إعتاب الكتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - '↵↵|' به ' |')
    برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
     
    (۴۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class="wikiInfo">
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR11792J1.jpg|بندانگشتی|إعتاب الکتاب]]
    | تصویر =NUR11792J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =إعتاب الکتاب
    |+
    | پدیدآوران =  
    |-
    [[اشتر، صالح]] (محقق)
    ! نام کتاب!! data-type="bookName" |إعتاب الکتاب
    |-
    |نام‌های دیگر کتاب
    | data-type="otherBookNames" |
    |-
    |پدیدآورندگان
    | data-type="authors" |[[اشتر، صالح]] (محقق)


    [[ابن‌ابار، محمد بن‌ عبدالله‌]] (نويسنده)
    [[ابن ابار، محمد بن عبدالله]] (نویسنده)
    |-
    | زبان =عربی
    |زبان  
    | کد کنگره =‏CT‎‏ ‎‏203‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏4‎‏الف‎‏14
    | data-type="language" |عربی
    | موضوع =
    |-
    نویسندگان اسلامی - سرگذشت‌نامه
    |کد کنگره  
    | data-type="congeressCode" style="direction:ltr" |‏CT‎‏ ‎‏203‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏4‎‏الف‎‏14
    |-
    |موضوع  
    | data-type="subject" |نویسندگان اسلامی - سرگذشت‌نامه


    کشورهای اسلامی - سرگذشت‌نامه
    کشورهای اسلامی - سرگذشت‌نامه
    |-
    | ناشر =
    |ناشر  
    دار الأوزاعي
    | data-type="publisher" |دار الأوزاعي
    | مکان نشر =بیروت - لبنان
    |-
    | سال نشر = 1406 ق یا 1986 م
    |مکان نشر  
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE11792AUTOMATIONCODE
    | data-type="publishPlace" |بیروت - لبنان
    | چاپ =2
    |-
    | تعداد جلد =1
    |سال نشر  
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =11792
    | data-type="publishYear" | 1406 هـ.ق یا 1986 م
    | کتابخوان همراه نور =11792
    |- class="articleCode"
    | کد پدیدآور =
    |کد اتوماسیون
    | پس از =
    | data-type="automationCode" |AUTOMATIONCODE11792AUTOMATIONCODE
    | پیش از =
    |}
    }}
    </div>


    إ'''عتاب الکتاب''' کتابى است به زبان عربى نوشته [[ابن ابار، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن ابى‌بكر قضاعى]]، معروف به [[ابن ابار، محمد بن عبدالله|ابن ابّار]] متوفاى 658ق. و موضوع آن سرگذشت منشيان و دبيرانى است كه در روزگاران گذشته مورد خشم و بى‌مهرى حاكمان قرار گرفته، سپس عفو شده و به مناصب خود بازگشته بودند.


    == معرفى اجمالى کتاب ==
    اين کتاب در حدود سال‌هاى 638تا 646ق. نگارش يافته و مؤلف آن را به ابویحيى؛ ولیعهد پادشاه تونس؛ امیر ابوزكريا يحيى از امیران آل ابى حفص، كه بر شمال افريقا حكم مى‌راند، تقديم داشته است.


    از محتواى کتاب مى‌توان به انگیزه مؤلف از نگارش کتاب دست يافت. مؤلف پس از آنكه در اثر ارتكاب خطايى مورد خشم و غضب سلطان قرار گرفت، تلاش نمود با نگارش این کتاب و يادآورى حلم و بردبارى برخى سلاطين در برابر لغزش‌هاى كاتبان خویش و بخشودگى ايشان از سوى سلاطين، سلطان را به ناديده گرفتن خطاى خویش ترغيب و تشویق كند.


    '''اعتاب الکتاب''' کتابى است به زبان عربى نوشته [[ابن‌ابار، محمد بن‌ عبدالله‌|ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن ابى‌بكر قضاعى]]، معروف به [[ابن‌ابار، محمد بن‌ عبدالله‌|ابن ابّار]] متوفاى 658ق. و موضوع آن سرگذشت منشيان و دبيرانى است كه در روزگاران گذشته مورد خشم و بى‌مهرى حاكمان قرار گرفته، سپس عفو شده و به مناصب خود بازگشته بودند.
    ==ساختار==
    کتاب مشتمل بر مقدمه‌اى به قلم محقق، آقاى صالح الاشتر، مقدمه‌اى به قلم مؤلف و شرح حال هفتاد و پنج تن از كاتبان و یک خاتمه است.


    اين کتاب در حدود سال‌هاى 638تا 646ق. نگارش يافته و مؤلف آن را به ابويحيى؛ وليعهد پادشاه تونس؛ امير ابوزكريا يحيى از اميران آل ابى حفص، كه بر شمال افريقا حكم مى‌راند، تقديم داشته است.
    ==گزارش محتوا==
    در این کتاب زندگی‌نامه مختصر 75 تن از منشيان و دبيران و سرزمین‌هاى اسلامى فراهم آمده است. گفته‌اند كه مؤلف آن را در مدت 3 روز املاء كرد. از آن‌جا كه رهایى از مشكلى كه نویسنده خود بدان دچار شده بود، محور اصلى موضوع کتاب است، وى در شرح حال افراد قسمت‌هایى را كه ارتباط با موضوع مورد نظر ندارد، مسكوت مى‌گذارد.


    از محتواى کتاب مى‌توان به انگيزه مؤلف از نگارش کتاب دست يافت. مؤلف پس از آنكه در اثر ارتكاب خطايى مورد خشم و غضب سلطان قرار گرفت، تلاش نمود با نگارش اين کتاب و يادآورى حلم و بردبارى برخى سلاطين در برابر لغزش‌هاى كاتبان خويش و بخشودگى ايشان از سوى سلاطين، سلطان را به ناديده گرفتن خطاى خويش ترغيب و تشويق كند.
    شرح حال‌هاى ارائه شده در این کتاب از نقطه نظر بلندى و كوتاهى، مختلف است.
     
    == ساختار ==
     
     
    کتاب مشتمل بر مقدمه‌اى به قلم محقق، آقاى صالح الاشتر، مقدمه‌اى به قلم مؤلف و شرح حال هفتاد و پنج تن از كاتبان و يك خاتمه است.
     
    == گزارش محتوا ==
     
     
    در اين کتاب زندگينامه مختصر 75 تن از منشيان و دبيران و سرزمين‌هاى اسلامى فراهم آمده است. گفته‌اند كه مؤلف آن را در مدت 3 روز املاء كرد. از آن‌جا كه رهايى از مشكلى كه نويسنده خود بدان دچار شده بود، محور اصلى موضوع کتاب است، وى در شرح حال افراد قسمت‌هايى را كه ارتباط با موضوع مورد نظر ندارد، مسكوت مى‌گذارد.
     
    شرح حال‌هاى ارائه شده در اين کتاب از نقطه نظر بلندى و كوتاهى، مختلف است.


    شرح حال‌هاى موجود به دو بخش قابل تقسيم است:  
    شرح حال‌هاى موجود به دو بخش قابل تقسيم است:  
    خط ۶۵: خط ۴۴:
    بخش اول شرح حال كاتبان و منشيانى كه در شرق اسلامى مى‌زيسته‌اند.
    بخش اول شرح حال كاتبان و منشيانى كه در شرق اسلامى مى‌زيسته‌اند.


