ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    (لینک درون متنی)
    خط ۱۱۲: خط ۱۱۲:


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:25 اسفند الی 24 فروردین]]

    نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۳۱

    ادبیات فارسی بر مبنای تأليف استوری
    نام کتاب ادبیات فارسی بر مبنای تأليف استوری
    نام‌های دیگر کتاب
    پدیدآورندگان برگل، یوری انوخوویچ (مترجم)

    منزوی، احمد (محرر)

    ایزدی، سیروس (مترجم)

    استوری، چارلز آمبروز (نويسنده)

    کشاورز، کریم (مترجم)

    آرین‌پور، یحیی (مترجم)

    زبان فارسی
    کد کنگره ‏Z‎‏ ‎‏78‎‏35‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏52‎‏ ‎‏الف‎‏4
    موضوع ادبیات فارسی - سرگذشت‌نامه و کتاب‎شناسی

    قرآن - کتاب‎شناسی

    نسخه‎های خطی فارسی - فهرستها

    ناشر وزارت فرهنگ و آموزش عالی، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی (پژوهشگاه)
    مکان نشر تهران - ایران
    سال نشر 1362 هـ.ش
    کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE11699AUTOMATIONCODE


    ادبیات فارسی بر مبنای تالیف استوری، برگردانى فارسى، در دو جلد، از ترجمه روسى اثر معروف استورى در معرفى متون فارسى است. استورى اين کتاب را بيشتر به عنوان راهنما تنظيم كرده است تا کتاب تاريخ ادبيات به معناى متعارف كلمه. ترجمه روسى اين اثر توسط «يو.ا.برگل» و ترجمه فارسى آن توسط آقايان «يحيى آرين‌پور»، «كريم كشاورز» و «سيروس ايزدى» صورت گرفته و احمد منزوى كل كار را ويرايش و يكدست كرده است.

    ساختار

    کتاب در دو جلد تنظيم شده و مشتمل بر پيشگفتار چاپ فارسى به قلم احمد منزوى، پيشگفتار چاپ روسى به قلم يو.ى.بورشچفسكى و يو.ا.برگل، پيشگفتار جلد سوم چاپ روسى کتاب به قلم يو.ا.برگل، پيشگفتارهاى چاپ انگليسى به قلم استورى و پنج بخش مى‌باشد.

    گزارش محتوا

    اين مجموعه بزرگ‌ترين كار تحقيقى استورى است كه بيشتر عمر خويش را بر سر تأليف آن نهاده است و شامل فهرست بسيارى از کتاب‌هاى فارسى همراه با زندگى‌نامه موجز و سودمندى از نويسندگان آنهاست. چنان‌كه استورى در مقدمه جلد اول مى‌گويد: وى در نگارش اين کتاب بر آن بوده كه اثرى چون تاريخ آثار عربى بروكلمان گرد آورد؛ اما شيوه طبقه‌بندى، متفاوت از شيوه بروكلمان است. او برخلاف بروكلمان كه تقسيم‌بندى کتاب خود را بر پايه دوره‌هاى تاريخى قرار داده بود، موضوع کتاب‌ها را پايه طبقه‌بندى قرار داد. در طبقه‌بندى بروكلمان همه آثارى كه متعلق به يك دوره تاريخى هستند، در يك بخش جاى مى‌گيرند، اما در حال حاضر طبقه‌بندى استورى مناسب‌تر به نظر مى‌رسد. از سوى ديگر استورى در هر موضوع، مؤلفان را پايه طبقه‌بندى قرار داد و نه کتاب‌ها را و به اين ترتيب ناچار شد آثارى را كه مؤلف آنها شناخته‌شده نيست، در بخش جداگانه‌اى به نام «ملحقات» در پايان هر فصل جاى دهد؛ بدين ترتيب مآخذى كه متعلق به يك دوره هستند، در يك جا گردآورده نشده و پراكنده هستند.

