أربع رسائل (بلاغی): تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'بلاغي، محمدجواد' به 'بلاغی، محمدجواد')
    جز (Hbaghizadeh@noornet.net صفحهٔ أربع رسائل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به أربع رسائل (بلاغی) منتقل کرد)
    (بدون تفاوت)

    نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۷:۳۹

    أربع رسائل‏
    أربع رسائل (بلاغی)
    پدیدآورانبلاغی، محمدجواد (نويسنده)

    حکيم، محمد علي (گردآورنده)

    حکيم، محمد علي (مصحح)
    عنوان‌های دیگرمسألة في البداء

    نسمات الهدي و نفحات المهدي

    البلاغ المبين

    الرد علي الوهابية

    مسألة في البداء، نسمات الهدي و نفحات المهدي، البلاغ المبين، الرد علي الوهابية
    ناشرمؤسسة الأعلمي للمطبوعات
    مکان نشرلبنان - بيروت
    سال نشرمجلد1: 2005م , 1424ق,
    موضوعاحاديث

    اسلام - احتجاجات

    اسلام - دفاعيه‎ها و رديه‎ها

    بدا

    وهابيه - دفاعيه‎ها و رديه‎ها
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏207‎‏/‎‏6‎‏ ‎‏/‎‏ب‎‏8‎‏الف‎‏4‎‏ ‏

    أربع رسائل، حاوی چهار رساله عربی با نام‎های «مسأله في البداء»، «نسمات الهدی و نفحات المهدي»، «البلاغ المبين» و «الرد علی الوهابية» به قلم عالم شیعی محمدجواد بلاغی (متوفی 1352ق) در رد عقاید و افکار فرقه ضاله وهابیت است. تصحیح و تحقیق کتاب به قلم سید محمدعلی حکیم به انجام رسیده است.

    ساختار

    کتاب با مقدمه مفصل محقق اثر در معرفی نویسنده و معرفی این چهار رساله آغاز شده است و به دنبال آن چهار رساله مذکور می‎آید که ابتدای هرکدام مقدمه‎ای ذکر شده است.

    گزارش محتوا

    محقق کتاب در مقدمه با ذکر روایتی از امام صادق(ع) بر اهمیت انتشار احادیث اهل‎بیت(ع) و تأثیر آن در تقویت عقاید مذهبی شیعه تأکید کرده است. آنحضرت در پاسخ به سؤال معاویة بن عمار از برتری عالمی که احادیث ایشان را روایت می‎کند و با این کار بنیه‎های اعتقادی شیعیان را استحکام می‎بخشد و عابدی که تنها به عبادت مشغول است، می‎فرماید: «راوی حدیث ما که قلوب شیعه ما را تقویت می‎کند از هزار عابد بهتر است»[۱].

    به اعتقاد محقق فعالیت‎های علامه بلاغی از مصادیق حقیقی حدیث امام(ع) است. از بین چهار مقاله‎ای که در این کتاب منتشر شده است یکی از این مقالات پیش‎ازاین یک‎بار و دوتای دیگر بیش از یک‎بار در جاهای مختلفی منتشر شده است؛ اما چهارمی برای اولین بار منتشر شده و ضمن این مجموعه آمده است[۲]. او هدف از انتشار این چهار رساله در کتاب واحد -گذشته از نفیس بودن این آثار و اثر آن‎ها در بنای فکری شیعه، به‎ویژه در عصر حاضر- را استفاده آسان‎تر و بیشتر از آن‎ها دانسته است[۳].

    در ابتدای اثر شرح‎حال نویسنده، شاگردان و آثار به‎تفصیل ذکر شده است. در بخشی از آن، سخنان علمای بزرگ شیعه در رابطه با شخصیت و جایگاه علمی و مذهبی علامه بلاغی گردآوری شده است. شیخ آقابزرگ طهرانی درباره این شخصیت می‎نویسد: «او یکی از مفاخر عصر از جهت علم و عمل و از یگانه‎ها و نوادری بود که تمام زندگی و اوقاتش را به خدمت دین حنیف اختصاص داد و در حقیقت نمونه سلفی بود که وجودش در این زمان نادر بود»[۴].

    از جمله مسائل کلامی که شیعه امامیه را از دیگر مذاهب ممتاز می‎کند «بداء» است. مذاهب دیگر با جهل به ادله آن یا تجاهل نسبت به این اعتقاد، شیعه امامیه را محکوم می‎کنند. علمای شیعه اقدام به رد این اتهامات و شبهات کرده و در فرهنگ‎نامه‎های حدیثی خود روایاتی که از عترت طاهره در زمینه «بداء» ذکر شده را آورده‎ و فصول و مباحث خاصی از کتب کلامی و اعتقادی و غیر آن را به آن اختصاص داده‎اند. همچنین کتب و رساله‎های مستقلی در این موضوع نوشته‎اند. در حقیقت تقریباً هیچ کتابی که شیعه در موضوع عقاید و کلام نوشته از بحث بداء خالی نیست. این کثرت تألیف به‎گونه‎ای است که آقابزرگ طهرانی در الذریعه از 30 کتاب و رساله مستقل در این موضوع نام می‎برد[۵].

