کتاب‌شناسی عدم تحریف قرآن

از ویکی‌نور - دانشنامه تخصصی نور
پرش به: ناوبری، جستجو
کتاب‌شناسی عدم تحریف قرآن
NUR49676J1.jpg
پدیدآوران

تدوین‌ پژوهشکده‌ حج‌ و زیا‌رت‌ (به کوشش)

کا‌ظم‌ استا‌دی (نویسنده)
ناشر حوزه‌ نما‌یندگی‌ ولی‌ فقیه‌ در امور حج‌ و زیا‌رت‌، موسسه‌ فرهنگی‌ هنری مشعر
مکان نشر تهران‌
سال نشر ۱۳۹۵
چاپ 1
موضوع قرآن‌ -- تحریف‌ -- کتا‌ب‌شنا‌سی‌
زبان فارسی
تعداد جلد 1
کد کنگره
‏Z،۷۸۳۵،/الف۵الف۵
نورلایب مشاهده

‏ کتاب‌شناسی عدم تحریف قرآن نوشته کاظم استادی (معاصر)، اثری است در موضوع قرآن و تحریف، این نوشتار بر آن است که با معرفی و کتاب‎شناسی تألیفات جدید و قدیم در باب عدم تحریف قرآن، کمک و دستیاری باشد برای پژوهشگران این موضوع برای تحقیق دقیق و عمیق در این باب. این کتاب به زبان فارسی در یک جلد و در سال‎های اخیر به رشته تألیف درآمدهاست.

ساختار

کتاب دارای پیشگفتار در چند قسمت و یازده بخش است.

گزارش محتوا

پیشگفتار کتاب حاضر پیرامون اهمیت موضوع عدم تحریف قرآن است؛ موضوع عدم تحریف کتب آسمانی در تمام ادیان موردتوجه قرار گرفته است و با توجه به معجزه بودن قرآن به‎طور ویژه‎تری این موضوع در دین اسلام موردتوجه قرارگرفته است، زیرا پذیرش هرگونه تحریفی در قرآن به معنای تزلزل در کثیری از معارف و باورهای دینی است[۱].

سپس به مقایسه روش تألیف کتب عدم تحریف قرآن از سابق تاکنون پرداخته و روش نگارش کتب قدیم در این موضوع را روش تاریخی و روایی می‎داند و روش کتب متأخر را روش متمایل شده به‎روش‎های فلسفی و کلامی می‎داند. با توجه به اهمیت کتاب‎شناسی در هر علمی و اینکه هر محقق و پژوهشگری برای تحقیق علمی نیاز حیاتی به کتاب‎شناسی آن علم دارد لذا نوشتار حاضر بر آن است این نیاز خطیر و ضروری را در برآورده کرده و پژوهشگران این رشته را در انجام تحقیقات خویش یاری نماید[۲].

نگارنده در ادامه مباحث مقدماتی به سیر پیدایش بحث تحریف در قرآن در طی قرون متمادی پرداخته و در مبحث بعد درباره نهضت ردیه نویسی بر تحریف قرآن سخن به میان آورده است. وی بر این باور است که از پایان قرن چهارم تاکنون فقط چند نفر از علمای شیعه شناخته‎شده‎اند که از احتمال حذف یا تغییر در مصحف عثمانی حمایت کرده‎اند که برای دفع این نظریات نوشته‎های مستقل و غیرمستقلی نگاشته شد که برخی از آن‎ها عبارت‎اند از:

  1. نفی التحريف عن القرآن الشريف، نوشته ابوالحسن علی واحدی نیشابوری.
  2. رسالة في نفی النقیصة، نوشته علی بن عبدالعالی کرکی.
  3. كشف الحجاب و النقاب في نفی تحريف القرآن، نوشته ملا محمد سلیمانی.

اما به‎واسطه نگارش یک کتاب نهضت ردیه نویسی بر قرآن به اوج خود رسید، یکی از کتاب‎های جنجالی متأخر که احتمال تحریف و نقیصه را در مصحف عثمانی را صحیح دانسته است کتاب «فصل الخطاب في تحريف القرآن»، نوشته محدث نوری است که در سال ۱۲۹۲ق تألیف و در سال ۱۲۹۸ق به انتشار رسید. ایشان در خصوص غیر آیات احکام بر این باور است که در قرآن نقیصه واقع‎شده است و اخباری که مفصلاً در کتابش نقل کرده است، اجمالاً این ادعا را ثابت می‎کند.

