ناسخ التواريخ، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب صلوات‌الله‌علیه

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
ناسخ التواريخ، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی‎طالب صلوات‌الله‌علیه‏
NUR19359J1.jpg
پدیدآوران

سپهر، محمدتقی بن محمدعلی (نویسنده)

[[ ]] (محقق و معلق)
عنوان‌های دیگر حضرت امير المومنين علي بن ابيطالب صلوات‌الله‌عليه
ناشر مطبوعات ديني
مکان نشر ايران - قم
سال نشر

مجلد1: 1369ش ,

مجلد2: 1369ش ,

مجلد3: 1369ش ,
موضوع

علي بن ابي‌طالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - سرگذشت نامه

علي بن ابي‌طالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - کلمات قصار
زبان فارسی
تعداد جلد 3
کد کنگره
‏‏BP‎‏ ‎‏37‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏2‎‏ن‎‏2‎‏
نورلایب مشاهده

ناسخ التواريخ، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی‎طالب صلوات‌الله‌علیه، بخشی از ناسخ التواريخ تألیف محمدتقی لسان‎الملک سپهر (1216-1297ق) است که در موضوع زندگی‎نامه حضرت علی(ع) نوشته شده است.

زمان تألیف

نویسنده درباره زمان نگارش این اثر می‎گوید: کتاب جمل در روز جمعه بیست‎وسوم ماه رمضان در سال یک‎هزارودویست‎وهشتادودو هجری به پایان رسید و مدت تحریر این کتاب که البته از دوازدهم ماه شعبان بود تا این وقت چهل روز بوده است[۱]. کتاب صفین در روز یک‎شنبه بیستم ماه صفر در سال یک‎هزارودویست‎وهشتادوچهار هجری به پایان رسید و مدت تألیف این کتاب یک سال و شش ماه بود[۲].

ساختار

ناسخ التواريخ، سه کتاب است و هر کتاب به چند مجلد به‎ قرار ذیل تقسیم می‎شود:

  1. کتاب اول: از هبوط آدم تا هجرت پیامبر اسلام و مشتمل بر دو مجلد: جلد اول از هبوط آدم تا میلاد مسیح؛ جلد دوم از میلاد مسیح تا هجرت پیامبر اسلام(ص).
  2. کتاب دوم: از هجرت رسول خدا به بعد که شش مجلد است: جلد اول: تاریخ و سیره حضرت محمد(ص) از سال اول هجرت تا سال یازدهم هجرت، با ذکر اوصاف و متعلقات آن حضرت؛ جلد دوم: مشتمل بر شرح ‎حال خلافت سه تن از خلفای راشدین و شرح‎ حال اصحاب، ایام مشهور عرب و امثله عرب؛ جلد سوم: شرح‎حال علی بن ابی‎طالب(ع)؛

جلد چهارم: شرح ‎حال حضرت فاطمه(ص)؛

جلد پنجم: شرح ‎حال امام حسین(ع)؛ جلد ششم: شرح ‎حال امام حسین(ع).

  1. کتاب سوم: در سلطنت قاجاریه و مشتمل بر سه جلد است:

جلد اول: در اصل و نسب قاجاریه، سلطنت آقامحمد شاه مؤسس سلسله قاجاریه و در سلطنت فتحعلی شاه قاجار؛ جلد دوم: در سلطنت محمد قاجار؛جلد سوم در سلطنت ناصرالدین‎شاه قاجار[۳].

جلد سوم از کتاب دوم، مشتمل است بر پنج کتاب: کتاب جمل؛ کتاب صفین؛ کتاب خوارج؛ کتاب شهادت؛ کتاب اصحاب و کلمات قصار و احوال سلاطین این جهان و اعیان و معاصرین ایشان از هر طبقه و طایفه[۴]. در ابتدای آن نیز دیباچه‎ای به قلم فرزند مؤلف، میرزا هدایت‎الله نگاشته شده است.

گزارش محتوا

دیباچه کتاب، دارای متنی ادبی به زبان قدیم است و برای خواننده قدری سنگین به نظر می‎رسد. بخش اعظم از این متن در وصف ناصرالدین‎ شاه قلم‎فرسایی شده است. در بخشی از آن در وصف ناصرالدین‎ شاه چنین می‎خوانیم: «... که تا مهر را شرف، بدر را کلف، اختر را تأثیر، قمر را تدویر، گردون را اوج، جیحون را موج است، گردونش بلند پیشگاه خورشیدش کیانی، کلاه مریخش لشکر را دیده‎بان، بهرامش کشور را نگهبان..[۵].