    «مسأله في البداء» از بهترین کتب در موضوع بداء است. این کتاب از اختصار مخل و تطویل ممل بدور و با آنکه رساله مختصری است اما پژوهشگر را از دیگر کتب بی‎نیاز می‎کند. این موضوع حکایت از منزلت و جایگاه والای نویسنده حکایت می‎کند. این اثر با اسلوبی واضح و روشن و سبکی قوی نوشته و بر استدلالی زیبا بنیان نهاده شده است. پر از اصطلاحات علمی و تعبیرات دشواری که بسیاری نمی‎فهمند نیست. هیچ سؤالی در آن طرح نشده مگر اینکه با دلیلی قوی و محکم پاسخ داده شده است[۶].

    نویسنده گاه مطالبش را به کتاب دیگرش «نصائح الهدی» که ردی بر بابیت و بهاییت و شبهات آن‎هاست ارجاع داده است[۷].

    «نسمات الهدی و نفحات المهدي»، رساله‎ای در رد افترائات و شبهات زکی نجیب محمود مصری نسبت به عقاید شیعه اثنا‎عشریه است. البته این اکاذیب و شبهات زائیده روزگار او و ثمره افکار او نیست؛ بلکه بازتاب گفته‎های معاندین و مکابرین پیشین است. البته این اتهامات حکایت از سوء باطن و خبث نیت او دارد؛ زیرا در کتبش قضیه اعتقاد به امام مهدی(عج) و سرداب غیبت، قیام امام (ع) را با بی‎انصافی مطرح کرده است. نویسنده با ادله و براهین قوی با استفاده از منابع مهم اهل سنت شبهات او را رد کرده است[۸].

    «البلاغ المبين»، از دیگر آثار بلاغی است که در آن اسلوب جدیدی برای دست‎یابی به مفهوم عبودیت برای خداوند متعال و هدف از خلقت بشر و مسئولیت‎های مترتب بر آن تألیف شده است. متن رساله گفتگوی بین دو شخصیت با نام «عبدالله» و «رمزی» است. پس کتاب به شیوه محاوره که در ادبیات روایی رایج است تألیف شده است[۹].

    در گفتگوهای بین دو شخصیت این رساله، شیخ بلاغی از ابزارهایی چون مثل‎ها و دلایل عقلی بر اثبات خالق صانع و وجوب عبادتش و اطاعت اوامر و شکر نعمتش استفاده برده است. ضرب‎المثل‎هایی که بلاغی در کتابش آورده در زمان تألیف کتاب -پیش از هفتاد- از ساخته‎های جدید و تازه‎هایی بوده که نیازمند تفکر و باعث عبرت بود، اما امروزه از سخنان رایجی است که به آن‎ها توجه نمی‎شود[۱۰].

    «الرد علی الوهابية»، در رد فرقه گمراه و گمراه‎کننده وهابیت است. تا امروز علمای اسلام با مذاهب مختلف در رد عقاید و انکار سخنان باطل و شبهاتشان کتب و رساله‎های فراوان نوشته‎اند. این ردیه‎های قاطع بر ضد وهابیت وجود آن را در مهد ظهورش یعنی سرزمین حجاز محدود کرد. استمرار وجود وهابیت نیز تنها با قوت آهن و آتش بوده است؛ چراکه نمی‎توانند با دیگران با حجت و برهان مبارزه کنند[۱۱].

    از جمله شبهات وهابیت شرک‎آلود بودن زیارت قبور و دست کشیدن و بوسیدن و تبرک به آن‎هاست. به اعتقاد وهابیت عبادت یعنی خضوع و این کارها نیز خضوع و همانند عبادت بت‎پرستان است. نویسنده اولاً این کارها را از مصادیق خضوع نمی‎داند. برفرض قبول نیز مطلق خضوع را عبادت نمی‎داند و گرنه همه مردم حتی وهابیان مشرک بودند؛ چراکه آن‎ها هم در برابر رؤسا و امراء و بزرگان مقداری خضوع می‎کنند و فرزندان در برابر پدران، خادمان در برابر مخدومین، بندگان در برابر موالی و هر طبقه‎ای از مردم در برابر مافوقش قدری خضوع و تواضع می‎کنند. آیا خداوند متعال در کریمه «وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ» ﴿اسراء، 24﴾، به هنگام امر به خضوع برای والدین امر به عبادت ایشان کرده است[۱۲].

    وضعیت کتاب

    محقق اثر در پاورقی‎های کتاب برخی تعلیقات ضروری را در توضیح و شرح برخی مطالب و کلمات متن آورده، غلط‎های املایی و چاپی متن را اصلاح و کتاب را ویراستاری کرده، آیات و روایات را استخراج و منابع آن‎ها را ذکر نموده است[۱۳].

    فهارس مصادر و مطالب در انتهای کتاب ذکر شده است.

    پانویس

    1. ر.ک: مقدمه محقق، ص6
    2. ر.ک: همان
    3. ر.ک: همان، ص7
    4. ر.ک: همان، ص15-14
    5. ر.ک: همان، ص45-44
    6. ر.ک: همان، ص46
    7. ر.ک: همان، ص47
    8. ر.ک: همان، ص47
    9. ر.ک: همان، ص52
    10. ر.ک: همان، ص53
    11. ر.ک: همان، ص55
    12. ر.ک: متن کتاب، ص218-217
    13. ر.ک: مقدمه محقق، ص61-60

    منابع مقاله

    مقدمه محقق و متن کتاب.

    وابسته‌ها