موسوعة تاريخ العراق بين احتلالين جلد 7

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
موسوعة تاریخ العراق بین احتلالین
NUR10134J1.jpg
پدیدآوران عزاوی، محامی عباس (نويسنده)
عنوان‌های دیگر تاریخ العراق بین احتمالین
ناشر الدار العربية للموسوعات
مکان نشر بیروت - لبنان
سال نشر 1425 ق
چاپ 1
موضوع عراق - تاریخ
زبان عربی
تعداد جلد 8
کد کنگره
‏DS‎‏ ‎‏70‎‏/‎‏9‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏43‎‏ ‎‏ت‎‏2
نورلایب مشاهده

موسوعة تاريخ العراق بين احتلالين نوشتۀ عباس عزّاوى محامى(متوفاى 1350) است.

اين كتاب، پژوهشى درباره حوادث و وقايع سياسى عراق از زمان اشغال آن از سوى مغولان تا پايان حاكميّت عثمانى‌ها و اشغال آن توسط انگليس است. اين تاريخ بر اساس اسناد و مدارك معتبر، حوادث را به صورت سالشمار و نيز بر اساس حكومت‌ها و حاكمان از سال 656 تا 1335 هجرى بيان داشته است. استمرار سنّت تاريخ‌نگارى را با شرح و شيوۀ سالشمار رويدادهاى مهم و وفيّات بزرگان است. در اين اثر با بيانى نو مى‌توان ديد، با اين تفاوت كه اثر، از تحليل و تفصيل برخوردار است.نويسنده به مناسبت، وضعيّت عراق و شهرهاى آن را از حيث جغرافيايى، فرهنگى و اقتصادى بررسى كرده و با معرفى حاكمان و اميران آن، روابط سياسى عراق با ديگر كشورها و نيز خسارت‌هاى مالى و انسانى كه بر اساس اين اشغال‌گرى‌ها بر عراق تحميل شده، تبيين كرده است.

ساختار

اين پژوهش در هشت مجلّد، به ترتيب ذيل نگارش يافته است:

مجلد اوّل - حكومت مغول(656-738 قمرى)(1258-1338 ميلادى)

مجلد دوّم - حكومت حلايريان(738-814 قمرى)(1338-1411 ميلادى)

مجلد سوم - دوران حكومت تركمانان، قراقويونلو و آق‌قويونلو(814-941 قمرى)(1411-1534 ميلادى)

مجلد چهارم - دوره اوّل حكومت عثمانى(941-1049 قمرى)(1534-1639 ميلادى)

مجلد پنجم - دوره دوم حكومت عثمانى(1049-1163 قمرى)(1534-1639 ميلادى)

مجلد ششم - دوره حكومت مماليك(1163-1247 قمرى)(1750-1831 ميلادى).

مجلد هفتم - دوره سوم حكومت عثمانى(1247-1289 قمرى)(1831-1872 ميلادى)

مجلد هشتم - پايان حكومت عثمانى(1298-1335 قمرى)(1872-1917 ميلادى)

گزارش محتواى مجلد هفتم

در جلد هفتم، حوادث تاريخى، تشكيلات ادارى، فرهنگ و تمدن سرزمين عراق در دورۀ حكومت عثمانى، در فاصلۀ سال‌هاى 1247-1289 هجرى قمرى(1831-1872 ميلادى) بررسى شده است.

پس از انقراض فرمانروايى مماليك(1247) حكومت به دست واليان عثمانى افتاد كه اوّلين آنها «على رضا پاشا» (1247-1258) بعد محمد نجيب پاشا (1258-1265) و بدجت پاشا (1286-1289 قمرى) كه از لجال سرشناس عثمانى بود، در اين مجلد تا دوران او بازگو مى‌شود.

اين جلد نيز با مقدمه و نقد و بررسى منابع(كتابشناسى) آغاز و با اين مباحث پى‌گيرى مى‌شود:

انقراض حكومت عماديه و پايان، واقعه محمّده(خرمشهر)، آغاز حركت اصلاح و تجددخواهى در دولت عثمانى با فرمان گلخانه عبدالحميد در 1255 قمرى(معروف به تنظيمات)، طغيان آب دجله و فرات و محاصره بغداد، تبديل تاريخ هجرى به ميلادى، درخواست انگليس براى اجازه كشتيرانى در فرات، شورش مردم كربلا (واقعه كربلا) وزارت نجيب پاشا (1285) و اصلاحات او در امور ديوانى و مالى، ظهور باب(على محمد شيرازى) و فرقه بهائيت و در ايران(1260)، تشكيل مجلس كبير در بغداد بعد از فرمان گلخانه، جنگ روسيه، دولت عثمانى(1270)، توسعه كشاورزى، ورود كشتى‌هاى تجارتى براى حمل كالا بين بغداد و بصره، اقدامات «محمد رشيد پاشا» در زمان وزارت خود، يهود در اين دوران، نظر و بررسى كلى مؤلف نسبت به اقدامات محمد رشيد پاشا، عهد جديد و مدحت پاشا در بغداد(پدر آزادگان-1286)، اقدامات سياسى و عمرانى او، تشكيلات ادارى، تاسيس مدارس علمى و نظامى، راه‌اندازى نخستين چاپخانه به نام الولاية(صنعت چاپ)، انتشار نخستين روزنامه رسمى حكومتى به نام الزوراء، مدحت پاشا و نظام جديد ولايت، ساختن بيمارستان، سفر ناصرالدين شاه به بغداد و مذاكرات او در عراق و لايروبى و پاكسازى دجله و فرات بعد از رويدادهاى 1289 قمرى، مؤلف تحت بحثى به عنوان بررسى‌ها كلى به مباحثى دولت عثمانى در اين دوران، تشكيلات ادارى(عناصر ادارى: شامل وزراء، والى، معاون والى، يك مدير براى امور خارجه، امور مالى، سپاه و تشكيلات قضائى و فرهنگ، ارتباط با دولت‌هاى همجوار در اين دوران، ارتباط با دوّل خارجى(بيگانه) مى‌پردازد و در پايان نتيجه‌گيرى درج شده است.

گزارش وضعيّت

فهرست‌هاى اعلام، اقوال، قبائل و فرق، اماكن و آثار، كتب، الفاظ غريبه و مهم و تصاوير به ترتيب حروف الفباء تنظيم در ادامه آمده است و در پايان فهرست مطالب گنجانده شده است.

در پاورقى‌ها، آدرس آنچه از كتب در متن بازگو شده آمده است. اگر مطالبى در متن آمده و مؤلف ديده خواننده نياز به اطلاعات بيشترى در اين زمينه دارد، در پاورقى كتب مربوط معرفى شده است.

منابع مقاله

دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج 10 و 12 دانشنامه جهان اسلام، ج 3.

وابسته‌ها