عوارف المعارف (ویرایش جدید): تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    جز (جایگزینی متن - '[[ ' به '[[')
     
    (۳۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۸: خط ۸:
    [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن]] (مترجم)
    [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن]] (مترجم)


    [[ انصاری، قاسم]] (مصحح)
    [[انصاری، قاسم]] (مصحح)
    | زبان =فارسی   
    | زبان =فارسی   
    | کد کنگره =‏BP‎‏ ‎‏288‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏ع‎‏9‎‏ ‎‏1374 ‏
    | کد کنگره =‏BP‎‏ ‎‏288‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏ع‎‏9‎‏ ‎‏1374 ‏
    خط ۱۷: خط ۱۷:
    نثر فارسی - قرن 7ق.  
    نثر فارسی - قرن 7ق.  


    | ناشر =شرکت انتشارات علمي و فرهنگي  
    | ناشر =شرکت انتشارات علمي و فرهنگی  


    | مکان نشر =ايران - تهران  
    | مکان نشر =ايران - تهران  
    خط ۲۶: خط ۲۶:
    | شابک =
    | شابک =
    | تعداد جلد =1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =10258
    | کتابخوان همراه نور =10258
    | کد پدیدآور =20994
    | کد پدیدآور =20994
    | پس از =
    | پس از =
    خط ۳۲: خط ۳۳:
    }}  
    }}  


    '''عوارف المعارف'''، اثر [[سهروردی، عمر بن محمد|شیخ شهاب‎الدین، ابوحفص عمر بن محمد سهروردی]] (متوفی 632ق) است که به ترجمه [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن|ابومنصور بن عبدالمؤمن اصفهانی]] (قرن هفتم) رسیده است. این کتاب با همین ترجمه برای بار اول در سال 1364 و برای دومین مرتبه در 1374 شمسی به شمار 3000 نسخه به چاپ رسیده است. آماده‎سازی و چاپ این ترجمه از اثر، از انتشارات علمی و فرهنگی بوده است. بنا بر آنچه از مقدمه ترجمه برمى‎آید، نام کامل مترجم کتاب [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن|اسماعیل بن عبدالمؤمن ابومنصور ماشاده]] است. او کتاب عوارف را، به خواهش دوستان و به‎پاس ارادتى که به عبدالسلام کاموى داشته، در سال شش‎صد و شصت‎وپنج (665) هجرى از عربى به فارسى برگردانده است.<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، صفحه بیست‎وشش بیست‎وهفت</ref> تصحیح اثر توسط قاسم انصاری انجام شده و همو مقدمه مفصلی درباره ترجمه کتاب و شیوه تصحیحش در ابتدای کتاب نوشته است.
    '''عوارف المعارف'''، اثر [[سهروردی، عمر بن محمد|شیخ شهاب‌الدین، ابوحفص عمر بن محمد سهروردی]] (متوفی 632ق) است که به ترجمه [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن|ابومنصور بن عبدالمؤمن اصفهانی]] (قرن هفتم) رسیده است. این کتاب با همین ترجمه برای بار اول در سال 1364 و برای دومین مرتبه در 1374 شمسی به شمار 3000 نسخه به چاپ رسیده است. آماده‌سازی و چاپ این ترجمه از اثر، از انتشارات علمی و فرهنگی بوده است. بنا بر آنچه از مقدمه ترجمه برمی‌آید، نام کامل مترجم کتاب [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن|اسماعیل بن عبدالمؤمن ابومنصور ماشاده]] است. او کتاب عوارف را، به خواهش دوستان و به‌پاس ارادتى که به عبدالسلام کاموى داشته، در سال شش‎صد و شصت‌وپنج (665) هجرى از عربى به فارسى برگردانده است.<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، صفحه بیست‌وشش بیست‌وهفت</ref> تصحیح اثر توسط [[انصاری، قاسم|قاسم انصاری]] انجام شده و همو مقدمه مفصلی درباره ترجمه کتاب و شیوه تصحیحش در ابتدای کتاب نوشته است.


    == اهمیت ادبی ==
    == اهمیت ادبی ==
    اثر حاضر ترجمه‌‎اى است عرفانى به فارسى شیوا، بازمانده از قرن هفتم هجرى که از نظر قدمت تاریخى و روانى نثر و جامعیت، بر مصباح الهدایه عزالدین کاشى و طریقت نامه منظوم عماد فقیه ترجیح دارد و نسبت به آن دو که نیز عوارف را اساس کار خود قرار داده‎اند و با افزایش‎ها و کاهش‎های دلخواه اثرى مستقل ساخته‎اند، از اصالت بیشتر و مزیت ارزنده‎اى برخوردار است.
    اثر حاضر ترجمه‌‎اى است عرفانى به فارسى شیوا، بازمانده از قرن هفتم هجرى که از نظر قدمت تاریخى و روانى نثر و جامعیت، بر مصباح الهدایه عزالدین کاشى و طریقت نامه منظوم عماد فقیه ترجیح دارد و نسبت به آن دو که نیز عوارف را اساس کار خود قرار داده‌اند و با افزایش‌ها و کاهش‌های دلخواه اثرى مستقل ساخته‌اند، از اصالت بیشتر و مزیت ارزنده‌اى برخوردار است.