همین امر موجب اعتراضات گسترده‎ای در جهان اسلام خصوصاً در جهان تشیع شد و کتاب‎ها و مقالاتی در کفر شیعه و نیز مقالات کتب بسیاری در رد کتاب فصل الخطاب خصوصاً توسط علمای شیعه به نگارش درآمد که برخی از آن‎ها عبارت‎اند از:

  1. كشف الإرتياب في عدم تحريف رب الأرباب، تألیف محمد بن علی قاسم.
  2. حفظ الكتاب الشريف عن شبهة القول بالتحريف، نوشته سید محمدحسین شهرستانی.
  3. تنزيه التنزيل، نوشته سید محمدعلی شهرستانی.
  4. البرهان علی عدم التحريف، نوشته میرزا مهدی بروجردی.

البته بعدها محدث نوری بعد مواجهه با ردیات ضمیمه‎ای به کتاب خویش اضافه نمود و همواره می‎فرمود راضی نیستم کسی کتاب فصل الخطاب را بدون ضمیمه مطالعه کند، ایشان بر این باور بود که مراد من از کتاب، قرآن موجود میان دفتین نیست؛ به علت آنکه قرآن بر آن حالتی که بین الدفتین در زمان عثمان بود اینک هنوز باقی است؛ نه زیادی بر آن عارض شده است نه نقصان. بلکه مراد من کتاب الهی نازل‎شده است[۳].

پس از تألیف کتاب محدث نوری و برخی کتب اهل سنت پیرامون تحریف قرآن تاکنون بیشترین حجم کتاب‎ها و مقالات در موضوع عدم تحریف قرآن در جامعه شیعی نگاشته شده است، به‎گونه‎ای که حتی علمای متأخر از محدث نوری، در خلال دروس خارج اصول فقه، به مناسبت بحث حجیت ظواهر قرآن، به بحث پیرامون عدم تحریف قرآن می‎پردازند[۴].

در بخش بعدی، مؤلف به ویژگی‎های تدوین کتاب‎شناسی عدم تحریف قرآن اشاره می‎کند. اولین آن‎ها دشواری کتاب‎شناسی است که کاری طاقت‎فرسا و زمان‎بر است و مراجعه‎کنندگان محدود دارد. دوم اینکه بخشی از مصادر و مراجع قدیمی شیعه و سنی، شامل گزاره‎های واحد یا مختصری پیرامون موضوع تحریف قرآن هستند؛ اما نوشته‎هایی نیز اختصاصاً به این موضوع پرداخته‎اند که آن‎ها را می‎توان به چند دسته تقسیم کرد:

  1. عناوین مستقل را به‎صورت جزوه و کتاب یا مقاله یا پایان‎نامه به موضوع تحریف یا عدم تحریف قرآن پرداخته‎اند.
  2. عناوین غیرمستقل که به مناسبتی پیرامون عدم تحریف قرآن مطلب نوشته‎اند. این عناوین فرعی را می‎توان در نوشته‎های علوم قرآنی، تفسیر، اصول فقه و اصول عقاید یافت. عناوین غیرمستقل، کار یک تدوین را بسیار مشکل می‎کند. چراکه برای جامعیت کار باید تمام کتاب‎هایی را که احتمال می‎دهد به مناسبتی پیرامون این موضوع سخن گفته‎اند را ببیند[۵].

بخش بعدی به معرفی منابع تدوین کتاب‎شناسی عدم تحریف پرداخته‎شده. برخی از منابعی که این کتاب‎شناسی از آن استخراج‎شده است بدین قرار است:

  1. الكتب المصنفة في القرآن، نوشته ابن ندیم؛
  2. کتاب‎شناسی ملی ایران، بی‎نام؛
  3. کتاب‎شناسی ده ساله ایران، نوشته ایرج افشار؛
  4. فهرست المطبوعات العراقية، عبدالجبار عبدالرحمن؛
  5. معجم الدراسات القرآنية، نوشته مرهون الصفار؛
  6. نرم‎افزار مشکات‎‎‎الأنوار، مرکز تحقیقات کامپیوتری نور؛
  7. و..[۶].