    بخش دوم شرح حال كاتبان و منشيانى كه در مغرب اسلامى (شمال افريقا و اندلس) روزگار مى‌گذرانده‌اند. هر چند اين تقسيم‌بندى به نحو دقيق در همه جا مراعات نمى‌گردد؛ به عنوان مثال ما شاهد شرح حال امثال داود قيروانى و عبدالله بن محمد زجالى اندلسى در بخش مشرق اسلامى هستيم؛ در حالى كه اين دو از شخصيت‌هاى مغرب اسلامى هستند، چنان‌كه در قسمت معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز شاهد معرفى شخصيتى چون صلاح‌الدين يوسف ابن ايوب هستيم.
    بخش دوم شرح حال كاتبان و منشيانى كه در مغرب اسلامى (شمال افريقا و اندلس) روزگار مى‌گذرانده‌اند. هرچند این تقسيم‌بندى به نحو دقيق در همه جا مراعات نمى‌گردد؛ به عنوان مثال ما شاهد شرح حال امثال داود قيروانى<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=104&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ص104]</ref> و عبدالله بن محمد زجالى اندلسى<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=171&viewType=html ر.ک: همان، ص171]</ref> در بخش مشرق اسلامى هستيم؛ در حالى كه این دو از شخصيت‌هاى مغرب اسلامى هستند، چنان‌كه در قسمت معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز شاهد معرفى شخصيتى چون صلاح‌الدين يوسف ابن ايوب<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=226&viewType=html ر.ک: همان، ص226]</ref> هستيم.


    ناگفته نماند كه ترتيب بيان شرح حال افراد، ترتيب زمانى است، از اين رو شرح حال افراد مشرق اسلامى با كاتبان عثمان ابن عفان آغاز و با معرفى كاتبان امويان و عباسيان، يكى پس از ديگرى، ادامه مى‌يابد و بخش معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز با معرفى عبدالرحمن الناصر، قبل از كاتبان حاجب منصور آغاز و با معرفى كاتبان بعد از وى ادامه مى‌يابد.
    ناگفته نماند كه ترتيب بيان شرح حال افراد، ترتيب زمانى است، از این رو شرح حال افراد مشرق اسلامى با كاتبان عثمان بن عفان آغاز و با معرفى كاتبان امویان و عباسيان، یکى پس از ديگرى، ادامه مى‌يابد و بخش معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز با معرفى عبدالرحمن الناصر، قبل از كاتبان حاجب منصور آغاز و با معرفى كاتبان بعد از وى ادامه مى‌يابد.


    روش مؤلف در نگارش شرح حال افراد بدين گونه است كه وى ابتدا حاكمانى را كه كاتب و منشى مورد نظر در خدمت ايشان به امر کتابت اشتغال داشته معرفى مى‌كند و در ادامه به معرفى حاكمى كه كاتب مورد نظر در اثر لغزشى كه از وى سرزده مورد غضب او قرار گرفته معرفى مى‌نمايد. سپس به بيان داستان نحوه رهايى كاتب از خشم حاكم و به دست آوردن خشنودى وى پرداخته و راه و روش‌هايى را كه هر كاتبى مى‌تواند به وسيله آن به مقصود خود دست يافته، جايگاه خود را بازيابد، به خواننده معرفى مى‌كند. اين روش‌ها عبارتند از: ارسال نامه يا قصيده‌اى به سلطان مورد نظر كه در آن از گناه خويش پوزش خواسته و ندامت و پشيمانى خويش را اعلام دارد تا بلكه مورد عفو و بخشش سلطان قرار گيرد.
    روش مؤلف در نگارش شرح حال افراد بدين گونه است كه وى ابتدا حاكمانى را كه كاتب و منشى مورد نظر در خدمت ايشان به امر کتابت اشتغال داشته معرفى مى‌كند و در ادامه به معرفى حاكمى كه كاتب مورد نظر در اثر لغزشى كه از وى سرزده مورد غضب او قرار گرفته معرفى مى‌نمايد. سپس به بيان داستان نحوه رهایى كاتب از خشم حاكم و به دست آوردن خشنودى وى پرداخته و راه و روش‌هایى را كه هر كاتبى مى‌تواند به وسيله آن به مقصود خود دست يافته، جايگاه خود را بازيابد، به خواننده معرفى مى‌كند. این روش‌ها عبارتند از: ارسال نامه يا قصيده‌اى به سلطان مورد نظر كه در آن از گناه خویش پوزش خواسته و ندامت و پشيمانى خویش را اعلام دارد تا بلكه مورد عفو و بخشش سلطان قرار گیرد.


    برخى افرادى كه در اين کتاب از آن‌ها نام برده شده، عبارتند از:  
    برخى افرادى كه در این کتاب از آن‌ها نام برده شده، عبارتند از:  


    مروان بن حكم، زياد بن ابى سفيان، خالد بن برمك، اميه بن زيد، فضل بن ربيع، داود قيروانى، على بن هيثم، ميمون بن ابراهيم، فضل بن مروان، ابراهيم بن عباس صولى، [[جاحظ، عمرو بن بحر|عمرو بن بحر جاحظ]]، ابوجهم كاتب، حسن بن رجاء، ابوجعفر بغدادى، عيسى بن فطيس، ابوالربيع بن سالم و.....
    مروان بن حكم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=49&viewType=html ر.ک: همان، ص49]</ref>، زياد بن ابى سفيان،<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=51&viewType=html ر.ک: همان، ص51]</ref> خالد بن برمك<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=65&viewType=html ر.ک: همان، ص 65]</ref>، امیه بن زيد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=71&viewType=html ر.ک: همان، ص71]</ref>، فضل بن ربيع<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=98&viewType=html ر.ک: همان، ص98]</ref>، داود قيروانى<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=104&viewType=html ر.ک: همان، ص104]</ref>، على بن هيثم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=117&viewType=html ر.ک: همان، ص117]</ref>، میمون بن ابراهیم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=124&viewType=html ر.ک: همان، ص124]</ref>، فضل بن مروان<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=129&viewType=html ر.ک: همان، ص129]</ref>، ابراهیم بن عباس صولى<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=146&viewType=html ر.ک: همان، ص146]</ref>، [[جاحظ، عمرو بن بحر|عمرو بن بحر جاحظ]]<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=154&viewType=html ر.ک: همان، ص154]</ref>، ابوجهم كاتب<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=162&viewType=html ر.ک: همان، ص162]</ref>، حسن بن رجاء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=167&viewType=html ر.ک: همان، ص167]</ref>، ابوجعفر بغدادى<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=187&viewType=html ر.ک: همان، ص187]</ref>، عيسى بن فطيس<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=188&viewType=html ر.ک: همان، ص188]</ref>، ابوالربيع بن سالم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11792/%D8%A5%D8%B9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8?pageNumber=245&viewType=html ر.ک: همان، ص245]</ref> و.....


    لازم به ذكر است كه نويسنده در معرفى افراد، از ذكر تاريخ ولادت و وفات ايشان فروگذار نموده است.
    لازم به ذكر است كه نویسنده در معرفى افراد، از ذكر تاريخ ولادت و وفات ايشان فروگذار نموده است.


    اهميت اين کتاب بيشتر از آن جهت است كه [[ابن‌ابار، محمد بن‌ عبدالله‌|ابن ابّار]] در تدوين آن به بيش از 30 ماخذ شرقى و غربى اسلامى استناد كرده است كه بعضى از آن منابع مانند کتاب الاخبار المنثوره تأليف ابوبكر صولى، اخبار الدولة العامريّة تأليف ابوحيّان و طبقات خلفاء الاندلس تأليف سكن بن ابراهيم كاتب امروز ديگر در دست نيست.
    اهمیت این کتاب بيشتر از آن جهت است كه [[ابن ابار، محمد بن عبدالله|ابن ابّار]] در تدوین آن به بيش از 30 مأخذ شرقى و غربى اسلامى استناد كرده است كه بعضى از آن منابع مانند کتاب الاخبار المنثوره تأليف ابوبكر صولى، اخبار الدولة العامريّة تأليف ابوحيّان و طبقات خلفاء الاندلس تأليف سكن بن ابراهیم كاتب امروز ديگر در دست نيست.


    == وضعيت کتاب ==
    ==وضعيت کتاب==
     
    کتاب حاضر در برنامه مشتمل بر پاورقى‌هاى محقق و فهرست‌هاى ذيل مى‌باشد:


    فهرست اعلام، شهرها و جاى‌ها، اشعار، قافيه‌ها، کتاب‌ها و رساله‌هایى كه مؤلف در متن کتاب از آنها نام برده است، منابع و مآخذ و فهرست موضوعات و تراجم.


