مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه رجال

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه رجال
نام مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه رجال
نام های دیگر گروه رجال مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
نام پدر
متولد
محل تولد
رحلت
اساتید
برخی آثار


کد مولف AUTHORCODE50138AUTHORCODE

گروه رجال مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، از جمله گروه‎های پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی است. دراية‎ النـور‎، تراجم و کتاب‎شناسی و رجال شیعه‎ از جمله تولیدات این مرکز در موضوع علم رجال است.

معرفی

بـه دلیل تخصصی بودن دانـش رجـال، تاکنون نرم‎افزارهای محدودی توسط مـراکز و مـؤسسات مربوطه تهیه و تولید‎ شده‎ است‎؛ از جمله «مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی‎»، در‎ زمینه‎ عـلوم‎ اسـلامی‎ و انسانی‎ تولیدات ارزشمندی را در دسترس عـلاقه‎مندان و مـحققان و فـرهیختگان قرار داده و در خصوص آمـاده‎سازی کـتابخانه الکترونیکی علم رجال نـیز خـوش درخشیده و در این‎باره محصولات مفیدی را به‎‎طور خاص یا عام عرضه نموده است. نخستین نرم‎افزار رجالی تولیدشده توسط مـرکز تـحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، «معجم الفاظ رجـال» نـام داشـت کـه تـحت محیط داس (DOS) بود. ایـن بـرنامه، مصادر‎ اوّلیه‎ رجال شیعه، مانند: رجال طوسی، رجال نجاشی و رجال ابن‎ غضائری، رجال ابن ‎داود، رجال کشی و فـهرست شـیخ طـوسی را در بر داشت. با گذشت زمان، نرم‎افزارهای دیگری‎ نـیز‎ از سـوی ایـن مـرکز تـهیه‎ و تـولید‎ شد که به‎طور خاص یا به شکل جانبی به ارائه اطلاعات لازم درباره دانش رجال پرداخته است. در ذیل به‎طور اختصار، به‎ معرفی‎ این تولیدات می‎پردازیم:

الف)- دراية‎ النـور‎: این برنامه که نخستین نرم‎افزار تخصصی در زمینه علم رجال شیعه بشمار می‎رود، از سه بخش اصلی: اسناد، کتب ثمانیه رجالی و معجم رجال الحدیث تشکیل شده است. امکانات‎ فنی‎ و مـحتوای عـلمی این لوح فشرده، به شرح ذیل است:

  1. متن کامل 31 جلد کتاب رجالی، 55 جلد کتاب حدیثی و 29 جلد لغت‎نامه؛
  2. بازسازی و ارزیابی تمامی اسناد کتب اربعه و وسائل الشيعة‎ و نیز‎ امکان بررسی‎ اتصال و بـیان نـوع اسناد؛
  3. نـمایش‎ متن کتاب «معجم رجال الحديث» با امکان تمایز عناوین و اعلام، به‎همراه ارتباط‎ با «تفصيل الطبقات»؛
  4. ارتـباط دوسویه میان عناوین معیار بخش «کتب ثمانیه رجال» و بخش «اسناد».

ب)- دراية النور به‎همراه اسناد شیخ صدوق‎: این بسته نرم‎افزاری از دو نرم‎افزار «دراية النور» و «اسناد شیخ صدوق» تشکیل شده است. نـرم‎افزار نـخست، مشتمل بـر متن کامل 31 جلد کتاب رجالی، 55 جلد کتاب حدیثی و 29 جلد‎ لغت‎نامه‎ است که از امکانات خوبی در زمینه رجال نـیز برخوردار است؛ اما نرم‎افزار اسناد شیخ صـدوق، آثـار شـیخ صدوق، مشتمل بر متن کامل 10 عنوان‎ کتاب‎ حدیثی در 17 جلد، با اعراب کامل، به‎همراه 29 جلد لغت‎نامه را در بـر دارد.

ج)- دروس حوزوی: در این نرم‎افزار، متن کامل‎ 230‎ عنوان‎ در 785 جلد کتاب از دروس حوزوی، به‎ زبان‎ عربی و فارسی قابل دسترسی است. برخی از منابع درایه و رجالی ارائه‎شده در این لوح‎ فـشرده‎ که‎ در شمار منابع درسی حوزه علمیه نیز بشمار می‎رود، عبارتند‎ از‎: اختيار معرفة الرجال، الوجيزة في الرجال، قاموس الرجال، منهاج المقال، منتهی المقال، معجم رجال الحديث، رجال‎ علامه‎ حلی‎، رجـال شـیخ طوسی، إيضاح الاشتباه، رجال ابن غضائری و جامع الرواة و إزاحة الإشتباهات‎ عن‎ الطرق‎ و الأسناد.

د)- تراجم و کتاب‎شناسی: برنامه فوق نیز متن کامل 339 عنوان کتاب در مورد‎ شخصیت‎شناسی‎ و کتاب‎شناسی،‎ طی 1178 جلد، به زبـان عـربی و فارسی را در بر دارد. این کـتابخانه الکـترونیکی نـیز شماری از کتب رجالی‎ معتبر‎ را عرضه نموده که بـرای مـحققان علم رجال و حدیث قابل استفاده است‎. منابع‎ قابل‎ دسترس در این برنامه عبارتند از: رجال طوسی، رجال نجاشی، تنقيح المقال مـامقانی، رجـال حـلی‎، فهرست‎ طوسی‎، رجال کشی، قاموس الرجال، معجم رجال الحديث و تـفصيل طبقات الرواة.

ه)- رجال شیعه‎: نرم‎افزار‎ رجال شیعه، در نوع خود، کامل‎ترین نرم‎افزار درباره علم رجال بشمار می‎رود. این بـرنامه‎، بـا‎ هـدف‎ آسان‎سازی دسترسى پژوهشگران به آثار رجالی شیعه تهیه شده و در آن، متن‎ مـهم‎ترین‎ کتـب مذهب امامیه در زمینه علم رجال‎ همراه‎ با‎ قابلیت‎هاى متنوعى جهت جستجو و انجام پژوهش‎هاى گوناگون‎ رجالی‎ در آنـها فـراهم آمـده است. محدودبودن منابع رجالی شیعه به اصول ثمانیه و معجم‎ رجال‎ الحديث در نـرم‎افزار «دراية النـور‎» و نـیاز‎ پژوهشگران مباحث‎ رجالی‎ به‎ منابع تحقیقی بیشتر و بهره‎گیری از نظرات‎ علمی‎ و کارشناسیِ بخش قابل تـوجهی از دانـشمندان رجـال حدیث شیعه، زمینه‎ساز تولید نرم‎افزار‎ کتابخانه‎ایِ‎ «رجال شیعه» گردید. ایـن کتابخانه‎ الکترونیکی‎، به‎طور کلی، شامل 100‎ عنوان‎ از منابع و تألیفات مهمّ علم رجال مـی‎باشد کـه تـوسط دانشمندان شیعه نگارش یافته‎ است‎. انواع مختلف نگاشته‎های رجالی گردآمده‎ در‎ این‎ مجموعه، اعم از‎ طـبقات‎، فـهرست‎نگاری، تک‎نگاری، جرح و تعدیل‎ که‎ در فاصله زمانی قرن سوم هجری تا قرن اخیر بـه رشـته تـحریر درآمده، کتابخانه‎ نسبتاً‎ کامل و جامعی با 261 جلد کتاب‎ را‎ در اختیار‎ طلاب‎ سطوح‎ عالی حوزه، دانشجویان عـلوم‎ حـدیث و محققان رجال‎پژوه قرار می‎دهد. این کتابخانه می‎تواند برای کاربران دو نرم‎افزار «دراية النور» و «فـرهنگ‎ اسـناد‎ شـیخ صدوق» که پیش‎تر توسط مرکز‎ تحقیقات‎ کامپیوتری‎ علوم‎ اسلامی،‎ عرضه گردیده، زمینه‎ بهتری‎ را جهت تـحقیقات گـسترده‎تر و کـسب اطلاعات و مستندات رجالی بیشتر فراهم آورد. به‎منظور آسان‎سازی کار محققان‎ رجالی، گنجاندن قابلیت ارزیابی وضعیت سند روایات و اعـلام گـزارش به کاربر، امکانی ارزنده و کارگشاست. افزودن این ویژگی که در نرم‎افزار تخصصی «درايـة النـور» نـیز ارائه شده، بر کارآمدی برنامه می‎افزاید‎ و راه‎ پژوهش را برای محققان علم رجال و حدیث هموار می‎سازد[۱]‎.


پانویس

  1. ر.ک: نعیم‎الدین خانی، علی، ص52-58

منابع مقاله

  1. نعیم‎الدین خانی، علی، «نرم افزار رجال شیعه؛ محتوا و قابلیت‎ها»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: ره‎آورد نور، بهار 1396، شماره 58، صفحه 52 تا 58، به آدرس اینترنتی:

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1225867