ رسیده است[۱]‎. قبل از این که متن عربى این سه رساله به چاپ برسد، یک بار بخش قابل توجهى از رساله «الإنسان بعد الدنيا» به اسم «حیات پس از مرگ» با ترجمه آقایان صادق آملی لاریجانى و سید مهدی نبوى در جلد اول یادنامه استاد شهید مطهرى و همچنین در مجموعه رسائل علامه طباطبائى با عنوان «معاد، زندگى پس از مرگ» منتشر شده است[۲]‎.

سبک مرحوم علامه در این رسائل، سبک خاصی است. بنای اصلی هر سه رساله بر اختصار و ایجاز تام است؛ لذا گاه دیده می‎شود که تقریب بسیاری از مطالب و نحوه استفاده‎های قرآنی به‎عهده خواننده گذاشته می‎شود. این سبک به‎وضوح دقت و صبر بیشتری را می‎طلبد و نمی‎توان آن را با بسیاری کتاب‎های دیگر در این زمینه قیاس کرد. مترجم گرچه به قصور خود در کار ترجمه مذعن است، ولکن انصاف باید داد که دشواری این ترجمه نه به این جهت راجع است، که عمدتاً ناشی از سبک خاص مصنف آن است. حق آن است که در بعضی موارد ایجاز به‎حدی است که باید آن را مخل دانست. مترجم که در حد بضاعت خود به جستجو از فهم مطالب کتاب و تحلیل مضامین آن برآمده بود، اگر می‎خواست آنچه را که دخیل در فهم عبارات کتاب می‎داند به متن بیفزاید، متن حاضر از صورت ترجمه خارج می‎شد و استناد آن به مصنف کتاب دشوار؛ لذا مترجم تصمیم بر آن گرفت که در حد وسع توضیحاتی را به‎صورت تعلیقه به متن بیفزاید، تا شاید بعضی را ممدی باشد و در بعضی موارد هم که انتقاداتی به ذهن قاصر وی رسیده بود، در تعلیقات متذکر شد[۳]‎. نویسنده خود نیز به بنای بر اختصار و ایجاز اشاره کرده است: «باید دانست ابحاثی که در معاد مطرح می‎شود دامنه‎ای بس وسیع دارد که تدبر در آیات قرآنیه و بیانات وارده در مبدأ و معاد این نکته را روشن می‎سازد، ولکن ترجیح اختصار مانع آن بود که بیشتر از آنچه در فصول سابقه انجام گرفته، در اطراف مطالب غوری نماییم. علاوه آنکه بسط بیشتر کلام در نزد جویندگان میسر و میسور نیست، ولذاست که در این سنخ مطالب، اشارات بر عبارات غالب است و ازهمین‎روی هم، روش این رساله را از دیگر رسائل متقدمه متمایز ساختیم[۴]‎.

در مورد روایات، به ‎صرف آوردن ترجمه بسنده شده و متن اصلی روایات همه به تعلیقات محول شده است. در مورد آیات کار برعکس شده، آیات در متن و ترجمه در پاورقی قرار داده شده است. ترجمه آیات عمدتاً برگرفته از ترجمه مرحوم الهی قمشه‎ای است، مگر در چند مورد که به‎تناسب متن در آن تغییری صورت گرفته است[۵]‎.

یکی از مشکلات متن عربی کتاب، عدم ذکر مراجع روایات و نشانی آیات است. برای کتابی که مشحون از آیات و روایات مختلفه است، این جهت فی‎الواقع نوعی نقص است. مترجم بعد از اتمام ترجمه به فکر جبران این نقیصه برآمد. در مورد آیات، با وجود معجم‎های قرآن مختلف این مشکل مرتفع بود، اما یافتن مراجع روایات، با توجه به کثرتشان، وقت و صبر بیشتری طلب می‎کرد. سبک مرحوم علامه در ذکر روایات این است که فقط به ذکر نام کتابی که روایت مورد نظر از آن اخذ شده، بسنده می‎کنند؛ مثلاً «و في تفسير القمي و في العلل... و هكذا»[۶]‎.

از اشکالات دیگر متن عربی کتاب، فقدان عناوین مناسب است. به‎جز چند سرفصل کلی، تقریباً هیچ عنوان دیگری در متن کتاب مذکور نبود. درحالی‎که مطالب مورد بحث نسبتاً متعدد و نکات پراکنده در آن بسیار به چشم می‎خورد؛ لذا مترجم به‎تناسب، عناوینی را برای متن برگزیده است، تا هم یک‎دستی ممل کتاب برطرف شود و هم مطالب آن سریع‎تر قابل دستیابی باشد[۷]‎.

مترجم همچنین در رابطه با اشکالات ترجمه بخشی از رساله سوم و اصلاح آن می‎نویسد: «ترجمه نیمی از رساله سوم (هفت فصل اول) چندین سال قبل، توسط این‎جانب صورت گرفته بود که در یادنامه شهید مرتضی مطهری با عنوان «حیات پس از مرگ» به چاپ رسید. دو فصل دیگر آن (فصل 8 و 9) نیز توسط فاضل بزرگوار حجت‎الاسلام آقای سید مهدی نبوی به انجام رسیده بود. ترجمه این‎جانب به‎خاطر تعجیلی که از ناحیه دست‎اندرکاران یادنامه اعمال می‎شد، تا حدی نامطلوب بود؛ به‎ویژه آنکه اغلاط بسیار در چاپ آن راه یافته و در چند مورد هم ترجمه ناقص یا نادرست بود. در این چاپ، ترجمه مذکور کلاً بازبینی شد و اصلاحات فراوانی از حیث عبارات در آن صورت گرفت و نواقص آن در حد مقدور برطرف شد[۸]‎.

فهرست مطالب در ابتدای کتاب آمده است. مترجم، آدرس و معانی آیات و روایات و توضیحات بسیار اندکی را در پاورقی‎های کتاب ذکر کرده و 254 توضیح و تعلیقه و همچنین نمایه الفاظ را در انتهای کتاب ارائه نموده است.

پانویس

منابع مقاله

  1. مقدمه و متن کتاب.
  2. سید علوی، سید ابراهیم، «نگاهی به مجموعه رسائل استاد علامه طباطبائی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، آینه پژوهش، مهر و آبان 1376، شماره 46، صفحه 18 تا 22.
  3. فسایی، محسن، «مجموعه آثار علامه طباطبائی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، آینه پژوهش، خرداد - ‎شهریور 1371، شماره 13 و 14، صفحه 94 تا 101.


وابسته‌ها

مجموعه رسائل (علامه طباطبایی)

الرسائل التوحيدية

الإنسان قبل الدنيا

الإنسان فی الدنيا

الإنسان بعد الدنيا