نگارنده در فصل بعد به معرفی چهار اثر در کتاب‎شناسی عدم تحریف به‎صورت اختصاصی می‎پردازد:

  1. کتاب‎شناسی افسانه تحریف نوشته محمد صحتی، این کتاب‎شناسی اولین نوشتار مستقل در این موضوع است که مشتمل بر یک‎صد و سی‎وچهار اثر است. در فصل اول آن به کتاب‎های مستقل در موضوع عدم تحریف اشاره می‎کند که چهل اثر می‎باشند. در فصل دوم به کتب غیرمستقل اشاره می‎کند که شامل چهل‎وچهار اثر است و در ادامه به ترتیب فصول این اثر را توضیح می‎دهد.
  2. کتاب‎شناسی تحریف ناپذیری قرآن کریم، نوشته محمدامینی، این کتاب‎شناسی دومین اثر در این رابطه است که دارای یک‎صد و شصت‎وشش اثر است که چهل‎وپنج اثر آن با کتاب محمد صحتی مشترک است و صدوبیست و یک مورد با آن متفاوت است.
  3. اثر سوم در این باب کتاب مأخذ شناسی افسانه تحریف قرآن است، نوشته محمد مولوی که مشتمل بر سیصد و سی‎ویک اثر است[۷].

آخرین اثر در این موضوع، همین تألیف پیش روست که مشتمل بر پانصد اثر است که صد و سی‎وچهار اثر آن از کتاب‎شناسی آقای صحتی اخذشده؛ صدوبیست و سه عنوان از کتاب‎شناسی آقای امینی و هفتادوپنج عنوان از کتاب‎شناسی آقای مولوی و مابقی عناوین متفاوت است.

مؤلف بر این باور است که کتاب‎شناسی تحقیق و پژوهش او در این کتاب به‎صورت غیرحضوری و اینترنتی بوده و درمجموع حدود دویست ساعت برای جمع‎آوری آن تلاش کرده و حال‎آنکه یک کتاب‎شناسی که پانصد عنوان در آن است، برای اینکه به بهترین شکل به کتاب‎شناسی آن‎ها پرداخته شود، نیاز به شش‎صد ساعت وقت دارد؛ فلذا توقع حد اعلی از این نوشتار نمی‎رود و ممکن است ایراداتی که بر سایر کتاب‎شناسی‎های در موضوع عدم تحریف قرآن نوشته‎شده بر این اثر نیز وارد باشد؛ اما این اثر دارای مزایای قابل‎توجهی است که در سایر آثار یافت نمی‎شود، مزایایی همچون:

  1. افزایش تعداد عناوین به بیش از دویست اثر نسبت به آخرین اثر قبل از این اثر.
  2. ارجاعات کاربردی در سرفصل‎های مختلف به‎طوری‎که این ارجاعات می‎تواند حتی به تحقیقات و پژوهش‎های آماری پیرامون موضوع کمک کند و گویای اطلاعات مفیدی برای گزاره‎های تاریخی و پژوهشی باشد که اگر عالمانه و با دقت به نتایج این ارجاعات نظر شود حتماً بیهوده و لغو پنداشته نخواهد شد.
  3. تصحیح و تکمیل اطلاعات شناسنامه‎ای عناوین کتاب‎شناسی‎های قبلی.
  4. یکپارچگی و یک‎کاسه شدن کلیه عناوین پیرامون موضوع عدم تحریف قرآن اعم از کتاب مستقل و غیرمستقل.
  5. ترتیب و نظم مناسب در داده‎ها و اطلاعات شناسنامه‎ای.
  6. همراه نمودن توصیفات موجود در سراچه‎های کتابخانه‎ها به شناسنامه عناوین که بسیاری از آن‎ها برای محققین کارساز و قابل‎توجه هستند.
  7. درج محل نگهداری اثر که این قابلیت دسترسی و مراجعه محققین به اثر را میسور می‎سازد[۸].

در ادامه نگارنده محترم در طول یازده بخش به برشمردن پانصد اثر در موضوع کتاب‎شناسی عدم تحریف قرآن می‎پردازد که هر یک از این یازده بخش، به روش خاصی، اطلاعات آثار مذکور را ارائه می‎دهد. بخش اول، فهرست بندی کتب است به اساس نام خانوادگی مؤلف؛ بخش دوم، بر اساس عنوان اثر؛ بخش سوم بر اساس نام کوچک؛ بخش چهارم بر اساس مکان نگهداری اثر؛ بخش پنجم بر اساس تاریخ اثر؛ بخش ششم بر اساس نام مترجم؛ بخش هفتم بر اساس نوع اثر؛ بخش هشتم بر اساس مکان نشر، بخش نهم بر اساس ناشر اثر؛ بخش دهم بر اساس جنس اثر و بخش یازدهم بر اساس زبان اثر،‎ مورد چینش قرارگرفته است[۹].

وضعیت کتاب

در ابتدای کتاب فهرست محتویات ذکرشده است.

در پاورقی‎ها توضیح برخی از جملات و آدرس مطالب ذکرشده است.

پانویس

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها