أمل الآمل في علماء جبل عامل: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
     
    (۴۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۴: خط ۴:
    | عنوان‌های دیگر = تذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين
    | عنوان‌های دیگر = تذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين
    | پدیدآوران =  
    | پدیدآوران =  
    [[حر عاملی، محمد بن حسن]] (نويسنده)
    [[حر عاملی، محمد بن حسن]] (نویسنده)


    [[حسینی اشکوری، احمد]] (محقق)
    [[حسینی اشکوری، احمد]] (محقق)
    خط ۱۲: خط ۱۲:
    جبل عامل
    جبل عامل


    شیعه - سرگذشت نامه
    شیعه - سرگذشت‌نامه
    | ناشر =  
    | ناشر =  
    مکتبة الأندلس ج: 1
    مکتبة الأندلس ج: 1
    | مکان نشر =بغداد - عراق ج: 1
    | مکان نشر =بغداد - عراق ج: 1
    | سال نشر =  
    | سال نشر =  
     
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE03269AUTOMATIONCODE
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE3269AUTOMATIONCODE
    | چاپ =1
    | چاپ =1
    | تعداد جلد =2
    | تعداد جلد =2
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =19065
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =03269
    | کتابخوان همراه نور =03269
    | کد پدیدآور =
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پس از =
    | پیش از =
    | پیش از =
    }}
    }}
    '''أمل الآمل في علماء جبل عامل''' نام ديگر کتاب '''تذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين''' [يادمان متبحران در مورد دانشمندان أخير] كه گاهى قسم دوم کتاب به اين نام خوانده شده است.


    ==مؤلف==
    '''أمل الآمل في علماء جبل عامل''' نام ديگر کتاب '''تذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين''' [يادمان متبحران در مورد دانشمندان أخير] كه گاهى قسم دوم کتاب به این نام خوانده شده است. مؤلف این کتاب [[حر عاملی، محمد بن حسن|محمد بن حسن بن على بن محمدحسین]] معروف به [[شيخ حرّ عاملى مشغرى]] است. و موضوع آن تراجم (شرح حال) و رجال (راویان حديث) علماى شيعه برخاسته از جبل عامل و غير آن.


    مؤلف در این باره مى‌گوید: «به معاصران شيخ (طوسى) و افراد نزدیک به زمان وى اكتفا كردم و همگى آنان را ذكر نكردم چرا كه مقصود مهمتر ذكر متأخرين از زمان شيخ بود مگر در مورد اهل جبل عامل.»


    محمد بن حسن بن على بن محمدحسین معروف به [[شيخ حرّ عاملى مشغرى]]
    در فايدۀ دهم در بخش دوم مى‌گوید: «کتاب ما در واقع مكمل کتاب میرزا محمد بن على استرآبادى و متمم فوايد آن است چرا كه در بر گیرندۀ اكثر علماى شيعه و بيشتر تأليفات آنهاست اگر کتاب میرزا محمد اكثر متقدمین را گرد آورده، این کتاب به اكثر متأخرين پرداخته است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?volumeNumber=2&pageNumber=370&viewType=html ر.ک: متن، ج2، ص370]</ref>»


    ==موضوع==
    ==انگیزۀ تأليف==


     
    نخست آنكه مصنف در خواب مردى را ديد كه نشانه‌هاى صلاح و خيرخواهى بر او نمودار بود. آن مرد به وى گفت: «چرا کتابى تأليف نمى‌كنى كه نامش را أمل الآمل في علماء جبل عامل بگذارى؟!» و در مورد سببهایى كه او را به تأليف این کتاب سوق داد در مقدمۀ کتاب مى‌نویسد: «اين مطلب به ذهنم خطور كرد و فكرم را مشغول ساخت كه نام و شرح حال علماى جبل عامل و تأليفاتشان و نيز ساير علماى متأخر و تصنيفاتشان را گردآورى كنم. چون در کتاب واحدى مجموعۀ آنها را یکجا نيافتم گر چه مى‌توان بعضى از آنها را در كتب اصحاب (علماى شيعه) پيدا كرد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?pageNumber=49&viewType=html ر.ک: مقدمه، ج1، ص49]</ref>.
    تراجم (شرح حال) و رجال (راويان حديث) علماى شيعه برخاسته از جبل عامل و غير آن.
     
