نزهة الطرف في علم الصرف

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
نزهة الطرف في علم الصرف
NUR20956J1.jpg
پدیدآوران

جلالی حسینی، قاسم (محقق)

حسینی جلالی، محمدتقی (نویسنده)
ناشر سلسال
مکان نشر قم - ایران
سال نشر 1381 ش
چاپ 1
شابک964-7759-11-8
موضوع

زبان عربی - راهنمای آموزشی

زبان عربی - صرف
زبان عربی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏PJ‎‏ ‎‏6131‎‏ ‎‏/‎‏ح‎‏5‎‏ن‎‏4

نزهة الطرف في علم الصرف، تأليف آيت‌الله سيد محمدتقى حسينى جلالى، با تحقيق سيد قاسم جلالى، كتابى است كه پيرامون مباحث صرفى نوشته شده است.

كتاب، به زبان عربى و در سال 1397ق، به نگارش درآمده است.

ساختار

كتاب با دو مقدمه مفصل از محقق و نویسنده آغاز و مطالب در سى و چهار باب و يك خاتمه تنظيم شده است.

تمركز نویسنده در تأليف كتاب بر سهولت و وضوح عبارات، تبويب مطالب و زينت ابواب به تمارين نافع و پراهميت و جداول سودمند در تصريف افعال، بوده است. همچنين وى در ايراد شواهد، بر ذكر آيات قرآنى و روايات شريف اعتماد كرده و از اشعار، حكم و... نيز سود برده است[۱]

اثر حاضر از جمله كتب سودمند و باارزشى شمرده مى‌شود كه نتيجه تلاش‌هاى بسيار و موفقيت‌آميز نویسنده در علم صرف مى‌باشد[۲]

مؤلف در تدوين مطالب، از اسلوبى جديد، روشى مبتكرانه و طريقى جديد در طرح مطالب و بسط آن‌ها بهره برده، به‌گونه‌اى كه تفهيم مطالب را آسان نموده است[۳]

گزارش محتوا

در مقدمه محقق، پس از مقايسه بين مدارس نحو و صرف بصره، كوفه، بغداد و اندلس، زندگى‌نامه نسبتا مفصلى از نویسنده ارائه و در نهايت، مطالبى پيرامون كتاب عرضه شده است[۴]

مقدمه نویسنده به ارائه مطالبى پيرامون علم صرف اختصاص يافته و در آن با تعريف علم صرف، واضع، استمداد، غرض، فايده، موضوع، مسائل، ميزان صرفى و وجه تسميه آن، آشنا خواهيم شد[۵]

نویسنده در باب اول، به بحث از كلمه، تقسيمات و اصول آن و در باب دوم، به تقسيمات فعل پرداخته است. از جمله اين تقسيمات عبارتند از: صحيح و غير صحيح (معتل، مهموز، مضاعف)، معلوم و مجهول و لازم و متعدى[۶]

در باب سوم، به اصل فعل و مشتقات آن و در باب چهارم، به فعل ماضى و حكم، كيفيت بنا و اصل آن، پرداخته شده است[۷]

باب پنجم نيز به فعل مضارع، علامت، حكم و اصل آن و باب ششم، به اعراب فعل مضارع، اختصاص يافته است[۸]

در باب هفتم، تعريف فعل امر، قاعده اعلال و اشتقاق فعل امر مخاطب و كيفيت اشتقاق فعل امر حاضر و در باب هشتم، مباحث مربوط به ثلاثى و رباعى مجرد و مزيد آمده است كه از جمله مباحث آن مى‌توان به قاعده شناخت مجرد از مزيد؛ ابواب فعل ثلاثى مجرد و مزيد و ابواب فعل رباعى مجرد و مزيد اشاره نمود[۹]

در باب نهم، با اوزان اسم (كه عبارتند از ثلاثى، رباعى و خماسى) و در باب دهم، با مباحث مربوط به معتل آشنا خواهيم شد[۱۰]

مباحثى كه در ساير ابواب كتاب، بدان پرداخته شده، به ترتيب عبارتند از: مضاعف؛ فعل معلوم و مجهول؛ فعل لازم و متعدى؛ مصدر؛ اسم فاعل؛ اسم مفعول؛ صفت مشبهه؛ افعل التفضيل؛ اسم مكان و زمان؛ مره، تكرار و نوع؛ اسم آلت؛ صيغه مبالغه و احكام آن؛ فعل تعجب؛ افعال ناقصه؛ افعال قلوب؛ باب اعلم، ارى و ملحقات آن‌ها؛ افعال مقاربه؛ افعال مدح و ذم؛ اشتغال؛ تنازع؛ فعل جامد؛ نون تأكيد ثقيله و خفيفه و ادغام.

در خاتمه نيز مطالبى پيرامون نسبت، تصغير و اعلال، عنوان گرديده است.

وضعيت كتاب

فهرست آيات، احاديث، اشعار، جداول و مطالب، در انتهاى كتاب آمده است.

در پاورقى‌ها علاوه بر ذكر منابع، توضيحاتى پيرامون برخى كلمات و عبارات متن داده شده است.

پانويس

  1. مقدمه محقق، ص 7
  2. همان، ص 6
  3. همان
  4. مقدمه محقق، ص 4
  5. مقدمه محقق، ص 28
  6. متن كتاب، ص 32 - 42
  7. همان، ص 43 - 50
  8. همان، ص 51 - 68
  9. همان، ص 69 - 83
  10. همان، ص 84 - 111

منابع مقاله

مقدمه و متن كتاب.