    ترتيب مطالب و مواد بدين شرح است:

    مدخل‌ها با شماره مرتب شده‌اند. عموما هر شماره با نام صاحب اثر و اگر صاحب اثر مجهول باشد، با نام خود اثر آغاز شده است. قسمتى از نام و مشخصات صاحب اثر كه مشهورتر است، با حروف سياه مشخص شده است. سپس اطلاعاتى مهم درباره زندگى صاحب اثر ارائه شده است. در هر مدخل، اثر يا آثارى از نويسنده در موضوع مختص هر بخش معرفى شده است. ضمنا به نوشته‌هاى ديگر او نيز تنها با ذكر نام اشاره شده است. سپس نام اثر با حروف درشت و نسخه‌بدل‌هاى درخور توجه آن ذكر و احيانا چند كلمه‌اى از آغاز اثر نقل شده است. ويژگى‌هاى اثر يا آثار ديگرى در همان موضوع و از همان نويسنده، يكى پس از ديگرى در حجمى متناسب با ارزش اثر و اطلاعات در دسترس، ياد شده است.

    مشخصات نسخه‌هاى خطى موجود اثر، به ترتيب تاريخ کتابت - به استناد فهرست‌هاى کتاب‌هاى خطى كه به چاپ رسيده - با دقت تمام ذكر شده است. نسخه‌هاى خطى كه در فهرست‌هاى چاپى از آنها ذكرى نشده، ولى در جاهاى ديگر، مانند مقالات يا در پيشگفتار کتاب‌ها از آنها ياد شده، جداگانه آورده شده است. در معرفى هر نسخه خطى، درباره مزايا يا نقايص وضعيت آغاز و انجام، تاريخ دقيق يا تقريبى کتابت و تصاوير و تزيينات (مينياتور يا طلاكارى) آن اطلاعاتى داده شده است.

    چاپ‌هاى متعدد اثر، اعم از كامل و ناتمام، همچنين ترجمه‌هاى آن و تحقيقاتى كه درباره آن شده، معرفى شده است. آثارى كه صاحبان آنها معلوم نبوده، جداگانه، در پايان هر بخش فهرست شده است. استورى در تأليف جامع خود از فهرست‌هاى معتبر متعددى كه به كوشش محققان غربى و شرقى تدوين شده بود، بهره جسته است.

    مستندات استورى براى فراهم آوردن اطلاعات کتاب‌شناختى اين اثر عبارت است از:

    1. اطلاعات مستقيمى كه او از طريق رؤيت کتاب‌هاى خطى و چاپى فارسى به دست مى‌آورد.

    2. فهرست‌هاى كتب خطى فارسى كه آن‌هم البته در روزگار او، در مقايسه با مجموعه دست‌نوشته‌هاى فارسى موجود در سراسر عالم چندان زياد نبود.

    3. فهرست‌هاى کتاب‌هاى چاپى موجود كه در زمان تأليف کتاب ظاهرا شمار آنها چندان قابل توجه نبوده است.

    استورى در طرح كلى خود، پنج مجلد براى متون فارسى در نظر گرفته بود كه مجلد اول آن در دو بخش و بخش اول از مجلد دوم آن در زمان حيات خود او منتشر شد. بقيه يادداشت‌هاى وى طى چهار دهه اخير، به همت انجمن سلطنتى آسيايى انگلستان و با همكارى کتاب‌شناسانى چند تنظيم، تكميل و منتشر شده يا در شرف انتشار است.

    موضوع بخش اول از مجلد اول (1927م) نوشته‌هاى قرآنى، تاريخ و شرح حال و موضوع بخش دوم از همين مجلد (1953م) ادامه شرح حال‌ها همراه با مقدارى اضافات و اصلاحات هر دو بخش است. در پايان اين بخش، فهرست جامعى از مندرجات مجلد اول آمده است.

    مجلد دوم (1958-1971م) در 3 بخش، شامل: 1. رياضيات، اوزان و مقادير، ستاره‌شناسى و جغرافيا؛ 2. پزشکى؛ 3. دايرةالمعارف‌ها، آثار متفرقه، هنرها و صنايع و علوم غريبه است. ويراستار بخش دوم اين مجلد، «ج.د.پيرسن» است.

