تلخيص المتشابه في الرسم و حمایة ما أشكل منه عن بوادر التصحيف و الوهم

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
تلخيص المتشابه في الرسم وحمایة ما أشكل منه عن بوادر التصحيف والوهم
NUR14272J1.jpg
پدیدآوران

شهابی، سکینه (مصحح)

خطیب بغدادی، احمد بن علی (نویسنده)
عنوان‌های دیگر کتاب تلخيص المتشابة في الرسم و حماية ما أشکل منه عن بوادر التصحيف و الوهم
ناشر طلاس
مکان نشر سوريه - دمشق
سال نشر 1985م.
چاپ چاپ اول
موضوع

حديث - علم الرجال

محدثان اهل سنت

احاديث اهل سنت - قرن 5ق.
زبان عربي
تعداد جلد 2
کد کنگره
‏‎‏/‎‏خ‎‏6‎‏ت‎‏8 / 114/8 BP
نورلایب مطالعه و دانلود


تلخيص المتشابه في الرسم و حمایة ما أشكل منه عن بوادر التصحيف و الوهم، اثر احمد بن علی بن ثابت ابی‌بکر خطیب بغدادی (392-‌463ق)، کتابی است پیرامون اسامی متشابه راویان که با تحقیق سکینه شهابی به چاپ رسیده است.

ساختار

کتاب با مقدمه محقق آغاز و مطالب در پنج فصل، در دو جلد، تنظیم شده است.

گزارش محتوا

در مقدمه، ابتدا شرح حال مختصری از مؤلف ارائه گردیده[۱] و سپس، به برخی از خصوصیات و ویژگی‌های کتاب، اشاره شده است[۲].

اسم متشابه، آمیزه‌ای از اسم متفق و مفترق (اسم‌هایی که در تلفظ و خط یکسان و در مصداق، متفاوت باشند) با مؤتلف و مختلف (اسم‌هایی که در نوشتن یکسان و در شکل و تلفظ، متفاوت باشند) است. در حالتی که اسم یا کنیه دو نفر یکسان باشد و نسب یا نسبت آنها از نظر نوشتاری یکسان و از لحاظ تلفظ متفاوت باشد یا برعکس، به آن متشابه می‌گویند. به دیگر سخن، اسامی متشابه در نوشتن یکسان و در تلفظ متفاوتند و از طرفی کنیه، نسب یا نسبت آنها یکسان است؛ مانند موسی بن عَلِی و موسی بن عُلَی، محمد بن عبدالله مُخَرَّمِی و محمد بن عبدالله مَخرَمِی، عَمرو بن زراره و عُمَر بن زراره، حَیان الأسدی و حَنّان الأسدی. این دانش در شناخت تصحیف و تحریف سودمند است و اثر حاضر، از مهم‌ترین کتاب‌های اهل سنت می‌باشد که در این زمینه نوشته شده است[۳].

خطیب کتاب را به پنج فصل، به شرح زیر، تقسیم کرده است:

فصل اول: اسم‌هایی که در نوشتن یکسان و در حرکات برخی حروف از یکدیگر متمایزند؛ مانند: عمرو بن سَلَمه (به فتح سین و لام) و عمرو بن سَلِمه (به فتح سین و کسر لام)[۴]؛ عبدالله بن رُبَیعه (به ضم راء) و عبدالله بن رَبیعه (به فتح راء)[۵]؛ عبدالله بن الزُبیر (به ضم زاء) و عبدالله بن الزَّبیر (به تشدید و فتح زاء)[۶] و عبدالله بن حَکیم (به فتح حاء) و عبدالله بن حُکیم (به ضم حاء)[۷].

فصل دوم: اسم‌هایی که در نوشتن مشابه و در هجای برخی حروف، متفاوتند؛ مانند: عبدالله بن بُسر (به ضم باء) و عبدالله بن بِشر (به کسر باء)[۸]؛ عبدالرحمان بن خَبّاب (به فتح خاء) و عبدالرحمان بن حُباب (به ضم حاء)[۹]؛ عبدالله بن مُنَین (به ضم میم و فتح نون) و عبدالله بن مُنیر (به ضم میم)[۱۰]؛ عبدالله بن بَحِیر (به فتح باء و کسر حاء) و عبدالله بن بُجَیر (به ضم باء و فتح جیم)[۱۱] و عبدالله بن رباح و عبدالله بن ریاح[۱۲].

فصل سوم: اسم‌هایی که در ترتیب حروف با هم متفاوتند؛ مانند: عبدالله بن ارقم و عبدالله اقرم[۱۳]؛ عبدالله بن یسار و عبدالله بن سیار[۱۴]؛ موسی بن یسار و موسی بن سیار[۱۵]؛ اسحاق بن یسار و اسحاق بن سیار[۱۶]؛ ولید بن ابی‌هشام و ولید بن ابی‌هاشم[۱۷]؛ ابراهیم بن هاشم و ابراهیم بن هشام[۱۸]؛ عمرو بن هاشم و عمرو بن هشام[۱۹] و عبید بن هاشم و عبید بن هشام[۲۰].