    مؤلف در اين باره مى‌گويد: «به معاصران شيخ (طوسى) و افراد نزدیک  به زمان وى اكتفا كردم و همگى آنان را ذكر نكردم چرا كه مقصود مهمتر ذكر متأخرين از زمان شيخ بود مگر در مورد اهل جبل عامل.»
     
    در فايدۀ دهم در بخش دوم مى‌گويد: «کتاب ما در واقع مكمل کتاب ميرزا محمد بن على استرآبادى و متمم فوايد آن است چرا كه در بر گيرندۀ اكثر علماى شيعه و بيشتر تأليفات آنهاست اگر کتاب ميرزا محمد اكثر متقدمين را گرد آورده، اين کتاب به اكثر متأخرين پرداخته است.»
     
    ==انگيزۀ تأليف==
     
     
    نخست آنكه مصنف در خواب مردى را ديد كه نشانه‌هاى صلاح و خيرخواهى بر او نمودار بود. آن مرد به وى گفت: «چرا کتابى تأليف نمى‌كنى كه نامش را أمل الآمل في علماء جبل عامل بگذارى؟!» و در مورد سببهايى كه او را به تأليف اين کتاب سوق داد در مقدمۀ کتاب مى‌نويسد: «اين مطلب به ذهنم خطور كرد و فكرم را مشغول ساخت كه نام و شرح حال علماى جبل عامل و تأليفاتشان و نيز ساير علماى متأخر و تصنيفاتشان را گردآورى كنم. چون در کتاب واحدى مجموعۀ آنها را يكجا نيافتم گر چه مى‌توان بعضى از آنها را در كتب اصحاب (علماى شيعه) پيدا كرد.


    ==بخش‌هاى کتاب==
    ==بخش‌هاى کتاب==


    شيخ [[حر عاملی، محمد بن حسن|حرّ عاملى]] این کتاب را به دو بخش تقسيم كرده است:


    شيخ حرّ عاملى اين کتاب را به دو بخش تقسيم كرده است:
    بخش اول: به تراجم و شرح حال علماى جبل عامل اختصاص دارد و مشتمل بر 214 شرح حال است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?sectionNumber=2&pageNumber=23&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ج1، ص23]</ref>. مؤلف در این بخش در نوشتن شرح حال، دامنۀ بحث را گسترش داده و ولادتها و وفاتها و قسمتى از اشعار و نوشته‌هاى ايشان را نيز ذكر كرده است.
     
    بخش اول: به تراجم و شرح حال علماى جبل عامل اختصاص دارد و مشتمل بر 214 شرح حال است. مؤلف در اين بخش در نوشتن شرح حال، دامنۀ بحث را گسترش داده و ولادتها و وفاتها و قسمتى از اشعار و نوشته‌هاى ايشان را نيز ذكر كرده است.


    بخش دوم: در اين بخش علماى متأخر از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] (متوفاى 460 هجرى قمرى) را ذكر مى‌كند و مشتمل بر 1122 شرح حال است. با اين حال شرح حال برخى اشخاص از قلمش افتاده همچنانكه در بخش اول کتاب نيز چنين است.
    بخش دوم: در این بخش علماى متأخر از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] (متوفاى 460 هجرى قمرى) را ذكر مى‌كند و مشتمل بر 1122 شرح حال است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?volumeNumber=2&pageNumber=5&viewType=html ر.ک: همان، ج2، ص5]</ref>. با این حال شرح حال برخى اشخاص از قلمش افتاده همچنانكه در بخش اول کتاب نيز چنين است.


