بحر العلوم، محمد صادق

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
بحرالعلوم، محمد صادق
نام بحرالعلوم، محمد صادق
نام‎های دیگر سيد‌‎محمد صادق بحر العلوم
نام پدر سیدحسن
متولد دهه اول ذی‎القعده سال 1315
محل تولد نجف اشرف
رحلت 1399
اساتید آیت‎الله محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و سید محسن طباطبایی حکیم
برخی آثار
کد مؤلف AUTHORCODE08082AUTHORCODE

سید محمدصادق بحرالعلوم (1315-1399ق)، از علمای شیعه در نجف، شاگرد آیت‎الله محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و سید محسن طباطبایی حکیم در فقه و اصول، دارای قریحه ادبی، قاضی شهرهای «العمارة» و «بصره» در عراق و صاحب تألیفات متعدد بود.

نسب‎نامه

سید محمدصادق بحرالعلوم، بن سیدحسن بن سید ابراهیم بن سید حسین بن سید رضا بن سید محمدمهدی (بحرالعلوم) بن مرتضی بن محمد بن عبدالکریم بن مراد بن شاه اسدالله بن جلال‎الدین امیر بن حسن بن مجدالدین بن قوام‎الدین بن اسماعیل بن عباد بن ابوالمکارم بن عباد بن ابوالمجد بن عباد بن علی بن حمزه بن طاهر بن علی بن محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن ابراهیم طباطبا بن اسماعیل دیباج بن ابراهیم غمر بن حسن مثنی بن حسن بن علی بن ابی‎طالب(ع)، مشهور به بحرالعلوم نجفی.[۱]

تولد و وفات

سید محمدصادق بحرالعلوم نجفی، در دهه اول ذی‎القعده سال 1315 در نجف اشرف به دنیا آمد و در 1399 در همان شهر از دنیا رفت.[۲]

منصب قضاوت

او در سال 1368ق به‎عنوان قاضی شرعی شهر «العمارة» تعیین شد و شش سال در این سمت باقی ماند. سپس به بصره منتقل شد و حدود هفت سال هم در این شهر به قضاوت پرداخت. او در سال 1380ق به دلیل افزودن موارد جدید به قانون وضعیت شخصی، قضاوت را ترک کرد. در زمان عبدالکریم قاسم، او را به برگشتن بر کارش در محاکم شرعی، خواندند ولی او که با پایان گرفتن وضع قانون مذکور، برخی از مواد آن را ناسازگار با فقه جعفری می‎دید و تنها یک سال تا بازنشستگی‎اش مانده بود از این سِمَت استعفا داد و از بازنشستگی و حقوق و مزایای آن محروم شد.[۳]

تحصیلات

مقدماتی (مقدمات و سطح)

بحرالعلوم نجفی، مقدمات علوم حوزوی (ادبیات عرب و...) را در حوزه نجف نزد اساتید ذیل خواند؛

  1. معانی و بیان را پیش پسرعموی پدرش سید مهدی بن محسن بحرالعلوم خواند.
  2. اصول و فقه را از شیخ شکر بغدادی، سید محمود شاهرودی، شیخ محمدعلی کاظمی، شیخ اسماعیل محلاتی، سید محسن قزوینی، میرزا ابوالحسن مشکینی، میرزا فتاح تبریزی و شیخ محمدحسن مظفر، فرا گرفت.
  3. درایه و رجال را از سید ابوتراب خوانساری آموخت.
  4. در تفسیر شاگرد شیخ محمدجواد بلاغی بود.[۴]

درس خارج

سید محمدصادق، پس از طی مراحل مقدماتی دروس حوزوی نزد اساتید ذکر شده، در درس خارج فقه و اصول میرزا محمدحسین نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی حاضر شد، البته اکثر استفاده فقهی او از دروس سید محسن طباطبایی حکیم بود و تا سال 1354ق شاگردی وی را کرد.[۵]

او علاوه بر فقه و اصول، به مطالعه کتاب‎های فلسفه و کلام، تاریخ و انساب و لغت و ادب و... از فنون اسلامی پرداخت و در این مسیر اطلاعات زیادی در این حوزه‎ها به دست آورد. بحرالعلوم، سال‎های طولانی ملازم دوستش، شیخ محمد سماوی بود و از وی و کتابخانه او استفاده‎های بسیاری برد. او به دلیل مطالعات فرهنگی متنوع از قدما و معاصرین، دید فرهنگی وسیع و متنوعی داشت و در آموختن علم، تنها به علوم حوزوی اکتفا نمی‎کرد و به یادگرفتن هر چیزی که نام علم داشت، بها می‎داد. وی بیش از پنجاه‎هزار کتاب چاپی و ده‎ها نسخه خطی (که اکثراً به خط زیبای خودش بودند) داشت که بعد از خرید، آن‎ها را مطالعه کرده بود و سپس در قفسه کتابخانه قرار داده بود.[۶]

