نحو توحید الفکر التربوی فی العالم الإسلامی

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
نحو توحيد الفکر التربوي في العالم الإسلامي
NUR25765J1.jpg
پدیدآوران جمالي، محمد فاضل (نويسنده)
ناشر الدار التونسية للنشر
مکان نشر تونس
سال نشر 1972م
چاپ 1
موضوع

اخلاق اسلامی

اسلام و آموزش و پرورش
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏230‎‏/‎‏18‎‏ ‎‏/‎‏ن‎‏3‎‏ج‎‏8

نحو توحید الفکر التربوی فی العالم الإسلامی، اثر محمدفاضل جمالی، کتابی است پیرامون مسائل اخلاقی در اسلام و نوسازی اخلاقی در جامعه اسلامی که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

ساختار

کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در پنج باب تنظیم شده است.

نویسنده در ابتدا، اسلام در جهان امروز را مورد کنکاش و بررسی قرار داده، سپس به بررسی فلسفه تربیت قرآنی، مباحث مربوط به اخلاق در اسلام و موضوع فلسفه اخلاق در قرآن و نوسازی اخلاقی در جامعه اسلامی و نیز رابطه میان اسلام و مطالبات عصر جدید پرداخته و در نهایت، چشم‌انداز آینده تربیتی را مورد بحث و بررسی قرار داده است.

گزارش محتوا

در مقدمه، با مسائل مختلفی از جمله بی سوادی بسیاری از مسلمانان، بی اعتنایی مدارس جدید نسبت به فضایل اخلاقی و دینی و در نتیجه مسخ شخصیت ملی و اسلامی و... پرداخته است[۱]

در نخستین باب، در سه بخش زیر، اسلام در جهان امروز، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است: الف)- جامعه اسلامی عربی و تمدن غربی: در این بخش، نخست به تعریف ماهیت و طبیعت جامعه اسلامی عربی و تمدن غربی پرداخته شده و سپس همکاری و ارتباط میان آن دو، بررسی گردیده و سپس نظر نویسنده در مورد آینده فرهنگی و مدنی جامعه اسلامی عربی، بیان شده است[۲]

نویسنده، معتقد است عناصر ایجابیدر تمدن غرب در برخی از امور زیر خلاصه می‌گردد:

  1. علاقه به مباحث علمی آزادانه و تنظیم دقیق تحقیقات و تشویق به مطالعه به منظور تطبیق آن بر زندگی و طبیعت، مخصوصا در زمینه صناعت، زراعت، پزشکی و وسایل نقلیه.
  2. علاقه به ماجراجویی و اکتشاف در قاره‌های مختلف زمین، اعماق دریاها، فضا، اجرام آسمانی و...
  3. کسب تجارب جدید و مفید.
  4. ارج نهادن به کار بدنی و دستی در کنار کار فکری و تقدیر از تلاش و کوشش فردی.
  5. احترام به آزادی و عمل به مبادی دموکراسی سیاسی و اجتماعی.
  6. آزادی در اعتقادات دینی و فلسفی و..[۳]

ب)- عناصر قدرت در دین اسلام که عبارتند از: عنصر توحید و اتحاد؛ استعداد و جهاد؛ نظام شورا در نظام حکومتی و در زندگی؛ انفاق در راه خدا؛ اخلاق؛ طلب علم و تشویق و برانگیختن بر انجام اعمال صالح و قدردانی از تلاش عاملین به آن[۴]

ج)- رسالت اسلام در جهان امروز که می‌توان در این زمینه به امور زیر اشاره کرد: - دعوت به وحدانیت خالق. - توجه به جایگاه انسان در این دنیا و ارزش انسان. - عدم اکتفا به عقل به تنهایی و تعلیم و تربیت هدایت انسان با ارسال رسل و انبیا(ع). - قانع کردن بشر به زندگی پس از مرگ و وجود سرایی دیگر. - ایمان به قیامت، باعث حرمان و دوری از لذات دنیوی نمی‌شود. - ترسیم خطوط اصلی نظام اجتماعی بر اساس مساوات و برادری. - شمول و فراگیری اسلام. - دین عمل بودن اسلام و عدم اکتفا به ارائه قواعد نظریه کلی صرف[۵]

در باب دوم، در چهار قسمت زیر، به بحث پیرامون فلسفه تربیت قرآنی پرداخته شده است: - اهداف تربیت در قرآن کریم (که عبارتند از: آگاه کردن انسان به جایگاهش در آفرینش و مسئولیت فردی وی در زندگی دنیوی؛ آگاه کردن انسان به پیوندها و مسئولیت‌های اجتماعی اش؛ آگاه کردن انسان به طبیعت و آفریدگار آن و تشویق به عبادت او)[۶] - محتویات تربیت قرآنی[۷] - طبیعت و ماهیت انسان در قرآن (که از جمله مباحث آن عبارتند از: حمایت از حقوق کودکان؛ فطرت و مواهب آن؛ نقاط ضعف انسان؛ تفاوت‌های فردی؛ چگونگی آموزش و پروژش برحسب تفاوت‌های فردی)[۸]

- اسالیب و طرق تربیت در قرآن که یادگیری با عمل؛ یادآوری، امر به معروف و توصیه به یکدیگر؛ روش داستانی؛ اثر الگوگزینی و دوستی؛ درس‌ها و تجربه‌های تاریخی و... از جمله آن‌ها می‌باشد[۹]

باب سوم، به مباحث مربوط به تجدید بنای اخلاقی در جامعه اسلامی، اختصاص یافته است. از جمله مباحث مطرح شده در این باب، عبارتند از: ماهیت اخلاق؛ مصادر ارزش‌های اخلاقی؛ واقعیت اخلاقی ما؛ ویژگی‌های جامعه جدید؛ نوسازی اخلاقی برای جامعه مدرن و ابزارها و روش‌های نوسازی اخلاقی[۱۰]

نویسنده در باب چهارم، رابطه میان اسلام و مطالبات عصر جدید را در چهار قسمت مذاهب انسانی و اسلام؛ مبدأ دموکراسی و اسلام؛ زبان عربی و اهمیت قومی و دینی آن و جهان اسلام، بررسی نموده است[۱۱]

در آخرین باب، در چهار بخش، به بحث پیرامون آینده تربیتی پرداخته شده و تأثیر تربیت غربی در جهان اسلام، نقش دانشگاه در جامعه مدرن، تربیت و قانون و نقش تربیت در ترقی انسان، بررسی گردیده است[۱۲]

وضعیت کتاب

فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است.

کتاب، فاقد پاورقی می‌باشد.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه، ص4
  2. ر.ک: متن کتاب، ص11-28
  3. ر.ک: همان، ص18-19
  4. ر.ک: همان، ص29-45
  5. ر.ک: همان، 64-66
  6. ر.ک: همان، ص69
  7. ر.ک: همان، ص82-96
  8. ر.ک: همان، ص97-103
  9. ر.ک: همان، ص104-119
  10. ر.ک: همان، ص140-160
  11. ر.ک: همان، ص163-231
  12. ر.ک: همان، ص235-313

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها