معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول في التوحيد

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول في التوحيد
NUR14764J1.jpg
پدیدآوران

حکمی، حافظ بن احمد (شارح)

عويضه، صلاح محمد (مصحح)

قادري، احمد (مصحح)
عنوان‌های دیگر سلم الوصول إلي مباحث علم الأصول. شرح
ناشر دار الکتب العلمية
مکان نشر لبنان - بيروت
چاپ 1
شابک7-7451-4273-9
موضوع

توحيد

حکمي، حافظ، 1923؟ - 1957؟م. سلم الوصول الي علم الاصول - نقد و تفسير

کلام اشعري - قرن 14

کلام اهل سنت - قرن 14
زبان عربي
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏206‎‏/‎‏5‎‏ ‎‏/‎‏ح‎‏8‎‏ ‎‏س‎‏80‎‏23
نورلایب مشاهده

معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول في التوحيد، تألیف شیخ حافظ بن احمد حکمی، کتابی است به زبان عربی با موضوع کلام اسلامی. نویسنده در این اثر، مباحث مربوط به اصول دین (از قبیل ایمان به خدا و اسماء و صفاتش، فرشتگان، کتاب‎های آسمانی... رسالت محمد مصطفی(ص) و متعلقات آن، بحث از مسئله خلافت و...) را مطرح کرده است. این کتاب به شکل نثر نوشته شده و شرحی است بر کتاب منظوم «سلم الوصول إلی علم الأصول في التوحيد» از همین نویسنده.

کتاب توسط شیخ صلاح محمد عویضه، تصحیح و تعلیقه‎نگاری و توسط احمد بن یوسف قادری بازبینی و احادیث آن تخریج شده است.

تاریخ پایان نگارش اثر، روز دوشنبه شانزدهم جمادی‎الاولی 1366ق، بعد از نماز عصر است[۱].

ساختار

کتاب، دارای تقدیم، ترجمه مصنف (برگرفته از الأعلام زرکلی)، مقدمه مؤلف، محتوای مطالب در فصول متعدد و خاتمه است.

گزارش محتوا

در مقدمه کتاب درباره فرقه‎های اسلامی، اختلاف آنها، فرقه ناجیه و سبب نوشتن این کتاب، توضیح داده شده است[۲].

نویسنده در نثری آهنگین، فرقه رستگار از میان تمامی فرق اسلامی، را «اهل سنت و جماعت» می‎داند؛ وی با عبارات متفاوتی آنان را می‎ستاید و آنان را اهل اعتدال و میانه‎نگر در باب صفات الهی بین اهل تعطیل جهمیه و اهل تمثیل مشبهه و در باب افعال الهی بین جبریه و قدریه، در وعید خداوند بین مرجئه و وعیدیه از قدریه و مخالفان آنان، در ایمان و دین میانه بین حروریه و معتزله و همچنین مرجئه و جهمیه و در مورد اصحاب پیامبر میانه‎رو بین شیعه (به تعبیر نویسنده، رافضه) و خوارج می‎شمارد[۳].

حافظ بن احمد حکمی، درباره علت نگارش متن منظوم و تألیف شرحی برای آن می‎نویسد: برخی از دوستان که [به‎خاطر عزیز بودنشان] نمی‎توان درخواستشان را رد کرد، از من خواستند مطالب مختصری را در توضیح و تبیین عقیده سلف صالح به شکل نظم بنگارم تا حفظش بر خوانندگان آسان و فهمش برای دوستداران [این مطالب] سهل باشد. من نیز این درخواست را با توکل به خدا و امید به ثواب او و لاحول‎گویان پاسخ دادم. من به این اثر مسائل مفیدی درباره گرفتاری مردم دوران خودم (از قبیل درخت‎پرستی و سنگ‎پرستی و قبر‎ پرستی) افزودم و توضیح دادم که این مسائل با توحید مغایرت دارد و باعث صرف تمام عبادت (از دعا و رجا و خوف و محبت و ذبح و نذورات) برای غیر «الله تعالی» می‎شود... و آن را «سلم الوصول إلی مباحث علم الأصول» نامیدم. هنگامی که این کتاب، میان علم‎آموزان پخش شد و گرایششان به آن زیاد، برخی، از من درخواست کردند که تعلیقاتی (با تکیه بر نقل؛ یعنی صرفا از قرآن کریم و روایات رسول خدا(ص)) بر آن بیفزایم که مباحث مشکلش را حل کند و بحث‎های مختصرش را گسترش دهد. پاسخ به این درخواست را هم با یاری‎گرفتن از خدا، در قالب نوشتن «معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول» [یعنی کتاب حاضر] انجام دادم[۴].

حافظ بن احمد، در ابتدای متن منظوم، پس از ابیاتی درباره شروع کار با نام خدا، کلامی درباره شهادتین و درود بر پیامبر(ص) و اصحابشان و شرح ابیات به‎صورت منثور، مسائلی که در کتاب مطرح می‎شود را با عنوان «التعريف بموضوع الكتاب» توضیح می‎دهد:

و بعد هذا النظم في الأصول لمن أراد منهج الرسول
سألني إياه من لا بدّ ليمن امتثال سؤله الممتثل
فقلت مع عجزي و مع إشفاقيمعتمدا علی القدير الباقي

حَکَمی، در مصرع اول از بیت اول متن منظومش، موضوعات مورد بحث در کتاب را این‎گونه شرح می‎کند: (و بعد) از آنچه گفتیم؛ یعنی بعد از شهادتین و درود و سلام بر محمد(ص) و خاندان او و اصحابش (هذا النظم؛ یعنی این نظم) که الف و لام روی کلمه النظم برای عهد حضوری است، موضوعش (في الأصول؛ درباره اصول است) و منظور از کلمه اصول [که مشترک بین معانی متعدد است] در این کتاب، اصول دین، یعنی ایمان به «الله عز و جل» و اسماء و صفاتش، فرشتگانش، کتاب‎هایش، پیامبرانش، آخرت، قضا و قدر الهی، ارکان اسلام که عبارتند از: شهادتین و نماز و زکات و روزه و حج و متعلقاتشان، رسالت پیامبرمان محمد(ص) و متعلقات آن، بحث از مسئله خلافت، چنگ زدن به کتاب و سنت و مسائل مربوط به موارد مذکور است[۵].

نویسنده در خاتمه کتاب، بر وجوب تمسک به کتاب و سنت و رجوع به این دو حبل متین در موارد اختلاف و مردود شمردن آنچه مخالف کتاب و سنت است، تأکید می‎کند[۶].

وضعیت کتاب

اثر حاضر، چاپ جدید این کتاب است که خطاهای چاپ‎های سابق در آن تصحیح و تنقیح شده؛ عهده‎دار این امر دو نفر از اساتید شدند: شیخ صلاح محمد عویضه کتاب را خوانده و خطاهایش را تصحیح کرده و سپس به تخریج آیات وارده در آن و ترجمه اعلام مشهورش پرداخته و آنچه نیاز به شرح داشته را شرح کرده است و شیخ احمد بن یوسف قادری که پس از اصلاح محمد عویضه، به مراجعه، تعلیقه زدن و تخریج احادیث کتاب از کتاب‎های مشهور اهل سنت پرداخته است[۷].

فهرست مطالب در انتهای اثر ذکر شده است.

پانویس

  1. ر.ک: خاتمه کتاب، ص665
  2. ر.ک: مقدمه مؤلف، ص5-16
  3. ر.ک: همان، ص15-16
  4. ر.ک: همان، ص16
  5. ر.ک: متن کتاب، ص24
  6. ر.ک: همان، ص649-665
  7. ر.ک: کتاب، ص3

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.


وابسته‌ها