أعلام المهندسين في الإسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    جز (جایگزینی متن - '= ' به '= ')
     
    (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۴: خط ۴:
    | عنوان‌های دیگر =
    | عنوان‌های دیگر =
    |پدیدآورندگان  
    |پدیدآورندگان  
    | پدیدآوران =  
    | پدیدآوران =
    [[تیمور، احمد]] (نویسنده)
    [[تیمور، احمد]] (نویسنده)
    |زبان  
    |زبان  
    | زبان = عربي  
    | زبان =  عربی
    | کد کنگره =‎‏/‎‏ت‎‏9‎‏الف‎‏6 / 141 ‏Q‎‏ ‏
    | کد کنگره =‎‏/‎‏ت‎‏9‎‏الف‎‏6 / 141 ‏Q‎‏ ‏
    | موضوع =دانشمندان اسلامي - سرگذشت نامه
    | موضوع =دانشمندان اسلامي - سرگذشت‌نامه


    علوم اسلامي - تاريخ
    علوم اسلامي - تاريخ
    |ناشر  
    |ناشر  
    | ناشر =دار الآفاق العربية
    | ناشر =دار الآفاق العربية  
    | مکان نشر =مصر - قاهره  
    | مکان نشر =مصر - قاهره  
    | سال نشر =1422ق.   = 2001م.  
    | سال نشر =1422ق. = 2001م.  
     
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE14271AUTOMATIONCODE
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE14271AUTOMATIONCODE
    | چاپ =چاپ اول
    | چاپ =چاپ اول  
    | شابک =977-344-006-0
    | شابک =977-344-006-0
    | تعداد جلد =1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =14271
    | کتابخوان همراه نور =
    | کتابخوان همراه نور =
    | کد پدیدآور =06401
    | کد پدیدآور =06401
    خط ۳۱: خط ۲۹:
    '''أعلام المهندسين في الإسلام'''، اثر [[تیمور، احمد|احمد تیمور پاشا]]، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.
    '''أعلام المهندسين في الإسلام'''، اثر [[تیمور، احمد|احمد تیمور پاشا]]، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.


    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است <ref>ر.ک: مقدمه، ص6</ref>.
    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است <ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=6&viewType=pdf ر.ک: مقدمه، ص6]</ref>.


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۳۹: خط ۳۷:


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده<ref>ر.ک: مقدمه اول، ص5-‌9</ref> و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است<ref>ر.ک: مقدمه دوم، ص11-‌14</ref>.
    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=5&viewType=pdf ر.ک: مقدمه اول، ص5-‌9]</ref> و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=11&viewType=pdf ر.ک: مقدمه دوم، ص11-‌14]</ref>.
    نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.
    نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=11&viewType=pdf ر.ک: همان، ص11]</ref>.


    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص15</ref>.
    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=15&viewType=pdf ر.ک: متن کتاب، ص15]</ref>.
    از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد<ref>ر.ک: همان</ref>؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت<ref>ر.ک: همان، ص16)؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند (ر.ک: همان، ص17)؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود (ر.ک: همان، ص19</ref>؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون<ref>ر.ک: همان، ص20</ref>؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است<ref>ر.ک: همان</ref>؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است<ref>ر.ک: همان، ص21</ref> و...
    از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=15&viewType=pdf ر.ک: همان]</ref>؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=16&viewType=pdf ر.ک: همان، ص16]</ref>؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند <ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=17&viewType=pdf ر.ک: همان، ص17]</ref>؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود <ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=19&viewType=pdf ر.ک: همان، ص19]</ref>؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=20&viewType=pdf ر.ک: همان، ص20]</ref>؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=20&viewType=pdf ر.ک: همان]</ref>؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=21&viewType=pdf ر.ک: همان، ص21]</ref> و...


    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است<ref>ر.ک: همان، ص65-‌69</ref>.
    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=65&viewType=pdf ر.ک: همان، ص65-‌69]</ref>.


    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود<ref>ر.ک: همان، ص71</ref>؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز<ref>ر.ک: همان</ref>؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور<ref>ر.ک: همان، ص72</ref>؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری (ر.ک: همان)؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان<ref>ر.ک: همان، ص76</ref> و...  
    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=71&viewType=pdf ر.ک: همان، ص71]</ref>؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=71&viewType=pdf ر.ک: همان]</ref>؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=72&viewType=pdf ر.ک: همان، ص72]</ref>؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری <ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=72&viewType=pdf ر.ک: همان]</ref>؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=76&viewType=pdf ر.ک: همان، ص76]</ref> و...  


    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و...<ref>ر.ک: همان، ص77-‌93</ref>  
    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و...<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=77&viewType=pdf ر.ک: همان، ص77-‌93]</ref>  


    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل<ref>ر.ک: همان، ص95-‌97</ref>
    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=95&viewType=pdf ر.ک: همان، ص95-‌97]</ref>


    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد<ref>ر.ک: همان، ص99-‌106</ref>
    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=99&viewType=pdf ر.ک: همان، ص99-‌106]</ref>


    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.
    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.
    خط ۵۹: خط ۵۷:
    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است.
    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است.
    در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع <ref>ر.ک: پاورقی، ص28</ref>، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص26</ref>
    در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع <ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=28&viewType=pdf ر.ک: پاورقی، ص28]</ref>، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14271/%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=26&viewType=pdf ر.ک: همان، ص26]</ref>


    ==پانويس ==
    ==پانويس ==
    خط ۷۶: خط ۷۴:


    [[رده:علوم]]
    [[رده:علوم]]
    [[رده:آذر(1400)]]
    [[رده:اسفند(1400)]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۵۹

    أعلام المهندسين في الإسلام
    أعلام المهندسين في الإسلام
    پدیدآورانتیمور، احمد (نویسنده)
    ناشردار الآفاق العربية
    مکان نشرمصر - قاهره
    سال نشر1422ق. = 2001م.
    چاپچاپ اول
    شابک977-344-006-0
    موضوعدانشمندان اسلامي - سرگذشت‌نامه علوم اسلامي - تاريخ
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‎‏/‎‏ت‎‏9‎‏الف‎‏6 / 141 ‏Q‎‏ ‏
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    أعلام المهندسين في الإسلام، اثر احمد تیمور پاشا، رساله مختصری است پیرامون شرح‌ حال بعضی از اعلام مهندسین پس از اسلام که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

    بیشتر مطالب این کتاب اولین بار در سال 1921 در مجله «الهندسة» در مصر چاپ شده است [۱].