    این ترجمه مزین به اشعار معتنابهى است، بیشتر از خود مترجم یا از گویندگان ناشناخته دیگر که بدین‎وسیله از آفت فراموشى و تلف محفوظ مانده‎اند و کمابیش آثار منظوم ادب فارسى را غنى‎تر خواهند ساخت.
    این ترجمه مزین به اشعار معتنابهى است، بیشتر از خود مترجم یا از گویندگان ناشناخته دیگر که بدین‌وسیله از آفت فراموشى و تلف محفوظ مانده‌اند و کمابیش آثار منظوم ادب فارسى را غنى‎تر خواهند ساخت.


    مترجم، در گیرودار حمله مغول و نابسامانی‎های حاصله از آن، کمر همت به میان‎بسته و اثر گران‎بهایی را که به قلم تواناى عارف مشهور، [[سهروردی، عمر بن محمد|شیخ شهاب‎الدین سهروردى]]، تألیف شده بود، از زبان تازى به فارسى روان ترجمه کرده و از این رهگذر به ادب فارسى و صوفیان ناآشنا به زبان عربى خدمت شایانى نموده است.
    مترجم، در گیرودار حمله مغول و نابسامانی‌های حاصله از آن، کمر همت به میان‌بسته و اثر گران‌بهایی را که به قلم تواناى عارف مشهور، [[سهروردی، عمر بن محمد|شیخ شهاب‌الدین سهروردى]]، تألیف شده بود، از زبان تازى به فارسى روان ترجمه کرده و از این رهگذر به ادب فارسى و صوفیان ناآشنا به زبان عربى خدمت شایانى نموده است.


    مقدار زیادى از لغات و ترکیبات زیباى متداول آن روزگار در ترجمه وارد شده که در نوع خود حائز اهمیت است. همچنین ترجمه مقدار زیادى اصطلاحات عرفانى و صنایع لفظى و نکات دستورى در بردارد.<ref>همان، صفحه سی‎وهشت</ref>
    مقدار زیادى از لغات و ترکیبات زیباى متداول آن روزگار در ترجمه وارد شده که در نوع خود حائز اهمیت است. همچنین ترجمه مقدار زیادى اصطلاحات عرفانى و صنایع لفظى و نکات دستورى در بردارد.<ref>همان، صفحه سی‌وهشت</ref>


    == کمیت ترجمه ==
    == کمیت ترجمه ==
    مترجم چنانکه خود در مقدمه گفته، اسانید و مکررات را حذف کرده است. از حدود سیصد و سى آیه که در متن عوارف هست یک‎سوم آن در ترجمه نقل شده است. متجاوز از سیصد و چهارده حدیث و خبر در عوارف مذکور است که تقریباً یک‎صد و سى خبر و حدیث آن در ترجمه آمده است.
    مترجم چنانکه خود در مقدمه گفته، اسانید و مکررات را حذف کرده است. از حدود سیصد و سى آیه که در متن عوارف هست یک‎سوم آن در ترجمه نقل شده است. متجاوز از سیصد و چهارده حدیث و خبر در عوارف مذکور است که تقریباً یک‎صد و سى خبر و حدیث آن در ترجمه آمده است.


    از هشتادوهفت بیت عربى منقول در متن عوارف، فقط در حدود بیست‎وسه بیت در ترجمه مذکور افتاده است. در عوض، مترجم چهارصد و هفتاد بیت فارسى در ترجمه افزوده است.
    از هشتادوهفت بیت عربى منقول در متن عوارف، فقط در حدود بیست‌وسه بیت در ترجمه مذکور افتاده است. در عوض، مترجم چهارصد و هفتاد بیت فارسى در ترجمه افزوده است.


    باب‎های بیست و سوم و بیست و چهارم کلاً ترجمه نشده و به قول مترجم آنچه از این دو باب لازم بوده در باب بیست و دوم گفته شده است.
    باب‌های بیست و سوم و بیست و چهارم کلاً ترجمه نشده و به قول مترجم آنچه از این دو باب لازم بوده در باب بیست و دوم گفته شده است.


    مترجم در تطویل و اختصار متفنن بوده، چنانکه باب چهل و ششم را، به استثناى چند کلمه، تماماً ترجمه کرده و در ترجمه باب چهلم به اختصار گراییده است.
    مترجم در تطویل و اختصار متفنن بوده، چنانکه باب چهل و ششم را، به استثناى چند کلمه، تماماً ترجمه کرده و در ترجمه باب چهلم به اختصار گراییده است.