    کتاب حاضر در برنامه مشتمل بر پاورقى‌هاى محقق و فهرست‌هاى ذيل مى‌باشد:
    ==پانويس ==
    <references />


    فهرست اعلام، شهرها و جاى‌ها، اشعار، قافيه‌ها، کتاب‌ها و رساله‌هايى كه مؤلف در متن کتاب از آنها نام برده است، منابع و مآخذ و فهرست موضوعات و تراجم.


    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==


    #لسانى فشاركى، محمد على، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، جلد دوم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374
    #مقدمه محقق و متن کتاب.


    1- لسانى فشاركى، محمد على، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، جلد دوم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}


    2- مقدمه محقق و متن کتاب.


    [[رده:کتاب‌شناسی]]


    == پیوندها ==
    [[رده:اردیبهشت (1401)]]
    [http://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Text/7765 مطالعه کتاب إعتاب الکتاب در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۳

    إعتاب الکتاب
    إعتاب الكتاب
    پدیدآوراناشتر، صالح (محقق) ابن ابار، محمد بن عبدالله (نویسنده)
    ناشردار الأوزاعي
    مکان نشربیروت - لبنان
    سال نشر1406 ق یا 1986 م
    چاپ2
    موضوعنویسندگان اسلامی - سرگذشت‌نامه کشورهای اسلامی - سرگذشت‌نامه
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏CT‎‏ ‎‏203‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏4‎‏الف‎‏14
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    إعتاب الکتاب کتابى است به زبان عربى نوشته ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن ابى‌بكر قضاعى، معروف به ابن ابّار متوفاى 658ق. و موضوع آن سرگذشت منشيان و دبيرانى است كه در روزگاران گذشته مورد خشم و بى‌مهرى حاكمان قرار گرفته، سپس عفو شده و به مناصب خود بازگشته بودند.

    اين کتاب در حدود سال‌هاى 638تا 646ق. نگارش يافته و مؤلف آن را به ابویحيى؛ ولیعهد پادشاه تونس؛ امیر ابوزكريا يحيى از امیران آل ابى حفص، كه بر شمال افريقا حكم مى‌راند، تقديم داشته است.

    از محتواى کتاب مى‌توان به انگیزه مؤلف از نگارش کتاب دست يافت. مؤلف پس از آنكه در اثر ارتكاب خطايى مورد خشم و غضب سلطان قرار گرفت، تلاش نمود با نگارش این کتاب و يادآورى حلم و بردبارى برخى سلاطين در برابر لغزش‌هاى كاتبان خویش و بخشودگى ايشان از سوى سلاطين، سلطان را به ناديده گرفتن خطاى خویش ترغيب و تشویق كند.

    ساختار

    کتاب مشتمل بر مقدمه‌اى به قلم محقق، آقاى صالح الاشتر، مقدمه‌اى به قلم مؤلف و شرح حال هفتاد و پنج تن از كاتبان و یک خاتمه است.

    گزارش محتوا

    در این کتاب زندگی‌نامه مختصر 75 تن از منشيان و دبيران و سرزمین‌هاى اسلامى فراهم آمده است. گفته‌اند كه مؤلف آن را در مدت 3 روز املاء كرد. از آن‌جا كه رهایى از مشكلى كه نویسنده خود بدان دچار شده بود، محور اصلى موضوع کتاب است، وى در شرح حال افراد قسمت‌هایى را كه ارتباط با موضوع مورد نظر ندارد، مسكوت مى‌گذارد.

    شرح حال‌هاى ارائه شده در این کتاب از نقطه نظر بلندى و كوتاهى، مختلف است.

    شرح حال‌هاى موجود به دو بخش قابل تقسيم است:

    بخش اول شرح حال كاتبان و منشيانى كه در شرق اسلامى مى‌زيسته‌اند.

    بخش دوم شرح حال كاتبان و منشيانى كه در مغرب اسلامى (شمال افريقا و اندلس) روزگار مى‌گذرانده‌اند. هرچند این تقسيم‌بندى به نحو دقيق در همه جا مراعات نمى‌گردد؛ به عنوان مثال ما شاهد شرح حال امثال داود قيروانى[۱] و عبدالله بن محمد زجالى اندلسى[۲] در بخش مشرق اسلامى هستيم؛ در حالى كه این دو از شخصيت‌هاى مغرب اسلامى هستند، چنان‌كه در قسمت معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز شاهد معرفى شخصيتى چون صلاح‌الدين يوسف ابن ايوب[۳] هستيم.

    ناگفته نماند كه ترتيب بيان شرح حال افراد، ترتيب زمانى است، از این رو شرح حال افراد مشرق اسلامى با كاتبان عثمان بن عفان آغاز و با معرفى كاتبان امویان و عباسيان، یکى پس از ديگرى، ادامه مى‌يابد و بخش معرفى شخصيت‌هاى مغرب اسلامى نيز با معرفى عبدالرحمن الناصر، قبل از كاتبان حاجب منصور آغاز و با معرفى كاتبان بعد از وى ادامه مى‌يابد.

    روش مؤلف در نگارش شرح حال افراد بدين گونه است كه وى ابتدا حاكمانى را كه كاتب و منشى مورد نظر در خدمت ايشان به امر کتابت اشتغال داشته معرفى مى‌كند و در ادامه به معرفى حاكمى كه كاتب مورد نظر در اثر لغزشى كه از وى سرزده مورد غضب او قرار گرفته معرفى مى‌نمايد. سپس به بيان داستان نحوه رهایى كاتب از خشم حاكم و به دست آوردن خشنودى وى پرداخته و راه و روش‌هایى را كه هر كاتبى مى‌تواند به وسيله آن به مقصود خود دست يافته، جايگاه خود را بازيابد، به خواننده معرفى مى‌كند. این روش‌ها عبارتند از: ارسال نامه يا قصيده‌اى به سلطان مورد نظر كه در آن از گناه خویش پوزش خواسته و ندامت و پشيمانى خویش را اعلام دارد تا بلكه مورد عفو و بخشش سلطان قرار گیرد.

    برخى افرادى كه در این کتاب از آن‌ها نام برده شده، عبارتند از:

    مروان بن حكم[۴]، زياد بن ابى سفيان،[۵] خالد بن برمك[۶]، امیه بن زيد[۷]، فضل بن ربيع[۸]، داود قيروانى[۹]، على بن هيثم[۱۰]، میمون بن ابراهیم[۱۱]، فضل بن مروان[۱۲]، ابراهیم بن عباس صولى[۱۳]، عمرو بن بحر جاحظ[۱۴]، ابوجهم كاتب[۱۵]، حسن بن رجاء[۱۶]، ابوجعفر بغدادى[۱۷]، عيسى بن فطيس[۱۸]، ابوالربيع بن سالم[۱۹] و.....

    لازم به ذكر است كه نویسنده در معرفى افراد، از ذكر تاريخ ولادت و وفات ايشان فروگذار نموده است.

    اهمیت این کتاب بيشتر از آن جهت است كه ابن ابّار در تدوین آن به بيش از 30 مأخذ شرقى و غربى اسلامى استناد كرده است كه بعضى از آن منابع مانند کتاب الاخبار المنثوره تأليف ابوبكر صولى، اخبار الدولة العامريّة تأليف ابوحيّان و طبقات خلفاء الاندلس تأليف سكن بن ابراهیم كاتب امروز ديگر در دست نيست.

    وضعيت کتاب

    کتاب حاضر در برنامه مشتمل بر پاورقى‌هاى محقق و فهرست‌هاى ذيل مى‌باشد:

    فهرست اعلام، شهرها و جاى‌ها، اشعار، قافيه‌ها، کتاب‌ها و رساله‌هایى كه مؤلف در متن کتاب از آنها نام برده است، منابع و مآخذ و فهرست موضوعات و تراجم.

    پانويس


    منابع مقاله

    1. لسانى فشاركى، محمد على، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، جلد دوم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374
    2. مقدمه محقق و متن کتاب.

    وابسته‌ها