حجت موجه

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
حجت موجه
NUR14402J1.jpg
پدیدآوران اسفندیاری، مصطفی (نویسنده)
عنوان‌های دیگر مهم‌ترین اختلاف نظرهای شیعه و اهل سنت در مهدویت
ناشر بصيرت
مکان نشر تهران - ایران
سال نشر 1386 ش یا 1428 ق
چاپ 1
شابک978-964-91412-3-7
موضوع

محمد بن حسن(عج)، امام دوازدهم، 255ق. -

مهدویت
زبان فارسی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏224‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏5‎‏ح‎‏3
نورلایب مشاهده
کتابخوان مشاهده


حجت موجه پاره‌اى از اختلاف نظرهاى شيعه و اهل سنت در مهدویت، اثر فارسى مصطفى اسفنديارى، پژوهش و تحليل انديشه‌هاى فرق و مكاتب مختلف درباره مهدویت با تأكيد بر بررسى موارد اختلاف شيعه و سنى است.

ساختار

كتاب با مقدمه مؤلف آغاز شده و مطالب در شش فصل ارائه گرديده است.

نویسنده در خلال مباحث، ضمن يافتن مهم‌ترين اختلاف نظرهاى شيعه و سنى درباره مهدویت، تلاش كرده پاسخ‌هاى دقيق، مستند و مستدلى را براى پرسش‌هاى موجود در اين زمينه، از قبيل اين كه «آيا مهدى يك عنوان عام بوده و يا شخص معينى است؟»، «نام او و پدرش چيست؟»، «آيا متولد شده و يا در آينده به دنيا خواهد آمد؟» و... يافته و از ره‌گذر واكاوى در متون متواتر و صحيح دينى تاريخى، نتايج ارزشمندى به دست آورد.

وى به دنبال اثبات اين است كه از ديدگاه شيعه، مهدى موعود(عج) براى تداوم امر ولايت و امامت متولد شده و روزى به اذن خداوند ظهور خواهد كرد؛ اما سنيان معتقدند او در آينده متولد خواهد شد.

او ضمن بررسى مفاهيم مهدویت، مهدى، انتظار فرج، موعود و فوتوريسم، به مشتركات اديان در اين خصوص پرداخته و مبانى و مستندات قرآنى و روايى مهدویت را آورده است.

وى ضمن دفاع از تواتر احاديث مهدویت، به ارائه ديدگاه‌هاى عالمان غيرشيعى پرداخته و موارد اختلاف آن‌ها را با مبانى شيعه مشخص كرده است. او سپس اثبات مى‌كند كه انديشه مهدویت، از باورهاى اصيل اسلامى است كه در قرآن و سنت نبوى ريشه دارد.

در فصل آخر كه به منكران مهدویت اختصاص يافته، نگرش ابن خلدون و عبدالله بن زيد آل‌محمود نقد شده است.

كتاب، حاصل پايان‌نامه نویسنده در مقطع كارشناسى ارشد در رشته فلسفه و كلام اسلامى بوده و نكته قابل تامل آن، جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى در پايان هر فصل مى‌باشد كه به صورت خلاصه آورده شده است.

گزاش محتوا

مقدمه، ضمن توضيح واژگاه مهدى شخصيه و نوعيه، به برخى انگيزه‌هاى منكران مهدویت اشاره و آن‌ها را تشريح كرده است؛ از جمله: جهل و نادانى، انگيزه‌هاى سياسى و نابودى روح اميد در امت‌ها.

نویسنده در نخستين فصل، مفاهيم واژگان و اصطلاحاتى؛ مانند مسيانيسم، فتوريسم، انتظار فرج و... بررسى كرده و با ارائه شواهدى مستند، بر اين نكته تأكيد ورزيده است كه باورمندى به دولت مصلحى نجات‌بخش، باورى مشترك در ميان تمام بشريت است.

آنچه به نظر وى داراى اهميت بوده، ارائه شواهدى معتبر و مستند از بشارت‌هاى كتب آسمانى درباره آن موعود منتظر مى‌باشد كه هر خواننده‌اى را به تأمل و تفكر وامی‌دارد؛ اين فصل گوياى اهميت و جايگاه اين مسأله بوده و همچنين پاسخى است، براى آن دسته از مستشرقان و يا مسلمانانى كه به نتوانسته‌اند، اهميت مهدویت را درك كرده و به انكار يا تضعيف پايه‌هاى اين باور اصيل انسانى - الهى پرداخته‌اند.

وى فصل دوم را، به تبيين دلايل اصالت اين باور اختصاص داده و طى آن با ارائه مداركى از نصوص دينى و آثار عالمان، به اثبات ريشه‌هاى عميق مسئله مهدویت پرداخته است.