    با همه این‎ها، نظم و ترتیب مطالب کتاب عوارف را کاملاً مرعى داشته و در نهایت دقت و علاقه جان سخن سهروردى را به بهترین وجه به فارسى شیرین و روان برگردانده است.<ref>همان، صفحه سی‎وچهار</ref>
    با همه این‌ها، نظم و ترتیب مطالب کتاب عوارف را کاملاً مرعى داشته و در نهایت دقت و علاقه جان سخن سهروردى را به بهترین وجه به فارسى شیرین و روان برگردانده است.<ref>همان، صفحه سی‌وچهار</ref>


    == کیفیت ترجمه ==
    == کیفیت ترجمه ==
    عوارف المعارف به روشى عالمانه و به شیوه‎اى معتدل، شامل اصول تصوف عابدانه و عارفانه و جامع ذوق و عمل، تألیف یافته و از آغاز تألیف حائز اهمیت بوده و موردتوجه متصوفه قرار گرفته است.
    عوارف المعارف به روشى عالمانه و به شیوه‌اى معتدل، شامل اصول تصوف عابدانه و عارفانه و جامع ذوق و عمل، تألیف یافته و از آغاز تألیف حائز اهمیت بوده و موردتوجه متصوفه قرار گرفته است.


    مترجم که خود شاعر و صوفى و پیرو طریقه سهروردیه است، با وقوف کامل به اهمیت و شهرت عوارف و تسلط کافى و لازم به دو زبان عربى و فارسى براى «تنشیط قاریان» و بهره‎مندى همگان و رضایت خاطر دوستان به ترجمه این کتاب همت گماشته است؛ و با علاقه و ارادت مریدى صدیق، احتمالاً، نخستین و کامل‎ترین ترجمه کتاب مذکور را در 665 هجرى به وجود آورده و به صاحبدلان تقدیم کرده است.<ref>همان</ref>
    مترجم که خود شاعر و صوفى و پیرو طریقه سهروردیه است، با وقوف کامل به اهمیت و شهرت عوارف و تسلط کافى و لازم به دو زبان عربى و فارسى براى «تنشیط قاریان» و بهره‌مندى همگان و رضایت خاطر دوستان به ترجمه این کتاب همت گماشته است؛ و با علاقه و ارادت مریدى صدیق، احتمالاً، نخستین و کامل‌ترین ترجمه کتاب مذکور را در 665 هجرى به وجود آورده و به صاحبدلان تقدیم کرده است.<ref>همان</ref>


    == سبک کلی ترجمه ==
    == سبک کلی ترجمه ==
    نوع ترجمه در این اثر، ترجمه آزاد است و مترجم خود را در حذف و اسقاط اسانید و مکررات آزاد مى‎داند.
    نوع ترجمه در این اثر، ترجمه آزاد است و مترجم خود را در حذف و اسقاط اسانید و مکررات آزاد مى‎داند.


    گرچه مترجم به شیوه ترجمه رساله قشیریه 119، همه مطالب را از آغاز تا انجام ترجمه نکرده، در کمال ذوق و مهارت، اصول مطالب و نظم و ترتیب کتاب عوارف را مرعى و محفوظ داشته و آنچه از آیات و احادیث برگزیده اکثر آن‎ها را ترجمه کرده و علاوه بر آن، به اقتضاى مقام و مقال، مطالبى از خود در ترجمه متن افزوده است (مخصوصاً در مقدمه‎سازى براى آوردن شعر).
    گرچه مترجم به شیوه ترجمه رساله قشیریه 119، همه مطالب را از آغاز تا انجام ترجمه نکرده، در کمال ذوق و مهارت، اصول مطالب و نظم و ترتیب کتاب عوارف را مرعى و محفوظ داشته و آنچه از آیات و احادیث برگزیده اکثر آن‌ها را ترجمه کرده و علاوه بر آن، به اقتضاى مقام و مقال، مطالبى از خود در ترجمه متن افزوده است (مخصوصاًً در مقدمه‌سازى براى آوردن شعر).


    ترجمه یکدست و یکنواخت نیست و روش و نحوه کار در موارد مختلف، به‎مقتضای نوسانات احساس و کشش مترجم، فرق مى‎کند؛ اما این فراز و نشیب‎ها در جملات و عبارات به‎هیچ‎وجه از اهمیت اثر و روانى و شیوایى ترجمه نمى‎کاهد و خواننده، بى‎تأمل و تفرس، متوجه این اختلاف نخواهد شد.
    ترجمه یکدست و یکنواخت نیست و روش و نحوه کار در موارد مختلف، به‌مقتضای نوسانات احساس و کشش مترجم، فرق مى‌کند؛ اما این فراز و نشیب‌ها در جملات و عبارات به‍‌هیچ‎وجه از اهمیت اثر و روانى و شیوایى ترجمه نمى‌کاهد و خواننده، بى‎تأمل و تفرس، متوجه این اختلاف نخواهد شد.


    با اینکه ترجمه حدود نیم‎قرن بعد از حمله مغول صورت گرفته از لغات مغولى و تکلفات ادبى معمول آن عصر عارى است و به تألیفات قرن ششم بیشتر شباهت دارد.
    با اینکه ترجمه حدود نیم‎قرن بعد از حمله مغول صورت گرفته از لغات مغولى و تکلفات ادبى معمول آن عصر عارى است و به تألیفات قرن ششم بیشتر شباهت دارد.


    با توجه به اشعارى که در ترجمه آمده پیداست که مترجم با آثار صوفیانه مهم و مشهور زمان خود آشنایى داشته و در ترجمه خود از این آشنایی‎ها سود جسته و ابیات زیادى شعر فارسى زینت‎بخش ترجمه خود کرده است.
    با توجه به اشعارى که در ترجمه آمده پیداست که مترجم با آثار صوفیانه مهم و مشهور زمان خود آشنایى داشته و در ترجمه خود از این آشنایی‌ها سود جسته و ابیات زیادى شعر فارسى زینت‌بخش ترجمه خود کرده است.


    مترجم به اصول مطالب و رعایت امانت در ترجمه توجه داشته و وفادار مانده است و مواردى را که ترجمه آن‎ها را لازم ندیده متذکر شده است‎.<ref>همان، صفحه سی‎وچهار سی‎وپنج</ref>
    مترجم به اصول مطالب و رعایت امانت در ترجمه توجه داشته و وفادار مانده است و مواردى را که ترجمه آن‌ها را لازم ندیده متذکر شده است‎.<ref>همان، صفحه سی‌وچهار سی‌وپنج</ref>


    == ترجمه‎های دیگر ==
    == ترجمه‌های دیگر ==
    ترجمه‎های دیگری نیز از این کتاب [[سهروردی، عمر بن محمد|سهروردی]] موجود است. مثلاً دکتر نذیر احمد، استاد هندى، در (نشریه روابط فرهنگى هند و ایران؛ Indo - Iranica)، شماره 3، 4، سال 1972م، در مقاله‎ای تحت عنوان «قدیم‎ترین ترجمه عوارف المعارف»، به معرفى ترجمه‎اى از عوارف پرداخته و آن را قدیم‎ترین ترجمه این کتاب خوانده‎ است که خلاصه ترجمه مقاله وی به شرح زیر است:
    ترجمه‌های دیگری نیز از این کتاب [[سهروردی، عمر بن محمد|سهروردی]] موجود است. مثلاً دکتر نذیر احمد، استاد هندى، در (نشریه روابط فرهنگى هند و ایران؛ Indo - Iranica)، شماره 3، 4، سال 1972م، در مقاله‌ای تحت عنوان «قدیم‎ترین ترجمه عوارف المعارف»، به معرفى ترجمه‌اى از عوارف پرداخته و آن را قدیم‎ترین ترجمه این کتاب خوانده‎ است که خلاصه ترجمه مقاله وی به شرح زیر است:


    قاسم داود، خطیب قصبه سهبر یا چبر و یا چر، از مریدان شیخ بهاءالدین زکریاى مولتانى و معاصر تاج‎الدین ابوبکر پسر ملک کبیر عزالدین ابوالحارث منکبرنى (سلطنت: 617- 628ق)، بنا به خواهش تاج‎الدین و با اجازه مراد خود، شیخ بهاءالدین، به ترجمه کتاب عوارف المعارف از عربى به فارسى اقدام کرده و سبب ترجمه و فایده آن را چنین بیان مى‎کند....<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‎وچهار</ref> نذیر احمد، به استناد مطالب مندرج در کتاب طبقات ناصرى (پایان تألیف 658ق) تألیف منهاج‎الدین سراج (متولد 589ق) مربوط به حکومت و وفات تاج‎الدین ابوبکر و پدرش و دیگر ملاحظات تاریخى و بررسى ترجمه و حال مترجم، تاریخ این ترجمه را حدود 642ق، یعنى ده سال بعد از وفات مؤلف کتاب عوارف المعارف (632ق)، دانسته و به همین دلایل آن را بر ترجمه‎هاى ظهیر‎الدین بزغش شیرازى (متوفى 716ق) و شیخ اسماعیل بن عبدالمؤمن بن ابومنصور اصفهانى (متوفى 710ق) مقدم شمرده است.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‎وپنج</ref>
    قاسم داود، خطیب قصبه سهبر یا چبر و یا چر، از مریدان شیخ بهاءالدین زکریاى مولتانى و معاصر تاج‌الدین ابوبکر پسر ملک کبیر عزالدین ابوالحارث منکبرنى (سلطنت: 617- 628ق)، بنا به خواهش تاج‌الدین و با اجازه مراد خود، شیخ بهاءالدین، به ترجمه کتاب عوارف المعارف از عربى به فارسى اقدام کرده و سبب ترجمه و فایده آن را چنین بیان مى‌کند....<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‌وچهار</ref> نذیر احمد، به استناد مطالب مندرج در کتاب طبقات ناصرى (پایان تألیف 658ق) تألیف منهاج‌الدین سراج (متولد 589ق) مربوط به حکومت و وفات تاج‌الدین ابوبکر و پدرش و دیگر ملاحظات تاریخى و بررسى ترجمه و حال مترجم، تاریخ این ترجمه را حدود 642ق، یعنى ده سال بعد از وفات مؤلف کتاب عوارف المعارف (632ق)، دانسته و به همین دلایل آن را بر ترجمه‌هاى ظهیر‎الدین بزغش شیرازى (متوفى 716ق) و [[اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن|شیخ اسماعیل بن عبدالمؤمن بن ابومنصور اصفهانى]] (متوفى 710ق) مقدم شمرده است.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‌وپنج</ref>


    == تصحیح اثر ==
    == تصحیح اثر ==
    قاسم انصاری در مقدمه‎ای که بر کتاب نوشته، درباره کیفیت تصحیح آ ن می‎نویسد:
    [[انصاری، قاسم|قاسم انصاری]] در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته، درباره کیفیت تصحیح آ ن می‌نویسد:


    چند سال پیش که به تصحیح این اثر نفیس موظف شدم، ابتدا از سه نسخه موجود (1- نسخه مراد محمد بخارى مورخ 799ق با رمز «م»؛ 2- نسخه تورخان والد مورخ 851ق با رمز «ت»؛ 3- نسخه بریتانیا مورخ 897ق با رمز «ب») فتوکپى تهیه کردم؛ و نسخه «م» را اساس قرار داده تا باب سى و ششم با دو نسخه دیگر مقابله و تصحیح کردم و اختلافات را آوردم و مآخذ احادیث و آیات و توضیح لغات را نیز یادآور شدم. در این فاصله فیلم دیگرى از این ترجمه وسیله استاد دکتر احمدعلی رجائى که از کتابخانه برلین فراهم شده بود، به کتابخانه مرکزى دانشگاه تحویل گردید. عکس این نسخه نیز (که متأسفانه فاقد نه باب اول است و سقطات فراوان و تقدم و تأخر نابجا و خط‎خوردگی‎هاى بى‎حساب دارد) تهیه شد و تنها به استناد تاریخ کتابت (733ق) با رمز «بر» از باب دهم اساس کار قرار گرفت و طبق معمول، اختلافات که گاهى در یک صفحه به 40 مورد مى‎رسد، در حاشیه نوشته شد و وقتى مقرر گردید که اختلاف نسخ به بعد از متن کتاب منتقل شود، مقدار زیادى از این موارد را کاستم و به‎زعم خود آنچه مهم مى‎نمود آوردم. سقطات و اشتباهات نسخه اصل را به استناد سه نسخه دیگر و اصل عوارف المعارف در متن و میان دو قلاب نقل کردم تا ضمن حفظ امانت، خواننده عزیز همه ترجمه را پیش‎رو داشته باشد و با مراجعه مکرر به حاشیه خسته نشود و از نقص مطالب و کمبودهاى محسوس ملول نگردد.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‎ودو</ref>
    چند سال پیش که به تصحیح این اثر نفیس موظف شدم، ابتدا از سه نسخه موجود (1- نسخه مراد محمد بخارى مورخ 799ق با رمز «م»؛ 2- نسخه تورخان والد مورخ 851ق با رمز «ت»؛ 3- نسخه بریتانیا مورخ 897ق با رمز «ب») فتوکپى تهیه کردم؛ و نسخه «م» را اساس قرار داده تا باب سى و ششم با دو نسخه دیگر مقابله و تصحیح کردم و اختلافات را آوردم و مآخذ احادیث و آیات و توضیح لغات را نیز یادآور شدم. در این فاصله فیلم دیگرى از این ترجمه وسیله استاد دکتر احمدعلی رجائى که از کتابخانه برلین فراهم شده بود، به کتابخانه مرکزى دانشگاه تحویل گردید. عکس این نسخه نیز (که متأسفانه فاقد نه باب اول است و سقطات فراوان و تقدم و تأخر نابجا و خط‎خوردگی‌هاى بى‎حساب دارد) تهیه شد و تنها به استناد تاریخ کتابت (733ق) با رمز «بر» از باب دهم اساس کار قرار گرفت و طبق معمول، اختلافات که گاهى در یک صفحه به 40 مورد مى‎رسد، در حاشیه نوشته شد و وقتى مقرر گردید که اختلاف نسخ به بعد از متن کتاب منتقل شود، مقدار زیادى از این موارد را کاستم و به‌زعم خود آنچه مهم مى‌نمود آوردم. سقطات و اشتباهات نسخه اصل را به استناد سه نسخه دیگر و اصل عوارف المعارف در متن و میان دو قلاب نقل کردم تا ضمن حفظ امانت، خواننده عزیز همه ترجمه را پیش‎رو داشته باشد و با مراجعه مکرر به حاشیه خسته نشود و از نقص مطالب و کمبودهاى محسوس ملول نگردد.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‌ودو</ref>


    == علائم و رموز ==
    == علائم و رموز ==
    # قد: قدس‎الله‎روحه یا قدس‎الله‎سره؛
    # قد: قدس‌الله‌روحه یا قدس‌الله‌سره؛
    # رض: رضى‎الله‎عنه؛
    # رض: رضی‌الله‌عنه؛
    # رحمه: رحمة‎الله‎علیه؛
    # رحمه: رحمة‎الله‌علیه؛
    # عللم: علیه‎السلام؛
    # عللم: علیه‌السلام؛
    # صلعم: صلى‎الله‎علیه‎و‎سلم.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‎وسه</ref>
    # صلعم: صلی‌الله‌علیه‌و‎سلم.<ref>ر.ک: همان، صفحه شصت‌وسه</ref>


    == دیگر ویژگی‎ها ==
    == دیگر ویژگی‌ها ==
    پانوشت‎های مقدمه در صفحات شصت‎ونه تا هفتادودو ذکر شده و از صفحه هفتادوسه تا هشتاد مقدمه، حاوی رونوشت تصاویر نسخ خطی مختلف کتاب است.
    پانوشت‎های مقدمه در صفحات شصت‌ونه تا هفتادودو ذکر شده و از صفحه هفتادوسه تا هشتاد مقدمه، حاوی رونوشت تصاویر نسخ خطی مختلف کتاب است.


    ==پانویس==
    ==پانویس==
    <references />
    <references/>


    ==منبع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    مقدمه مصحح کتاب.
    مقدمه مصحح کتاب.


    خط ۱۰۲: خط ۱۰۳:


    [[عوارف المعارف]]  
    [[عوارف المعارف]]  
    [[عوارف المعارف (نسخه خطی)]]


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    خط ۱۱۰: خط ۱۱۳:
       
       
    [[رده:مباحث خاص تصوف و عرفان]]
    [[رده:مباحث خاص تصوف و عرفان]]
    [[رده: مرداد(98)]]
    [[رده:25 تیر الی 24 مرداد (98)]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۴۹

    ‏عوارف المعارف
    عوارف المعارف (ویرایش جدید)
    پدیدآورانسهروردی، عمر بن محمد (نویسنده)

    اصفهانی، اسماعیل بن عبدالمؤمن (مترجم)

    انصاری، قاسم (مصحح)
    ناشرشرکت انتشارات علمي و فرهنگی
    مکان نشرايران - تهران
    سال نشرمجلد1: 1374ش ,
    موضوعآداب طريقت - متون قدیمی تا قرن 14

    تصوف - متون قدیمی تا قرن 14

    نثر فارسی - قرن 7ق.
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏288‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏ع‎‏9‎‏ ‎‏1374 ‏
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    عوارف المعارف، اثر شیخ شهاب‌الدین، ابوحفص عمر بن محمد سهروردی (متوفی 632ق) است که به ترجمه ابومنصور بن عبدالمؤمن اصفهانی (قرن هفتم) رسیده است. این کتاب با همین ترجمه برای بار اول در سال 1364 و برای دومین مرتبه در 1374 شمسی به شمار 3000 نسخه به چاپ رسیده است. آماده‌سازی و چاپ این ترجمه از اثر، از انتشارات علمی و فرهنگی بوده است. بنا بر آنچه از مقدمه ترجمه برمی‌آید، نام کامل مترجم کتاب اسماعیل بن عبدالمؤمن ابومنصور ماشاده است. او کتاب عوارف را، به خواهش دوستان و به‌پاس ارادتى که به عبدالسلام کاموى داشته، در سال شش‎صد و شصت‌وپنج (665) هجرى از عربى به فارسى برگردانده است.[۱] تصحیح اثر توسط قاسم انصاری انجام شده و همو مقدمه مفصلی درباره ترجمه کتاب و شیوه تصحیحش در ابتدای کتاب نوشته است.

    اهمیت ادبی

    اثر حاضر ترجمه‌‎اى است عرفانى به فارسى شیوا، بازمانده از قرن هفتم هجرى که از نظر قدمت تاریخى و روانى نثر و جامعیت، بر مصباح الهدایه عزالدین کاشى و طریقت نامه منظوم عماد فقیه ترجیح دارد و نسبت به آن دو که نیز عوارف را اساس کار خود قرار داده‌اند و با افزایش‌ها و کاهش‌های دلخواه اثرى مستقل ساخته‌اند، از اصالت بیشتر و مزیت ارزنده‌اى برخوردار است.

    این ترجمه مزین به اشعار معتنابهى است، بیشتر از خود مترجم یا از گویندگان ناشناخته دیگر که بدین‌وسیله از آفت فراموشى و تلف محفوظ مانده‌اند و کمابیش آثار منظوم ادب فارسى را غنى‎تر خواهند ساخت.

    مترجم، در گیرودار حمله مغول و نابسامانی‌های حاصله از آن، کمر همت به میان‌بسته و اثر گران‌بهایی را که به قلم تواناى عارف مشهور، شیخ شهاب‌الدین سهروردى، تألیف شده بود، از زبان تازى به فارسى روان ترجمه کرده و از این رهگذر به ادب فارسى و صوفیان ناآشنا به زبان عربى خدمت شایانى نموده است.

    مقدار زیادى از لغات و ترکیبات زیباى متداول آن روزگار در ترجمه وارد شده که در نوع خود حائز اهمیت است. همچنین ترجمه مقدار زیادى اصطلاحات عرفانى و صنایع لفظى و نکات دستورى در بردارد.[۲]

    کمیت ترجمه

    مترجم چنانکه خود در مقدمه گفته، اسانید و مکررات را حذف کرده است. از حدود سیصد و سى آیه که در متن عوارف هست یک‎سوم آن در ترجمه نقل شده است. متجاوز از سیصد و چهارده حدیث و خبر در عوارف مذکور است که تقریباً یک‎صد و سى خبر و حدیث آن در ترجمه آمده است.

    از هشتادوهفت بیت عربى منقول در متن عوارف، فقط در حدود بیست‌وسه بیت در ترجمه مذکور افتاده است. در عوض، مترجم چهارصد و هفتاد بیت فارسى در ترجمه افزوده است.

    باب‌های بیست و سوم و بیست و چهارم کلاً ترجمه نشده و به قول مترجم آنچه از این دو باب لازم بوده در باب بیست و دوم گفته شده است.

    مترجم در تطویل و اختصار متفنن بوده، چنانکه باب چهل و ششم را، به استثناى چند کلمه، تماماً ترجمه کرده و در ترجمه باب چهلم به اختصار گراییده است.

    با همه این‌ها، نظم و ترتیب مطالب کتاب عوارف را کاملاً مرعى داشته و در نهایت دقت و علاقه جان سخن سهروردى را به بهترین وجه به فارسى شیرین و روان برگردانده است.[۳]

    کیفیت ترجمه

    عوارف المعارف به روشى عالمانه و به شیوه‌اى معتدل، شامل اصول تصوف عابدانه و عارفانه و جامع ذوق و عمل، تألیف یافته و از آغاز تألیف حائز اهمیت بوده و موردتوجه متصوفه قرار گرفته است.

    مترجم که خود شاعر و صوفى و پیرو طریقه سهروردیه است، با وقوف کامل به اهمیت و شهرت عوارف و تسلط کافى و لازم به دو زبان عربى و فارسى براى «تنشیط قاریان» و بهره‌مندى همگان و رضایت خاطر دوستان به ترجمه این کتاب همت گماشته است؛ و با علاقه و ارادت مریدى صدیق، احتمالاً، نخستین و کامل‌ترین ترجمه کتاب مذکور را در 665 هجرى به وجود آورده و به صاحبدلان تقدیم کرده است.[۴]

    سبک کلی ترجمه

    نوع ترجمه در این اثر، ترجمه آزاد است و مترجم خود را در حذف و اسقاط اسانید و مکررات آزاد مى‎داند.

    گرچه مترجم به شیوه ترجمه رساله قشیریه 119، همه مطالب را از آغاز تا انجام ترجمه نکرده، در کمال ذوق و مهارت، اصول مطالب و نظم و ترتیب کتاب عوارف را مرعى و محفوظ داشته و آنچه از آیات و احادیث برگزیده اکثر آن‌ها را ترجمه کرده و علاوه بر آن، به اقتضاى مقام و مقال، مطالبى از خود در ترجمه متن افزوده است (مخصوصاًً در مقدمه‌سازى براى آوردن شعر).

    ترجمه یکدست و یکنواخت نیست و روش و نحوه کار در موارد مختلف، به‌مقتضای نوسانات احساس و کشش مترجم، فرق مى‌کند؛ اما این فراز و نشیب‌ها در جملات و عبارات به‍‌هیچ‎وجه از اهمیت اثر و روانى و شیوایى ترجمه نمى‌کاهد و خواننده، بى‎تأمل و تفرس، متوجه این اختلاف نخواهد شد.

    با اینکه ترجمه حدود نیم‎قرن بعد از حمله مغول صورت گرفته از لغات مغولى و تکلفات ادبى معمول آن عصر عارى است و به تألیفات قرن ششم بیشتر شباهت دارد.

    با توجه به اشعارى که در ترجمه آمده پیداست که مترجم با آثار صوفیانه مهم و مشهور زمان خود آشنایى داشته و در ترجمه خود از این آشنایی‌ها سود جسته و ابیات زیادى شعر فارسى زینت‌بخش ترجمه خود کرده است.