    در نوشتن شرح حال افراد، روش مؤلف در دو بخش کتاب متفاوت است. در بخش اول اهتمام به تفصيل داشته در حالى كه در بخش دوم بعضى از شرح حالها را بسيار مختصر نوشته و در موارد زيادى تاريخ ولادت، وفات، و نكات مهمى كه جا داشت ذكر شود را حذف نموده است.
    در نوشتن شرح حال افراد، روش مؤلف در دو بخش کتاب متفاوت است. در بخش اول اهتمام به تفصيل داشته در حالى كه در بخش دوم بعضى از شرح حالها را بسيار مختصر نوشته و در موارد زيادى تاريخ ولادت، وفات، و نكات مهمى كه جا داشت ذكر شود را حذف نموده است.
    خط ۶۰: خط ۴۹:
    ==ترتيب و تنظيم==
    ==ترتيب و تنظيم==


     
    تراجم را به صورت الفبايى مرتب كرده است. در آخر آن بعد از حرف «ى» باب كنيه‌ها را ذكر كرده است. در بخش دوم فصلى را افزوده با عنوان مواردى كه با «ابن» شروع مى‌شود.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?volumeNumber=2&pageNumber=360&viewType=html ر.ک: همان، ج2، ص360]</ref> در بخش اول دوازده مقدمه و در بخش دوم دوازده فايده<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?volumeNumber=2&pageNumber=371&viewType=html ر.ک: همان، ج2، ص371]</ref> آورده است. مطالب موجود در مقدمه‌ها از این قرار است: منزلت راویان و محدثان، مجاز بودن بررسى عمیق شرح حال اشخاص، چگونگى شناختن عدالت و نكوهش كسى كه در خود برترى مى‌بيند هنگامى كه در مقايسه با گذشتگان در خود امتيازى قائل است، برترى دادن متقدمین بر متأخرين و بالعكس، علت اهتمام ورزيدن برای جمع‌آورى شرح حال علماى متأخر از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]]، علت مقدم داشتن علماى جبل عامل بر ديگران، تتبع بسيار در احوال علماى متأخر
    تراجم را به صورت الفبايى مرتب كرده است. در آخر آن بعد از حرف «ى» باب كنيه‌ها را ذكر كرده است. در بخش دوم فصلى را افزوده با عنوان مواردى كه با «ابن» شروع مى‌شود. در بخش اول دوازده مقدمه و در بخش دوم دوازده فايده آورده است. مطالب موجود در مقدمه‌ها از اين قرار است: منزلت راويان و محدثان، مجاز بودن بررسى عميق شرح حال اشخاص، چگونگى شناختن عدالت و نكوهش كسى كه در خود برترى مى‌بيند هنگامى كه در مقايسه با گذشتگان در خود امتيازى قائل است، برترى دادن متقدمين بر متأخرين و بالعكس، علت اهتمام ورزيدن براى جمع‌آورى شرح حال علماى متأخر از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] ره، علت مقدم داشتن علماى جبل عامل بر ديگران، تتبع بسيار در احوال علماى متأخر


    ==منابع کتاب==
    ==منابع کتاب==


    مرحوم مؤلف مى‌گوید: «منابعى كه در کتاب خود از آنها نقل كرده‌ام از این قرار است: از فهرست شيخ منتجب‌الدين على بن بابویه در ذكر متأخرين از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] تا زمان مؤلفش، از کتاب رجال ابن داوود، از کتاب رجال سيد‌ ‎مصطفى بن حسین تفرشى، از رسالۀ ابن العودى در احوال [[شهيد ثانى]] و مشايخ و شاگردانش، از کتاب الدرّ المنثور نوشتۀ شيخ على بن محمد بن حسن بن شهيد ثانى، از کتاب سلافة العصر نوشتۀ سيد‌ ‎على بن میرزا احمد موسوى، از فهرست شيخ محمد بن على بن شهرآشوب معروف به معالم العلماء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?sectionNumber=2&pageNumber=58&viewType=html ر.ک: مقدمه، ص58]</ref>


