أعلام المهندسين في الإسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
    خط ۳۱: خط ۳۱:
    '''أعلام المهندسين في الإسلام'''، اثر [[تیمور، احمد|احمد تیمور پاشا]]، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.
    '''أعلام المهندسين في الإسلام'''، اثر [[تیمور، احمد|احمد تیمور پاشا]]، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.


    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است (ر.ک: مقدمه، ص6).
    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است <ref>ر.ک: مقدمه، ص6</ref>.


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۳۹: خط ۳۹:


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده (ر.ک: مقدمه اول، ص5-‌9) و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است (ر.ک: مقدمه دوم، ص11-‌14).
    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده<ref>ر.ک: مقدمه اول، ص5-‌9</ref> و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است<ref>ر.ک: مقدمه دوم، ص11-‌14</ref>.
    نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است (ر.ک: همان، ص11).
    نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.


    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است (ر.ک: متن کتاب، ص15).
    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص15</ref>.
    از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد (ر.ک: همان)؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت (ر.ک: همان، ص16)؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند (ر.ک: همان، ص17)؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود (ر.ک: همان، ص19)؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون (ر.ک: همان، ص20)؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است (ر.ک: همان)؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است (ر.ک: همان، ص21) و...
    از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد<ref>ر.ک: همان</ref>؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت<ref>ر.ک: همان، ص16)؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند (ر.ک: همان، ص17)؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود (ر.ک: همان، ص19</ref>؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون<ref>ر.ک: همان، ص20</ref>؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است<ref>ر.ک: همان</ref>؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است<ref>ر.ک: همان، ص21</ref> و...


    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است (ر.ک: همان، ص65-‌69).
    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است<ref>ر.ک: همان، ص65-‌69</ref>.


    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود (ر.ک: همان، ص71)؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز (ر.ک: همان)؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور (ر.ک: همان، ص72)؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری (ر.ک: همان)؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان (ر.ک: همان، ص76) و...  
    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود<ref>ر.ک: همان، ص71</ref>؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز<ref>ر.ک: همان</ref>؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور<ref>ر.ک: همان، ص72</ref>؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری (ر.ک: همان)؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان<ref>ر.ک: همان، ص76</ref> و...  


    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و... (ر.ک: همان، ص77-‌93).
    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و...<ref>ر.ک: همان، ص77-‌93</ref>


    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل (ر.ک: همان، ص95-‌97).
    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل<ref>ر.ک: همان، ص95-‌97</ref>


    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد (ر.ک: همان، ص99-‌106).
    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد<ref>ر.ک: همان، ص99-‌106</ref>


    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.
    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.
    خط ۵۹: خط ۵۹:
    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است.
    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است.
    در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع (ر.ک: پاورقی، ص28)، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است (ر.ک: همان، ص26).
    در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع <ref>ر.ک: پاورقی، ص28</ref>، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص26</ref>
     
    ==پانويس ==
    <references />
     


    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    خط ۷۰: خط ۷۴:


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:مقالات جدید]]
     
    [[رده:علوم]]
    [[رده:آذر(1400)]]

    نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۶

    أعلام المهندسين في الإسلام
    أعلام المهندسين في الإسلام
    پدیدآورانتیمور، احمد (نویسنده)
    ناشردار الآفاق العربية
    مکان نشرمصر - قاهره
    سال نشر1422ق. = 2001م.
    چاپچاپ اول
    شابک977-344-006-0
    موضوعدانشمندان اسلامي - سرگذشت نامه علوم اسلامي - تاريخ
    زبانعربي
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‎‏/‎‏ت‎‏9‎‏الف‎‏6 / 141 ‏Q‎‏ ‏

    أعلام المهندسين في الإسلام، اثر احمد تیمور پاشا، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است [۱].

    ساختار

    کتاب با دو مقدمه از ناشر و نویسنده آغاز و مطالب در شش قسمت، مرتب شده است.

    نویسنده در ابتدا، به بیان شرح‌حال‌ها، به‌صورت بسیار مختصر و موجز پرداخته و در انتهای کتاب، اصلاحات مربوط به فن مهندسی را توضیح داده است.

    گزارش محتوا

    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده[۲] و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است[۳]. نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است[۴].

    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است[۵]. از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد[۶]؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت[۷]؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون[۸]؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است[۹]؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است[۱۰] و...

    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است[۱۱].

    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود[۱۲]؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز[۱۳]؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور[۱۴]؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری (ر.ک: همان)؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان[۱۵] و...

    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و...[۱۶]

    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل[۱۷]

    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد[۱۸]

    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.

    وضعیت کتاب

    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است. در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع [۱۹]، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است[۲۰]

    پانويس

    1. ر.ک: مقدمه، ص6
    2. ر.ک: مقدمه اول، ص5-‌9
    3. ر.ک: مقدمه دوم، ص11-‌14
    4. ر.ک: همان، ص11
    5. ر.ک: متن کتاب، ص15
    6. ر.ک: همان
    7. ر.ک: همان، ص16)؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند (ر.ک: همان، ص17)؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود (ر.ک: همان، ص19
    8. ر.ک: همان، ص20
    9. ر.ک: همان
    10. ر.ک: همان، ص21
    11. ر.ک: همان، ص65-‌69
    12. ر.ک: همان، ص71
    13. ر.ک: همان
    14. ر.ک: همان، ص72
    15. ر.ک: همان، ص76
    16. ر.ک: همان، ص77-‌93
    17. ر.ک: همان، ص95-‌97
    18. ر.ک: همان، ص99-‌106
    19. ر.ک: پاورقی، ص28
    20. ر.ک: همان، ص26


    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.


    وابسته‌ها