عطار، محمد بن ابراهیم

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
(تغییرمسیر از فریدالدین عطار)
پرش به: ناوبری، جستجو
مرقد عطار در نزدیکی نیشابور
نام عطار، محمد بن ابراهیم
نام‌های دیگر ش‍ی‍خ‌ ع‍طار

ع‍طار، ف‍ری‍دال‍دی‍ن‌ م‍ح‍م‍د

ع‍طار، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ اب‍وب‍ک‍ر

ع‍طار ن‍ی‍ش‍اب‍وری‌، ف‍ری‍دال‍دی‍ن‌ م‍ح‍م‍د

Attar of Nishapur

نام پدر ابوبکر ابراهیم عطار نیشابوری
متولد 513ق یا 537ق
محل تولد روستای كدكن يا شادياخ نیشابور
رحلت 627 ق
اساتید
برخی آثار دیوان عطار

تذکرة الأولیاء (زوار)

کد مؤلف AUTHORCODE00393AUTHORCODE

فريدالدين ابوحامد محمد بن ابوبكر ابراهيم بن اسحاق عطّار نيشابورى (537-627ق)، يكى از شعرا و عارفان نام‌آور ايران در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم است.

ولادت

برخى از تاريخ‌نويسان، سال ولادت او را 513ق و بعضى سال ولادتش را 537ق مى‌دانند.

او در قريه‌ى كدكن يا شادياخ كه در آن زمان از توابع شهر نيشابور بوده، به دنيا آمد. از دوران كودكى او اطلاعى در دست نيست، جز اين‌كه پدرش در شهر شادياخ به شغل عطّارى مشغول بوده كه بسيار هم در اين كار ماهر بود و بعد از وفات پدر، فريدالدين كار پدر را ادامه داد و به شغل عطارى مشغول گرديد.

او در اين هنگام نيز طبابت مى‌كرده و اطلاعى در دست نمى‌باشد كه نزد چه كسى طبابت را فرا گرفت، او به شغل عطّارى و طبابت مشغول بوده تا زمانى كه آن انقلاب روحى در وى به وجود آمد و در اين مورد داستان‌هاى مختلفى بيان شده كه معروف‌ترين آن اين است كه روزى عطّار در دكان خود مشغول به مطالعه بود كه درويشى به آنجا رسيد و چند بار با گفتن جمله‌ى چيزى براى خدا بدهيد، از عطّار كمك خواست؛ ولى او به درويش چيزى نداد. درويش به او گفت: اى خواجه تو چگونه مى‌خواهى از دنيا بروى؟ عطّار گفت: همان‌گونه كه تو از دنيا مى‌روى. درويش گفت: تو مانند من مى‌توانى بميرى؟ عطّار گفت: بله، درويش كاسه‌ى چوبى خود را زير سر نهاد و با گفتن كلمه‌ى الله از دنيا برفت. عطّار چون اين را ديد شديداً متغيّر و از دكّان خارج شد و راه زندگى خود را براى هميشه تغيير داد. او بعد از مشاهده‌ى حال درويش و موت اختيارى او، دست از كسب و كار كشيد و به خدمت شيخ الشيوخ عارف ركن‌الدين رفت كه در آن زمان عارفِ معروفى بود و به دست او توبه كرد و به رياضت و مجاهدت با نفس مشغول شد و چند سال در خدمت اين عارف بود.

عطّار سپس قسمتى از عمر خود را به رسم سالكان طريقت، در سفر گذراند و از مكّه تا ماوراءالنّهر به مسافرت پرداخت و در اين سفرها، بسيارى از مشايخ و بزرگان زمان خود را زيارت كرد و در همين سفرها بود كه به خدمت مجدالدين بغدادى رسيد. گفته شده در هنگامى كه شيخ به سنّ پيرى رسيده بود، بهاءالدين محمّد، پدر جلال‌الدين بلخى با پسر خود به عراق سفر مى‌كرد كه در مسير خود به نيشابور رسيد و توانست به زيارت شيخ عطار برود. شيخ نسخه‌اى از اسرارنامه‌ى خود را به جلال‌الدّين كه در آن زمان كودكى خردسال بود داد.

عطّار مردى پركار و فعّال بود. چه در آن زمان كه به شغل عطارى و طبابت اشتغال داشته و چه در دوران پيرى خود كه به گوشه‌گيرى از خلقِ زمانه پرداخته و به سرودن و نوشتن آثار منظوم و منثور خود مشغول بوده است.