    مترجم به اصول مطالب و رعایت امانت در ترجمه توجه داشته و وفادار مانده است و مواردى را که ترجمه آن‌ها را لازم ندیده متذکر شده است‎.[۵]

    ترجمه‌های دیگر

    ترجمه‌های دیگری نیز از این کتاب سهروردی موجود است. مثلاً دکتر نذیر احمد، استاد هندى، در (نشریه روابط فرهنگى هند و ایران؛ Indo - Iranica)، شماره 3، 4، سال 1972م، در مقاله‌ای تحت عنوان «قدیم‎ترین ترجمه عوارف المعارف»، به معرفى ترجمه‌اى از عوارف پرداخته و آن را قدیم‎ترین ترجمه این کتاب خوانده‎ است که خلاصه ترجمه مقاله وی به شرح زیر است:

    قاسم داود، خطیب قصبه سهبر یا چبر و یا چر، از مریدان شیخ بهاءالدین زکریاى مولتانى و معاصر تاج‌الدین ابوبکر پسر ملک کبیر عزالدین ابوالحارث منکبرنى (سلطنت: 617- 628ق)، بنا به خواهش تاج‌الدین و با اجازه مراد خود، شیخ بهاءالدین، به ترجمه کتاب عوارف المعارف از عربى به فارسى اقدام کرده و سبب ترجمه و فایده آن را چنین بیان مى‌کند....[۶] نذیر احمد، به استناد مطالب مندرج در کتاب طبقات ناصرى (پایان تألیف 658ق) تألیف منهاج‌الدین سراج (متولد 589ق) مربوط به حکومت و وفات تاج‌الدین ابوبکر و پدرش و دیگر ملاحظات تاریخى و بررسى ترجمه و حال مترجم، تاریخ این ترجمه را حدود 642ق، یعنى ده سال بعد از وفات مؤلف کتاب عوارف المعارف (632ق)، دانسته و به همین دلایل آن را بر ترجمه‌هاى ظهیر‎الدین بزغش شیرازى (متوفى 716ق) و شیخ اسماعیل بن عبدالمؤمن بن ابومنصور اصفهانى (متوفى 710ق) مقدم شمرده است.[۷]

    تصحیح اثر

    قاسم انصاری در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته، درباره کیفیت تصحیح آ ن می‌نویسد:

    چند سال پیش که به تصحیح این اثر نفیس موظف شدم، ابتدا از سه نسخه موجود (1- نسخه مراد محمد بخارى مورخ 799ق با رمز «م»؛ 2- نسخه تورخان والد مورخ 851ق با رمز «ت»؛ 3- نسخه بریتانیا مورخ 897ق با رمز «ب») فتوکپى تهیه کردم؛ و نسخه «م» را اساس قرار داده تا باب سى و ششم با دو نسخه دیگر مقابله و تصحیح کردم و اختلافات را آوردم و مآخذ احادیث و آیات و توضیح لغات را نیز یادآور شدم. در این فاصله فیلم دیگرى از این ترجمه وسیله استاد دکتر احمدعلی رجائى که از کتابخانه برلین فراهم شده بود، به کتابخانه مرکزى دانشگاه تحویل گردید. عکس این نسخه نیز (که متأسفانه فاقد نه باب اول است و سقطات فراوان و تقدم و تأخر نابجا و خط‎خوردگی‌هاى بى‎حساب دارد) تهیه شد و تنها به استناد تاریخ کتابت (733ق) با رمز «بر» از باب دهم اساس کار قرار گرفت و طبق معمول، اختلافات که گاهى در یک صفحه به 40 مورد مى‎رسد، در حاشیه نوشته شد و وقتى مقرر گردید که اختلاف نسخ به بعد از متن کتاب منتقل شود، مقدار زیادى از این موارد را کاستم و به‌زعم خود آنچه مهم مى‌نمود آوردم. سقطات و اشتباهات نسخه اصل را به استناد سه نسخه دیگر و اصل عوارف المعارف در متن و میان دو قلاب نقل کردم تا ضمن حفظ امانت، خواننده عزیز همه ترجمه را پیش‎رو داشته باشد و با مراجعه مکرر به حاشیه خسته نشود و از نقص مطالب و کمبودهاى محسوس ملول نگردد.[۸]

    علائم و رموز

    1. قد: قدس‌الله‌روحه یا قدس‌الله‌سره؛
    2. رض: رضی‌الله‌عنه؛
    3. رحمه: رحمة‎الله‌علیه؛
    4. عللم: علیه‌السلام؛
    5. صلعم: صلی‌الله‌علیه‌و‎سلم.[۹]

    دیگر ویژگی‌ها

    پانوشت‎های مقدمه در صفحات شصت‌ونه تا هفتادودو ذکر شده و از صفحه هفتادوسه تا هشتاد مقدمه، حاوی رونوشت تصاویر نسخ خطی مختلف کتاب است.

    پانویس

    1. ر.ک: مقدمه کتاب، صفحه بیست‌وشش – بیست‌وهفت
    2. همان، صفحه سی‌وهشت
    3. همان، صفحه سی‌وچهار
    4. همان
    5. همان، صفحه سی‌وچهار – سی‌وپنج
    6. ر.ک: همان، صفحه شصت‌وچهار
    7. ر.ک: همان، صفحه شصت‌وپنج
    8. ر.ک: همان، صفحه شصت‌ودو
    9. ر.ک: همان، صفحه شصت‌وسه

    منابع مقاله

    مقدمه مصحح کتاب.

    وابسته‌ها