    ساختار

    کتاب با دو مقدمه از ناشر و نویسنده آغاز و مطالب در شش قسمت، مرتب شده است.

    نویسنده در ابتدا، به بیان شرح‌حال‌ها، به‌صورت بسیار مختصر و موجز پرداخته و در انتهای کتاب، اصلاحات مربوط به فن مهندسی را توضیح داده است.

    گزارش محتوا

    در مقدمه اول، به اهمیت کتاب اشاره گردیده[۲] و در مقدمه نویسنده، موضوع کتاب، تشریح شده است[۳]. نویسنده در این اثر، به گردآوری شرح ‌حال و اخبار مهندسین عرب در عصر اسلامی پرداخته و به دلیل اضطراب اخبار و مشخص نبودن تاریخ دقیق دوران جاهلیت، متعرض آن دوران نگردیده است[۴].

    در قسمت اول، به ذکر شرح ‌حال 107 تن پرداخته شده که اولین آن‌ها، عمر وادی می‌باشد که از قدیمی‌ترین مهندسین اسلامی بوده و یاقوت در «معجم البدان» از او به‌عنوان برده عثمان بن عفان، یاد کرده است[۵]. از دیگر افراد مذکور در کتاب، می‌توان از اعلام زیر یاد کرد: عبدالله بن محرز از مهندسین قرن دوم هجری در بغداد[۶]؛ حجاج بن یوسف که در ترسیم نقشه مهندسی بغداد نقش داشت[۷]؛ محمد، احمد و حسن فرزندان موسی که در دوران مأمون می‌زیسته و در علم نجوم نیز تبحر داشتند [۸]؛ عباس علی بن سعید که اهل فلک‌شناسی و ساخت آلات رصد نیز بود [۹]؛ یحیی بن منصور حکیم از مهندسین و منجمین دوران مأمون[۱۰]؛ ابراهیم بن سنان بن ثابت صابئی حرانی که عالم به انواع علوم بوده که بارزترین آن‌ها، علم هندسه است[۱۱]؛ جعفر بن علی بن محمد مکی که کتابی در هندسه نوشته است[۱۲] و...

    نویسنده در قسمت دوم، به بررسی مختصر فن تصویرگری نزد اعراب و جایگاه آن پرداخته و به اشعار عرب در این زمینه، اشاره نموده است[۱۳].

    در سومین قسمت، به شرح ‌حال عرب‌هایی پرداخته شده که صاحب صناعات تصویرگری، روغن‌گیری، نقشه‌کشی و جواهرسازی بوده‌اند. از جمله این افراد، عبارتند از: احمد بن علی مصری که رسام بود[۱۴]؛ احمد بن یوسف بن هلال حلبی جواهرساز[۱۵]؛ ابوتجزأه جواد بن سلیمان بن غالب لخمی استاد نقش و رسم هیاکل مدور[۱۶]؛ شعیب بن محمد بن جعفر تونسی استاد تذهیب و طلاکاری [۱۷]؛ محمد بن علی بن عمر، معروف به شمس‌الدین دهان[۱۸] و...

    در قسمت چهارم، به تعریف و تشریح اصطلاحات هندسی مورد کاربرد در امر ساختمان‌سازی و ابنیه پرداخته شده است. از جمله این اصطلاحات، عبارتند از: بالطن؛ المثابه؛ رحبه؛ اسکبه؛ المضرب؛ القصاب؛ الحائط؛ المکربه؛ الکبه؛ المنقبه؛ الحانوت؛ الفخت و...[۱۹]

    در قسمت پنجم، به تشریح اصطلاحات مربوط به معادن و سنگ‌های قیمتی پرداخته شده است؛ اصطلاحاتی همچون: زریاب؛ تجاب؛ قطعه؛ صلب؛ صامت؛ لکاث؛ قلعی؛ فهر؛ ندره؛ نضر؛ نضار؛ بلنط؛ مغناطیس؛ حصیم؛ سخم، قار؛ زمرد؛ آلومنیوم و نیکل[۲۰]

    در آخرین قسمت کتاب، به تعریف اصطلاحات مربوط به ارباب حرف و صناعات مرتبط با مهندسی پرداخته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان از: مهندس؛ منشی؛ فینق؛ آسی؛ رسم؛ عدار؛ بحّار؛ ربان؛ صیقبانی؛ رسام؛ نقاش؛ کیماری؛ هاجری؛ واشی؛ قصار؛ کیمیایی؛ صفار و... نام برد[۲۱]

    از جمله ویژگی‌های کتاب، اختصار مطالب و درعین‌حال، توضیح دقیق و فنی اصطلاحات مذکور در آن می‌باشد.

    وضعیت کتاب

    فهرست مطالب، در انتهای کتاب آمده است. در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع [۲۲]، به توضیح و تشریح برخی از لغات و کلمات متن پرداخته شده است[۲۳]

    پانويس


    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.


    وابسته‌ها