خدمات علمی

شیخ آقابزرگ طهرانی درباره او چنین می‎گوید: «له ولع شدید بمطالعة الکتب المتنوعة و اقتنائعها [اقتنائها] و قد أصبحت عنده مکتبة نفیسة» او علاقه زیادی به خواندن کتاب‎های مختلف و خرید کتاب داشت و [این امر باعث شد] که یک کتابخانه نفیس داشته باشد.[۷] او با اداره «المکتبة المرتضویة» و چاپخانه آن‎ها «المطبعة الحیدریة» در نجف مرتبط بود و آن‎ها از وی خواستند که به نشر و تحقیق کتاب‎های مفید از آثار قدما و متأخرین بپردازد. او هم به تحقیق تعدادی از کتاب‎های مهم پرداخت و بر آن‎ها تعلیقه نوشت و بر برخی، فوائد و حواشی خوبی افزود.[۸]

طبع ادبی و شعر

سید محمدصادق بحرالعلوم، با جمع زیادی از ادیبان و شعرای عراقی، سوری و لبنانی نشست‎وبرخاست داشت و بین او و آنان تبادلات ادبی و نکات شعری در می‎گرفت.[۹]

اجازات

  1. آیت‎الله سید شهاب‎الدین مرعشی نجفی در روز 25 صفر 1350 ق؛
  2. سید محمود مرعشی؛
  3. سید محمدرضا جلالی.[۱۰]

آثار

او بحث‎های علمی فراوانی دارد که در مجلات قدیمی عراقی به چاپ رسیده و البته برخی بحث‎هایش هم به چاپ نرسیده است. بحرالعلوم، بر گروهی از کتاب‎های قدیم و معاصر، مقدمه (مقدمه علمی) نوشته است. برخی از مؤلفات او ازاین‎قرار است؛

  1. مجموعه‎ای از اجازاتی که از علمای مختلف به او داده شده است؛
  2. حاشية فرائد الأصول؛
  3. حاشية كشف الظنون؛
  4. حاشية كفاية الأصول؛
  5. حاشية المكاسب شیخ انصاری؛
  6. الدرر البهية في تراجم علماء الإمامية، من القرن الحادي عشر إلى الرابع عشر؛
  7. دليل القضاء الشرعي؛
  8. دیوان شعر سید محمدصادق بحرالعلوم؛
  9. الرحلة إلى سوريا و لبنان؛ که در سال 1353ق آن را نوشت؛
  10. السلاسل الذهبية؛ مجموعه‎ای که در آن تراجم زیادی وجود دارد؛
  11. سلاسل الروايات و طرق الإجازات؛ که در آن اجازات حدیث را جمع‎آوری کرده است. او این اثر را در سال 1353ق تکمیل کرد و پس‎ازآن «الإجازات الروائية» نامیدش؛
  12. الشذور الذهبية؛ مجموعه شعر؛
  13. صكوك الإعلامات و الحجج الشرعية؛
  14. اللآلي المنظومة (کشکول)؛
  15. اللؤلؤ المنظوم في نسب آل بحرالعلوم؛ که در نجف به چاپ رسانده است؛
  16. المجموع الرائق؛ حاوي تراجم و قصائد فراوان که در سال 1350ق آن را نوشت؛


پانویس

  1. ر.ک: امین، ج7، ص247
  2. ر.ک: همان
  3. ر.ک: همان، ص247-248
  4. ر.ک: همان، ص247
  5. ر.ک: همان
  6. ر.ک: همان
  7. ر.ک: همان
  8. ر.ک: همان
  9. ر.ک: همان، ص248
  10. ر.ک: همان

منابع مقاله

امین، حسن‏، مستدركات أعيان الشيعة، دارالتعارف للمطبوعات‏، چاپ اول، بیروت، 1408ق.

وابسته‌ها

رجال العلامة الحلي

علل الشرایع

الفهرست

معالم العلماء في فهرست كتب الشيعة و أسماء المصنفين منهم قديماً و حديثاً (تتمة كتاب الفهرست للشيخ أبي‌جعفر الطوسي)

رجال السید بحر العلوم «المعروف بالفوائد الرجالیة»

تاریخ الکوفة

تکملة الرجال

رجال الخاقانی

کتاب الرجال

‏لولوة البحرين في الإجازات و تراجم رجال الحديث

تذکرة الخواص للعلامة سبط ابن الجوزي

أمالي الشيخ الطوسي (طبع قدیم)

‏فرق الشیعة

‏الدرجات الرفیعة في طبقات الشیعة

‏فرق الشيعة: فيه مذاهب فرق أهل الإمامة و أسماؤها و ذکر أهل مستقيمها من سقيمها و اختلافها و عللها