    وضعيت کتاب

    از اثر استورى تاكنون بخش‌هايى به شرح زير به فارسى ترجمه شده است:

    جزء يكم، ادبيات قرآنى به قلم عباس اقبال كه در دفتر يكم نشريه کتابخانه مركزى دانشگاه تهران (1339ش)، پس از مرگ مترجم به چاپ رسيد. ترجمه باب رياضيات از جلد دوم، به قلم تقى بينش، كه در مجله دانشكده ادبيات مشهد (سال سوم، شماره يكم، 1346ش) منتشر شد. ترجمه «شرح احوال شعرا» (ج1، بخش2، از شماره 1088)، به قلم تقى بينش كه در مجله دانشكده ادبيات مشهد (سال سوم، شماره يكم، 1346ش) منتشر شده است.

    «تذكره‌نويسى فارسى در هند و پاكستان» (تهران، 1343ش) نيز بى‌گمان ترجمه‌اى است از بخش‌هايى از اثر استورى با مطالب اضافى.

    گسترده‌ترين تلاش براى ترجمه تأليف استورى به همت دو تن از کتاب‌شناسان روسى، «يو.ى. بورشچفسكى» و «يو.ا.برگل» (شامل دو بخش در 3 مجلد) صورت پذيرفت. در اين ترجمه و تكميل، تجديد نظر كلى در کتاب مورد نظر نبوده، چنان‌كه موضوع اصلى کتاب، ساختمان و شيوه انتخاب مطالب آن تغيير نكرده است. اصلاح در متن استورى تا آنجا صورت گرفته كه مطالب و آگاهى‌هاى تازه و در دسترس ايجاب مى‌كرده است. اين آگاهى‌ها عمدتا بر فهرست‌هاى نسخ خطى، چاپ‌هاى مختلف هر کتاب، تحقيقات مستقل و نگاشته‌هاى کتاب‌شناختى متكى است. مترجمان روسى، اصلاحات و اضافات مؤلف را تماماً و گاه با دشوارى وارد متن كرده و همه افزودگى‌ها و اصلاحات خود را از هرگونه و به هر اندازه كه بوده در جاى خود آورده است. از آنچه به دليل نادرستى يا به هر دليل ديگر از متن استورى حذف شده، جز در موارد معدود ياد نشده است. حاصل كار اين دو مترجم روسى همان است كه در برنامه حاضر موجود است.

    چاپ روسى کتاب در سه مجلد فراهم آمده است: جلد اول شامل نگاشته‌هاى قرآنى، تاريخ عمومى، تاريخ پيامبران و صدر اسلام و جز آن و جلد دوم دربرگيرنده بخش‌هاى مربوط به تاريخ ايران، آسياى ميانه و سرزمين‌هاى ديگر (جز هندوستان)، و بالاخره جلد سوم مشتمل بر افزودگى‌ها و فهرست‌هاى راهنما بر جلدهاى يكم تا سوم.

    احمد منزوى، با گنجاندن افزوده‌ها و اصلاحات در متن دو بخش اول، موفق شد ترجمه سه جلدى روسى را در دو مجلد جاى دهد. اين ترجمه در برنامه حاضر گنجانده شده است.

    نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هايى به قلم مترجمان روسى کتاب و نيز پاورقى‌هايى به قلم احمد منزوى و همچنين فهرست مطالب در ابتداى هر جلد مى‌باشد.

    منابع مقاله

    1. پيشگفتار احمد منزوى بر کتاب.
    2. كيوانى، مجدالدين، فرهنگ آثار ايرانى - اسلامى، ج1، ص172-173.
    3. همو، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج8، ص216-217، زير نظر كاظم موسوى بجنوردى، تهران، 1377.
    4. روح‌بخشان، ع، دانشنامه زبان و ادب فارسى، ج1، ص375.
    5. ياحقى، محمدجعفر، همان، ج2، ص180.
    6. كرم رضايى، پريسا، کتاب ماه كليات، شهريور و مهر 1382، ش69 و70، ص138-145.

    پیوندها