    مرحوم مؤلف مى‌گويد: «منابعى كه در کتاب خود از آنها نقل كرده‌ام از اين قرار است: از فهرست شيخ منتجب‌ الدين على بن بابويه در ذكر متأخرين از [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] تا زمان مؤلفش، از کتاب رجال ابن داوود، از کتاب رجال سيد مصطفى بن حسين تفرشى، از رسالۀ ابن العودى در احوال [[شهيد ثانى]] و مشايخ و شاگردانش، از کتاب الدرّ المنثور نوشتۀ شيخ على بن محمد بن حسن بن شهيد ثانى، از کتاب سلافة العصر نوشتۀ سيد على بن ميرزا احمد موسوى، از فهرست شيخ محمد بن على بن شهرآشوب معروف به معالم العلماء
    و از اجازات علماى شيعه مانند: اجازۀ شيخ حسن بن [[شهيد ثانى]] برای ابن نجم، و اجازۀ پدرش برای شيخ حسین بن عبدالصمد، و اجازۀ [[شهيد اول]] محمد بن مكى برای ابن نجد، و اجازۀ [[علامه حلی، حسن بن یوسف|علامۀ حلى]] برای بنى زهره، و از کتاب مرُوج الذهب مسعودى، و از کتاب تاريخ ابن خَلكان از نسخه‌اى به خط خود مؤلف، و از کتاب يتيمة الدهر نوشتۀ ثعالبى، و از کتاب دُمْيَةُ القصر نوشتۀ ابوالحسن باخَرْزى، و از کتاب طبقات الٰادباء نوشتۀ عبدالرحمن بن محمد انبارى... همچنين در موارد كمى از فهرست [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] و رجال نجّاشى و خلاصۀ [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلى]] نقل كرده‌ام..<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3269/%D8%A3%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?pageNumber=13&viewType=html ر.ک: مقدمه ص13-14]</ref>
     
    و از اجازات علماى شيعه مانند: اجازۀ شيخ حسن بن [[شهيد ثانى]] براى ابن نجم، و اجازۀ پدرش براى شيخ حسين بن عبدالصمد، و اجازۀ [[شهيد اول]] محمد بن مكى براى ابن نجد، و اجازۀ [[علامه حلی، حسن بن یوسف|علامۀ حلى]] براى بنى زهره، و از کتاب مرُوج الذهب مسعودى، و از کتاب تاريخ ابن خَلكان از نسخه‌اى به خط خود مؤلف، و از کتاب يتيمة الدهر نوشتۀ ثعالبى، و از کتاب دُمْيَةُ القصر نوشتۀ ابوالحسن باخَرْزى، و از کتاب طبقات الٰادباء نوشتۀ عبدالرحمن بن محمد انبارى... همچنين در موارد كمى از فهرست [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] و رجال نجّاشى و خلاصۀ [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلى]] نقل كرده‌ام...»


    ==كارهاى تحقيقى در مورد کتاب==
    ==كارهاى تحقيقى در مورد کتاب==


    استاد [[حسینی اشکوری، سید احمد|سید احمد حسینى اشكورى]] دو بخش امل الآمل و نيز کتاب تكملۀ امل الآمل و کتاب تتمیم امل الآمل را مورد تحقيق قرار داده است.


    استاد [[سيد احمد حسينى اشكورى]] دو بخش امل الآمل و نيز کتاب تكملۀ امل الآمل و کتاب تتميم امل الآمل را مورد تحقيق قرار داده است.
    کتابخانۀ عمومى آیت‌الله مرعشى -قدس‌سره- به چاپ «تكمله» و «تتمیم» اهتمام ورزيده است.
     
    کتابخانۀ عمومى آیت‌الله مرعشى -قدس سره- به چاپ «تكمله» و «تتميم» اهتمام ورزيده است.


    ==فهرستها==
    ==فهرستها==




    در آخر هر يك از دو بخش کتاب، هفت فهرست مفيد وجود دارد كه عبارتند از:
    در آخر هر یک از دو بخش کتاب، هفت فهرست مفيد وجود دارد كه عبارتند از:


    # احاديث شريف
    # احاديث شريف
    خط ۹۰: خط ۷۶:
    # موضوعات کتاب
    # موضوعات کتاب


    کتابهايى كه در زمينۀ امل الامل نگاشته شده است
    کتاب‌هایى كه در زمینۀ امل الامل نگاشته شده است


    # «تكملة أمل الآمل» اثر امام [[صدر، حسن |سيد حسن صدر]](متوفاى 1354ه‍.ق). مؤلف آن مى‌نويسد: «بحمد الله موفق شدم ذيل و تكمله‌اى براى کتاب امل الآمل بنويسم. بسيارى از اشخاصى كه او ذكر نكرده است يا مورد غفلت وى قرار گرفته را ذكر كردم. چه كسانى كه نسبت به او متقدم بوده‌اند و چه معاصران وى. و متأخرين از وى تا اين زمان را نام برده‌ام و در نتيجه کتاب قطورى در 3 مجلّد از كار در آمد: يك جلد در تكملۀ بخش اول کتاب و دو جلد بزرگ در تكملۀ بخش دوم.»
    # «تكملة أمل الآمل» اثر امام [[صدر، سید حسن |سيد‌ ‎حسن صدر]](متوفاى 1354ه‍.ق). مؤلف آن مى‌نویسد: «بحمد الله موفق شدم ذيل و تكمله‌اى برای کتاب امل الآمل بنویسم. بسيارى از اشخاصى كه او ذكر نكرده است يا مورد غفلت وى قرار گرفته را ذكر كردم. چه كسانى كه نسبت به او متقدم بوده‌اند و چه معاصران وى. و متأخرين از وى تا این زمان را نام برده‌ام و در نتيجه کتاب قطورى در 3 مجلّد از كار در آمد: یک جلد در تكملۀ بخش اول کتاب و دو جلد بزرگ در تكملۀ بخش دوم.»
    # «تتميم أمل الآمل» اثر استاد محقق شيخ عبدالله قزوينى از بزرگان قرن دوازدهم
    # «تتمیم أمل الآمل» اثر استاد محقق شيخ عبدالله قزوینى از بزرگان قرن دوازدهم
    # «تتميم أمل الآمل» اثر سيد امير ابراهيم تبريزى قزوينى حسينى متوفاى 1141ه‍.ق  
    # «تتمیم أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎امیر ابراهیم تبريزى قزوینى حسینى متوفاى 1141ه‍.ق  
    # «حواشى أمل الآمل» اثر سيد امير ابراهيم تبريزى قزوينى حسينى متوفاى 1141ه‍.ق
    # «حواشى أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎امیر ابراهیم تبريزى قزوینى حسینى متوفاى 1141ه‍.ق
    # «التعليقة على أمل الآمل» اثر مولى [[مجلسی، محمدباقر|محمدباقرمجلسى]] ره
    # «التعليقة على أمل الآمل» اثر مولى [[مجلسی، محمدباقر|محمدباقرمجلسى]] ره
    # «منتخب أمل الآمل» اثر مولى محمدتقى گلپايگانى نجفى (متوفاى 1292 ه‍.ق)
    # «منتخب أمل الآمل» اثر مولى محمدتقى گلپايگانى نجفى (متوفاى 1292 ه‍.ق)
    # «منتخب أمل الآمل» اثر شيخ محمد ابراهيم تبريزى شيرازى
    # «منتخب أمل الآمل» اثر شيخ محمد ابراهیم تبريزى شيرازى
    # «الحواشي على امل الآمل» اثر سيد حسن صدر
    # «الحواشي على امل الآمل» اثر سيد‌ ‎حسن صدر
    # «تتميم امل الآمل» اثر سيد عبدالعلى طباطبائى حائرى
    # «تتمیم امل الآمل» اثر سيد‌ ‎عبدالعلى طباطبائى حائرى
    # «حاشية امل الآمل» اثر همان نويسنده
    # «حاشية امل الآمل» اثر همان نویسنده
    # «اشتباهات امل الآمل» اثر [[افندی، عبدالله بن عیسی‌بیگ|ميرزا عبدالله افندى]] جيرانى اصفهانى
    # «اشتباهات امل الآمل» اثر [[افندی، عبدالله بن عیسی‌بیگ|میرزا عبدالله افندى]] جيرانى اصفهانى
    # «اجازة» اثر سيد عبدالله جزائرى تسترى (شوشترى)
    # «اجازة» اثر سيد‌ ‎عبدالله جزائرى تسترى (شوشترى)
    # «تتميم أمل الآمل» اثر سيد محمد بحرانى آل ابى شبانه
    # «تتمیم أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎محمد بحرانى آل ابى شبانه
    # «تعليقات على أمل الآمل» اثر [[جزایری، نعمت‌الله|سيد نعمت الله جزائرى]] تسترى (شوشترى)
    # «تعليقات على أمل الآمل» اثر [[جزایری، سید نعمت‌الله|سيد‌ ‎نعمت‌الله جزائرى]] تسترى (شوشترى)
    # «مع موسوعات رجال الشيعة» ج 2 اثر سيد عبدالله شرف‌ الدين
    # «مع موسوعات رجال الشيعة» ج 2 اثر سيد‌ ‎عبدالله شرف‌الدين
     
     
    ==پانويس ==
    <references />
     
     
    ==منابع مقاله==
    مقدمه و متن کتاب


    ==وابسته‌ها==
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}
    [[جبل عامل في التاريخ]]
    [[جبل عامل في التاريخ]]


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
    [[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
    [[رده:سرگذشت‌نامه‌ها]]
    [[رده:سرگذشت‌نامه‌ها]]
    [[رده:سرگذشت‌‌نامه‌های فردی]]
    [[رده:سرگذشت‌نامه‌های فردی]]
    [[رده:علما و ائمه]]
    [[رده:علما و ائمه]]
    [[رده:اردیبهشت (1401)]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۲۲:۳۰

    أمل الآمل في علماء جبل عامل
    أمل الآمل في علماء جبل عامل
    پدیدآورانحر عاملی، محمد بن حسن (نویسنده) حسینی اشکوری، احمد (محقق)
    عنوان‌های دیگرتذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين
    ناشرمکتبة الأندلس ج: 1
    مکان نشربغداد - عراق ج: 1
    چاپ1
    موضوعجبل عامل شیعه - سرگذشت‌نامه
    زبانعربی
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏55‎‏/‎‏2‎‏ ‎‏/‎‏ح‎‏4‎‏الف‎‏8
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    أمل الآمل في علماء جبل عامل نام ديگر کتاب تذكرة المتبحرين في العلماء المتأخرين [يادمان متبحران در مورد دانشمندان أخير] كه گاهى قسم دوم کتاب به این نام خوانده شده است. مؤلف این کتاب محمد بن حسن بن على بن محمدحسین معروف به شيخ حرّ عاملى مشغرى است. و موضوع آن تراجم (شرح حال) و رجال (راویان حديث) علماى شيعه برخاسته از جبل عامل و غير آن.

    مؤلف در این باره مى‌گوید: «به معاصران شيخ (طوسى) و افراد نزدیک به زمان وى اكتفا كردم و همگى آنان را ذكر نكردم چرا كه مقصود مهمتر ذكر متأخرين از زمان شيخ بود مگر در مورد اهل جبل عامل.»