فصل چهارم: اسم‌هایی که به دلیل شباهت به هم نزدیکند و برخی حروف آنها در نوشتن با یکدیگر متفاوتند؛ مانند حکیم بن حِزام و حکیم خِذام[۲۱]؛ خالد بن غرفطه و خالد بن عرفجه[۲۲]؛ زیاد بن حارث و زیاد بن حرد[۲۳]؛ عبدالرحمان بن بجید و عبدالرحمان بن بجیر[۲۴]، عبدالله بن منیب و عبدالله بن منیر[۲۵]؛ عبدالرحمان بن عداء کندی و عبدالرحمان بن عدی کندی[۲۶] و فضیل بن بزوان و فضیل بن غزوان[۲۷].

فصل پنجم: نوادر (تفاوت با تذکیر و تأنیث با اتفاق حروف در هجا؛ تفاوت با تذکیر و تأنیث با اختلاف حروف هجای ابناء نه آباء و...)؛ مانند: امیة بن ابی‌صلت و امیة بنت ابی‌صلت[۲۸]، امیة بن عبدالله و امیة بنت عبدالله[۲۹]؛ عمارة بنت حمزه و عمارة بن حمزه[۳۰]؛ فضالة بنت فضل و فضالة بن فضل[۳۱]؛ بُسره (به ضم باء و سکون سین) بنت صفوان و یَسَره (به فتح یاء و فتح سین) بن صفوان[۳۲] و...

هریک از این فصول به باب‌هایی تقسیم شده و ذیل نام هر فرد، اساتید و شاگردان و یک یا چند حدیث یا خبری را که او در سندش قرار دارد، آورده شده است[۳۳].

وضعیت کتاب

فهارس فنی کتاب، در انتهای جلد دوم، جای گرفته است که به‌ترتیب، عبارتند از فهارس فصول و ابواب کتاب؛ اعلامی که شرح حالی از ایشان ارائه شده است (به‌ترتیب حروف الفبا)؛ آیات قرآن؛ احادیث شریف؛ شعر؛ اخبار و احادیث نادر؛ شیوخ خطیب (اسامی، کنیه، نسب و شهرت و شیوخی که کتاب آنها را خوانده است)؛ کتب مهمی که مؤلف به ذکر آنها پرداخته است (شامل کتب عامه و کتبی که خطیب آنها را تألیف کرده است)؛ مصادر و مراجع مورد استفاده محقق و فهرست تجزية الأصل.

در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع[۳۴] و اشاره به اختلاف نسخ[۳۵]، به توضیح و تشریح برخی از کلمات و عبارات متن، پرداخته شده است[۳۶].

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه، ج1، ص9
  2. ر.ک: همان، ص25
  3. ر.ک: رحمان‌ستایش، محمدکاظم، ص275، 276 و 279
  4. ر.ک: متن کتاب، ج1، ص6
  5. ر.ک: همان، ص17
  6. ر.ک: همان، ص19
  7. ر.ک: همان، ص24
  8. ر.ک: همان، ص181
  9. ر.ک: همان، ص188
  10. ر.ک: همان، ص190
  11. ر.ک: همان، ص192
  12. ر.ک: همان، ص196
  13. ر.ک: همان، ج2، ص590
  14. ر.ک: همان، ص591
  15. ر.ک: همان، ص596
  16. ر.ک: همان، ص600
  17. ر.ک: همان، ص603
  18. ر.ک: همان، ص605
  19. ر.ک: همان، ص611
  20. ر.ک: همان، ص613
  21. ر.ک: همان، ص709
  22. ر.ک: همان، ص713
  23. ر.ک: همان، ص715
  24. ر.ک: همان، ص716
  25. ر.ک: همان، ص719
  26. ر.ک: همان، ص721
  27. ر.ک: همان، ص724
  28. ر.ک: همان، ص846
  29. ر.ک: همان، ص849
  30. ر.ک: همان، ص851
  31. ر.ک: همان، ص853
  32. ر.ک: همان، ص859
  33. ر.ک: رحمان‌ستایش، محمدکاظم، ص280
  34. ر.ک: پاورقی، ج1، ص33
  35. ر.ک: همان، ص37
  36. ر.ک: همان، ص45

منابع مقاله

  1. مقدمه و متن کتاب.
  2. رحمان‌ستایش، محمدکاظم، «کتب رجال اهل سنت»، دانشکده مجازی علوم حدیث، ایران، قم.

وابسته‌ها