در اين فصل، علاوه بر جمع‌آورى شواهد تاريخى مهدویت و اثبات پيشينيه آن در لابه‌لاى نخستين كتب و آثار برجاى مانده از پيشينيان، توجه ويژه‌اى به اصالت انديشه مهدویت در قرآن شده است؛ به اين منظور، نویسنده ابتدا مفاهيمى؛ چون «تأويل»، «جرى و تطبيق» را توضيح داده و آن‌گاه با ارائه نمونه‌هايى از برخى آيات، به اين مهم اقدام كرده است. ضمن آن كه، آن‌چه به عنوان دليل يا گواه در اين فصل مطرح شده، مدارک و شواهدى است از آثار و تفاسير عالمان شيعه و عامه كه هر يك با توجه به شأن نزول، نكات تفسيرى و تأويل آيات، به مسأله مهدویت اشاره نموده‌اند.

در سوم، به مهم‌ترين موارد اختلاف نظر مسلمانان در مسئله مهدویت، اشاره شده و عباراتى از عالمان مسلمان در اين باره عرضه گرديده است. در ادامه، نویسنده به اثبات تواتر احاديث و روايات مهدویت اهتمام ورزيده و به بررسى دسته‌هايى از روايات معتبر اسلامى پرداخته است تا در اين رهگذر، مطالبى؛ چون بشارت‌هاى نبوى به آمدن دوازده امام بعد از او، تصريح به نام آن‌ها، امامت قطعى ايشان و قرين بودن‌شان با قرآن، به اثبات برسد.

چهارم، اشاره به تعدادى از بشارت‌هاى نبوى درباره مهدى موعود(عج) و بررسى مفاد آن‌ها است. در اين فصل دسته‌هايى از روايات ضعيف كه در برخى از منابع روايى اهل سنت آمده است، مورد نقد و بررسى قرار گرفته و با ارائه دليل‌هاى علمى و معتبر، ضعف و بى‌اعتبارى آن‌ها نشان داده شده است. نویسنده در پايان با استشهاد به اظهارات و نوشته‌هاى برخى عالمان اهل سنت، بر اين نكته تأكيد كرده است كه مهدى موعود امامى است، از امامان اهل‌بيت نبوت كه از اولاد امام حسين(ع) بوده كه در نيمه شعبان 255ق متولد شده و فرزند امام حسن عسکری(ع) است.

پنجم، به مهم‌ترين سرفصل‌هاى باور مهدویت در نگاه شيعه اماميه اشاره كرده و ضمن برشمردن ويژگى‌هاى معروف آن موعود منتظر، در يك تحليل جامعه و دقيق، مسئله ولادت آن حضرت، محل تولد و مراحل زندگى آن امام بزرگوار، مورد كنكاش و تحقيق قرار گرفته است. در اين ره‌گذر، به چندين پرسش درباره رمز و راز طول عمر، فلسفه غيبت و امامت در ايام كودكى و... نيز پاسخ داده شده است.

آخرين فصل، به منكران مهدویت و كسانى كه به تضعيف پايه‌هاى اين باور اصيل يا انكار و ردّ آن اقدام كرده‌اند، اختصاص داده شده و ضمن برشمردن نام برخى از ايشان، به نقد و ارزيابى انديشه‌هاى آنان پرداخته شده و تلاش شده است تا پاسخ‌هاى مستندى كه از سوى عالمان اهل سنت ارائه شده، در مقام نقد و بررسى جمع‌آورى شده و در پايان با جمع‌آورى رواياتى چند، پيامد انكار مهدویت متذكر گرديده است.

آن چه با مطالعه كتاب به دست مى‌آيد، عبارت از اين است كه: مهدى موعود(عج)، حقيقتى ريشه‌دار در تمام اديان و از جمله دين مبين اسلام بوده كه انكار هيچ منكرى را بر نتابيده و برخى آيات قرآن درباره ظهور او در آخرالزمان تأويل شده است. روايات مهدویت، متواتر بوده و هيچ خدشه و تضعيفى بر آن‌ها روا نيست. اين روايات آمدن مهدى معينى را با اوصاف خاص، بشارت داده و او را از ائمه اهل‌بيت(ع) و از خاندان رسول اكرم(ص) برشمرده است.

وضعيت كتاب

فهرست مطالب در ابتدا و فهرست منابع مورد استفاده مؤلف در انتهاى كتاب آمده است.

پاورقى‌ها به ذكر منابع و توضيح برخى كلمات و عبارات متن پرداخته است.

منابع مقاله

  1. مقدمه و متن كتاب.
  2. پارسا با مشاركت بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود(عج) و انتشارات مسجد جمكران، (1388)، «امام مهدى(عج) در آينه قلم كارنامه منابع پيرامون امام مهدى عليه‌السلام و مهدویت»، قم، مؤسسه اطلاع رسانى اسلامى مرجع، ج2 ص1011.
  3. سايت خبرى حوزه نت.
  4. سايت خبرى آينده روشن.