وفات

در مورد وفات او نيز گفته‌هاى مختلفى بيان شده است. برخى از تاريخ‌نويسان، سال وفات او را 627ق و برخى ديگر سال وفات او را 632 و 616ق دانسته‌اند؛ ولى بنابر تحقيقاتى كه انجام گرفته، بيشتر محققان سال وفات او را 627ق ذكر كرده‌اند. در مورد چگونگى مرگ او نيز گفته شده كه او در هنگام يورش مغولان به شهر نيشابور، توسط يك سرباز مغول، به شهادت رسيده است. شيخ بهاءالدين در كتاب معروف خود كشكول، اين واقعه را چنين تعريف مى‌كند كه وقتى لشكر تاتار به نيشابور رسيد، اهالى نيشابور را قتل عام كردند و ضربت شمشيرى توسط يكى از مغولان بر دوش شيخ خورد كه شيخ با همان ضربت از دنيا رفت و نقل كرده‌اند كه چون خون از زخمش جارى شد، شيخ دانست كه مرگش نزدیک است.

مقبره شيخ در نزدیکى شهر نيشابور قرار دارد و چون در عهد تيموريان، مقبره او خراب شده بود، به فرمان امير على شيرنوايى، وزير سلطان حسين بايقرا، مرمت و تعمير شد.

آثار

آثار شيخ به دو دسته‌ى منظوم و منثور تقسيم مى‌شود. آثارِ منظوم او عبارت است از: ديوان اشعار او كه شامل غزليات، قصايد و رباعيّات است. مثنويات او عبارت است از: الهى‌نامه، اسرارنامه، مصيبت‌نامه، وصلت‌نامه، بلبل‌نامه، بى‌سرنامه، منطق‌الطّير، جواهرالذات، حيدرنامه، مختارنامه، خسرونامه، اشترنامه و مظهرالعجايب.

از ميان اين مثنوى‌هاى عرفانى، بهترين و شيواترين آن‌ها كه به نام تاج مثنوى‌هاى او به شمار مى‌آيد، منطق الطير است كه موضوع آن، بحث پرندگان از يك پرنده داستانى به نام سيمرغ است كه منظور از پرندگان، سالكان راه حقّ و مراد از سيمرغ، وجودِ حقّ مى‌باشد كه عطّار در اين منظومه، با نيروى تخيّل خود و به كار بردن رمزهاى عرفانى، به زيباترين وجه، سخن مى‌گويد. اين منظومه يكى از شاهكارهاى زبان فارسى است. يكى از معروفترين اثر منثور عطّار، تذكر الاولياست كه در اين كتاب، عطار به معرفى 72 تن از اولياء، مشايخ و عرفاى صوفيه پرداخته است.


وابسته‌ها


تذکرة الأولیاء

الهی نامه

منطق الطیر (تعریب)

تذکرة الأولیاء (زوار)

تذكرة الأولياء (رینولد الن‌ نیکلسون)

تذكرة الأولياء (عطار نیشابوری)

دیوان عطار

دیوان عطار (نسخه دیگر)

مختارنامه (مجموعه رباعیات عطار)

مصيبت‌نامه

منطق الطیر عطار

منطق‌الطیر (مقدمه سلماسی زاده)

شرح راز منطق الطیر عطار

پند نامه (مجموعه‌ای از آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری)

اسرار نامه

خسرو نامه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری

مظهر العجایب و مظهر الاسرار

جوهر الذات

اندیشه‌های عطار در لسان الغيب، وصلت‌نامه و مفتاح الإرادة

تذكرة الأولياء (منال یمنی)

منطق الطیر (تعریب)

پند نامه (عطار ویرایش قدیم)

تذکرة الأولیاء (اصیلی وسطانی)

الهی نامه شيخ فريدالدين عطار نيشابوری؛ با مراجعه به بيست و يک نسخه خطی از کتابخانه‌های ايران و اروپا

منطق الطیر (نسخه خطی)

الهی نامه، پند نامه و اسرار نامه

مختار نامه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری

دیوان غزلیات شیخ فریدالدین نیشابوری

منطق الطير(عطار نيشابوري)

مظهر العجایب

منظومه (مصيبت نامه) أو کتاب (الألم)

گزيده تذکرة الأولياء

پير نيشابور، گزيده ای از مثنويهای عطار

منطق الطیر (بر اساس نسخه پاریس)

تذکره الاولیاء: بر اساس نسخه رینولد آلن نیکلسون

تذکرة الاولياء عطار نيشابوري از روي نسخه نيکلسون

خلاصه منطق‌ الطير

اسرار نامه

بی سر نامه (مجموعه آثار عطار نیشابورى)

مظهر العجائب و مظهر الأسرار

نزهة الأحباب (مجموعه آثار عطار نیشابورى)

تذکرة الأولیاء

بلبل نامه (مجموعه آثار عطار نیشابورى)

پند نامه

الهى نامه (عطار)

الهی نامه