    در فايدۀ دهم در بخش دوم مى‌گوید: «کتاب ما در واقع مكمل کتاب میرزا محمد بن على استرآبادى و متمم فوايد آن است چرا كه در بر گیرندۀ اكثر علماى شيعه و بيشتر تأليفات آنهاست اگر کتاب میرزا محمد اكثر متقدمین را گرد آورده، این کتاب به اكثر متأخرين پرداخته است.[۱]»

    انگیزۀ تأليف

    نخست آنكه مصنف در خواب مردى را ديد كه نشانه‌هاى صلاح و خيرخواهى بر او نمودار بود. آن مرد به وى گفت: «چرا کتابى تأليف نمى‌كنى كه نامش را أمل الآمل في علماء جبل عامل بگذارى؟!» و در مورد سببهایى كه او را به تأليف این کتاب سوق داد در مقدمۀ کتاب مى‌نویسد: «اين مطلب به ذهنم خطور كرد و فكرم را مشغول ساخت كه نام و شرح حال علماى جبل عامل و تأليفاتشان و نيز ساير علماى متأخر و تصنيفاتشان را گردآورى كنم. چون در کتاب واحدى مجموعۀ آنها را یکجا نيافتم گر چه مى‌توان بعضى از آنها را در كتب اصحاب (علماى شيعه) پيدا كرد[۲].

    بخش‌هاى کتاب

    شيخ حرّ عاملى این کتاب را به دو بخش تقسيم كرده است:

    بخش اول: به تراجم و شرح حال علماى جبل عامل اختصاص دارد و مشتمل بر 214 شرح حال است[۳]. مؤلف در این بخش در نوشتن شرح حال، دامنۀ بحث را گسترش داده و ولادتها و وفاتها و قسمتى از اشعار و نوشته‌هاى ايشان را نيز ذكر كرده است.

    بخش دوم: در این بخش علماى متأخر از شيخ طوسى (متوفاى 460 هجرى قمرى) را ذكر مى‌كند و مشتمل بر 1122 شرح حال است[۴]. با این حال شرح حال برخى اشخاص از قلمش افتاده همچنانكه در بخش اول کتاب نيز چنين است.

    در نوشتن شرح حال افراد، روش مؤلف در دو بخش کتاب متفاوت است. در بخش اول اهتمام به تفصيل داشته در حالى كه در بخش دوم بعضى از شرح حالها را بسيار مختصر نوشته و در موارد زيادى تاريخ ولادت، وفات، و نكات مهمى كه جا داشت ذكر شود را حذف نموده است.

    ترتيب و تنظيم

    تراجم را به صورت الفبايى مرتب كرده است. در آخر آن بعد از حرف «ى» باب كنيه‌ها را ذكر كرده است. در بخش دوم فصلى را افزوده با عنوان مواردى كه با «ابن» شروع مى‌شود.[۵] در بخش اول دوازده مقدمه و در بخش دوم دوازده فايده[۶] آورده است. مطالب موجود در مقدمه‌ها از این قرار است: منزلت راویان و محدثان، مجاز بودن بررسى عمیق شرح حال اشخاص، چگونگى شناختن عدالت و نكوهش كسى كه در خود برترى مى‌بيند هنگامى كه در مقايسه با گذشتگان در خود امتيازى قائل است، برترى دادن متقدمین بر متأخرين و بالعكس، علت اهتمام ورزيدن برای جمع‌آورى شرح حال علماى متأخر از شيخ طوسى، علت مقدم داشتن علماى جبل عامل بر ديگران، تتبع بسيار در احوال علماى متأخر

    منابع کتاب

    مرحوم مؤلف مى‌گوید: «منابعى كه در کتاب خود از آنها نقل كرده‌ام از این قرار است: از فهرست شيخ منتجب‌الدين على بن بابویه در ذكر متأخرين از شيخ طوسى تا زمان مؤلفش، از کتاب رجال ابن داوود، از کتاب رجال سيد‌ ‎مصطفى بن حسین تفرشى، از رسالۀ ابن العودى در احوال شهيد ثانى و مشايخ و شاگردانش، از کتاب الدرّ المنثور نوشتۀ شيخ على بن محمد بن حسن بن شهيد ثانى، از کتاب سلافة العصر نوشتۀ سيد‌ ‎على بن میرزا احمد موسوى، از فهرست شيخ محمد بن على بن شهرآشوب معروف به معالم العلماء[۷]