کتاب از خلافت حضرت علی(ع) آغاز می‎شود و نویسنده در این‎باره می‎گوید: «از این پیش در کتاب عثمان بن عفان به شرحی تمام، تقریر یافت که مردم مهاجر و انصار و جماعت مصریان انبوه شدند و هم‎گروه عثمان را حصار دادند و او را عرضه دمار داشتند. پس از قتل عثمان مردم را امامی و خلیفتی می‎بایست؛ لاجرم مهاجر و انصار در مسجد رسول خدای انجمن شدند تا بدانند این کار بر کدام کس فرو می‎آید...»[۶].

بخش اول با عنوان کتاب جمل(ع) آغاز می‎شود. نویسنده بعد از چگونگی به خلافت رسیدن آن حضرت، به شرح آن جنگ می‎پردازد. در این میان از ناکثین بیعت[۷] و وقایعی که منجر به این جنگ شده سخن به میان می‎آورد و درنهایت به شرح آن جنگ و مکان آن، تعداد کشتگان[۸]، ورود آن حضرت به بصره[۹] و مدت اقامتش در آن شهر[۱۰]، کلام و سخن آن حضرت با برخی از بزرگان شهر همچون حسن بصری[۱۱]، احنف بن قیس[۱۲] و... می‎پردازد.

بخش دوم به جنگ صفین اختصاص یافته است. این بخش با سخن عمار یاسر با امام علی(ع) آغاز شده است. سپس از حرکت امیرالمؤمنین(ع) به سمت کوفه و هم‎کلام شدن او با برخی از اهالی آنجا سخن به میان آمده است. در این برهه از زمان بین امام علی و دیگران مکاتبات فراوان و اتفاقات بسیاری واقع ‎شده که نویسنده به آن‎ها اشاره نموده است. در بین این مطالب، نویسنده به سخنان ابن ابی‎الحدید معتزلی درباره مکاتیب امام علی با معاویه اشاره نموده است[۱۳].

کتاب خوارج عنوان بعدی این مجموعه است که با نامه امام علی(ع) به عمال و کارگزاران خود در موضوع جنگ و صلح صفین آغاز شده است[۱۴]. نویسنده بعد از ذکر پاره‎ای از وقایع آن زمان، به شهادت محمد بن ابوبکر[۱۵] و شهادت مالک اشتر نخعی[۱۶] اشاره می‎کند و در ضمن آن به شرح زندگی‎ا‎شان نیز می‎پردازد.

ذکر نسب و نژاد معاویه و داستانی از سلطنت عبدالملک بن مروان، از مطالب پایانی این جلد از کتاب است[۱۷].

متأسفانه دیگر جلدهای این اثر (و این نسخه) که مربوط به ادامه مباحث جنگ آن حضرت با خوارج، کتاب شهادت، کتاب اصحاب و کلمات قصار و احوال سلاطین این جهان و اعیان و معاصرین ایشان از هر طبقه و طایفه است، در دسترس نبود.

وضعیت کتاب

پاورقی‎ها به توضیح و ترجمه برخی لغات و ذکر آدرس آیات اختصاص یافته است.

فهرست محتویات را می‎توان در انتهای کتاب یافت.

پانویس

  1. ر.ک: کیان‎فر، جمشید، ج 10، صفحه بیست
  2. ر.ک: همان، صفحه بیست‎ویک
  3. ر.ک: همان، صفحه هفده تا نوزده
  4. ر.ک: متن کتاب، ج1، ص9
  5. ر.ک: دیباچه، ج1، ص2-8
  6. متن کتاب، ج1، ص10
  7. ر.ک: همان، ص55
  8. ر.ک: همان، ص179
  9. ر.ک: همان، ص180
  10. ر.ک: همان، ص192
  11. ر.ک: همان، ص194
  12. ر.ک: همان، ص195
  13. ر.ک: همان، ص 371-372
  14. ر.ک: همان، ج3، ص170
  15. ر.ک: همان، ص298
  16. ر.ک: همان، ص294
  17. ر.ک: همان، ص388

منابع مقاله

  1. مقدمه و متن کتاب.
  2. کیان‎فر، جمشید (محقق)، ناسخ التواريخ تألیف سپهر، زندگی امام اول، انتشارات اساطیر، تهران، چاپ اول، 1386ش.

وابسته‌ها

ناسخ التواريخ

گزیده ناسخ التواريخ

ناسخ التواريخ (حياة الإمام سيد الشهداء الحسين عليه‌السلام)

ناسخ التواريخ، تاریخ قاجاریه