    و از اجازات علماى شيعه مانند: اجازۀ شيخ حسن بن شهيد ثانى برای ابن نجم، و اجازۀ پدرش برای شيخ حسین بن عبدالصمد، و اجازۀ شهيد اول محمد بن مكى برای ابن نجد، و اجازۀ علامۀ حلى برای بنى زهره، و از کتاب مرُوج الذهب مسعودى، و از کتاب تاريخ ابن خَلكان از نسخه‌اى به خط خود مؤلف، و از کتاب يتيمة الدهر نوشتۀ ثعالبى، و از کتاب دُمْيَةُ القصر نوشتۀ ابوالحسن باخَرْزى، و از کتاب طبقات الٰادباء نوشتۀ عبدالرحمن بن محمد انبارى... همچنين در موارد كمى از فهرست شيخ طوسى و رجال نجّاشى و خلاصۀ علامه حلى نقل كرده‌ام..[۸]

    كارهاى تحقيقى در مورد کتاب

    استاد سید احمد حسینى اشكورى دو بخش امل الآمل و نيز کتاب تكملۀ امل الآمل و کتاب تتمیم امل الآمل را مورد تحقيق قرار داده است.

    کتابخانۀ عمومى آیت‌الله مرعشى -قدس‌سره- به چاپ «تكمله» و «تتمیم» اهتمام ورزيده است.

    فهرستها

    در آخر هر یک از دو بخش کتاب، هفت فهرست مفيد وجود دارد كه عبارتند از:

    1. احاديث شريف
    2. اعلام
    3. مكانها
    4. كتب و مؤلفان
    5. قافيه‌ها
    6. منابع
    7. موضوعات کتاب

    کتاب‌هایى كه در زمینۀ امل الامل نگاشته شده است

    1. «تكملة أمل الآمل» اثر امام سيد‌ ‎حسن صدر(متوفاى 1354ه‍.ق). مؤلف آن مى‌نویسد: «بحمد الله موفق شدم ذيل و تكمله‌اى برای کتاب امل الآمل بنویسم. بسيارى از اشخاصى كه او ذكر نكرده است يا مورد غفلت وى قرار گرفته را ذكر كردم. چه كسانى كه نسبت به او متقدم بوده‌اند و چه معاصران وى. و متأخرين از وى تا این زمان را نام برده‌ام و در نتيجه کتاب قطورى در 3 مجلّد از كار در آمد: یک جلد در تكملۀ بخش اول کتاب و دو جلد بزرگ در تكملۀ بخش دوم.»
    2. «تتمیم أمل الآمل» اثر استاد محقق شيخ عبدالله قزوینى از بزرگان قرن دوازدهم
    3. «تتمیم أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎امیر ابراهیم تبريزى قزوینى حسینى متوفاى 1141ه‍.ق
    4. «حواشى أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎امیر ابراهیم تبريزى قزوینى حسینى متوفاى 1141ه‍.ق
    5. «التعليقة على أمل الآمل» اثر مولى محمدباقرمجلسى ره
    6. «منتخب أمل الآمل» اثر مولى محمدتقى گلپايگانى نجفى (متوفاى 1292 ه‍.ق)
    7. «منتخب أمل الآمل» اثر شيخ محمد ابراهیم تبريزى شيرازى
    8. «الحواشي على امل الآمل» اثر سيد‌ ‎حسن صدر
    9. «تتمیم امل الآمل» اثر سيد‌ ‎عبدالعلى طباطبائى حائرى
    10. «حاشية امل الآمل» اثر همان نویسنده
    11. «اشتباهات امل الآمل» اثر میرزا عبدالله افندى جيرانى اصفهانى
    12. «اجازة» اثر سيد‌ ‎عبدالله جزائرى تسترى (شوشترى)
    13. «تتمیم أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎محمد بحرانى آل ابى شبانه
    14. «تعليقات على أمل الآمل» اثر سيد‌ ‎نعمت‌الله جزائرى تسترى (شوشترى)
    15. «مع موسوعات رجال الشيعة» ج 2 اثر سيد‌ ‎عبدالله شرف‌الدين


    پانويس


    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب

    وابسته‌ها