ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'عموما ' به 'عموماً')
    جز (جایگزینی متن - '↵↵|' به ' |')
     
    (۲۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱۰: خط ۱۰:
    [[ایزدی، سیروس]] (مترجم)
    [[ایزدی، سیروس]] (مترجم)


    [[استوری، چارلز آمبروز]] (نويسنده)
    [[استوری، چارلز آمبروز]] (نویسنده)


    [[کشاورز، کریم]] (مترجم)
    [[کشاورز، کریم]] (مترجم)
    خط ۱۸: خط ۱۸:
    | کد کنگره =‏Z‎‏ ‎‏78‎‏35‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏52‎‏ ‎‏الف‎‏4
    | کد کنگره =‏Z‎‏ ‎‏78‎‏35‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏52‎‏ ‎‏الف‎‏4
    | موضوع =
    | موضوع =
    ادبیات فارسی - سرگذشت نامه و کتاب‎شناسی
    ادبیات فارسی - سرگذشت‌نامه و کتاب‌شناسی


    قرآن - کتاب‎شناسی
    قرآن - کتاب‌شناسی


    نسخه‎های خطی فارسی - فهرستها
    نسخه‌های خطی فارسی - فهرستها
    | ناشر =  
    | ناشر =  
    وزارت فرهنگ و آموزش عالی، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی (پژوهشگاه)
    وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی (پژوهشگاه)
    | مکان نشر =تهران - ایران
    | مکان نشر =تهران - ایران
    | سال نشر = 1362 ش  
    | سال نشر = 1362 ش  
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE11699AUTOMATIONCODE
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE11699AUTOMATIONCODE
    | چاپ =1
    | چاپ =1
    | تعداد جلد =2
    | تعداد جلد =2
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =11699
    | کتابخوان همراه نور =11699
    | کد پدیدآور =
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پس از =
    | پیش از =}}«ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى»، برگردانى فارسى، در دو جلد، از ترجمه روسى اثر معروف استورى در معرفى متون فارسى است. استورى اين کتاب را بيشتر به عنوان راهنما تنظيم كرده است تا کتاب تاريخ ادبيات به معناى متعارف كلمه. ترجمه روسى اين اثر توسط «يو.ا.برگل» و ترجمه فارسى آن توسط آقايان «يحيى آرين‌پور»، «كريم كشاورز» و «سيروس ايزدى» صورت گرفته و احمد منزوى كل كار را ويرايش و يكدست كرده است.
    | پیش از =
    }}
     
    '''ادبیات فارسی بر مبناى تألیف استورى'''، برگردانى فارسی، در دو جلد، از ترجمه روسى اثر معروف [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] در معرفى متون فارسی است. [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] این کتاب را بیشتر به عنوان راهنما تنظیم کرده است تا کتاب تاریخ ادبیات به معناى متعارف کلمه. ترجمه روسى این اثر توسط «[[برگل، یوری انوخوویچ|یو.ا.برگل]]» و ترجمه فارسی آن توسط آقایان «[[يحيى آرين‌پور|یحیى آرین‌پور]]»، «[[کشاورز، کریم|کریم کشاورز]]» و «[[ایزدی، سیروس|سیروس ایزدى]]» صورت گرفته و [[منزوی، احمد|احمد منزوى]] کل کار را ویرایش و یکدست کرده است.


    ==ساختار==
    ==ساختار==
     
    کتاب در دو جلد تنظیم شده و مشتمل بر پیشگفتار چاپ فارسی به قلم [[منزوی، احمد|احمد منزوى]]، پیشگفتار چاپ روسى به قلم یو.ى.بورشچفسکى و [[برگل، یوری انوخوویچ|یو.ا.برگل]]، پیشگفتار جلد سوم چاپ روسى کتاب به قلم [[برگل، یوری انوخوویچ|یو.ا.برگل]]، پیشگفتارهاى چاپ انگلیسى به قلم [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] و پنج بخش مى‌باشد.
     
    کتاب در دو جلد تنظيم شده و مشتمل بر پيشگفتار چاپ فارسى به قلم احمد منزوى، پيشگفتار چاپ روسى به قلم يو.ى.بورشچفسكى و يو.ا.برگل، پيشگفتار جلد سوم چاپ روسى کتاب به قلم يو.ا.برگل، پيشگفتارهاى چاپ انگليسى به قلم استورى و پنج بخش مى‌باشد.


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    این مجموعه بزرگ‌ترین کار تحقیقى [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] است که بیشتر عمر خویش را بر سر تألیف آن نهاده است و شامل فهرست بسیارى از کتاب‌هاى فارسی همراه با زندگى‌نامه موجز و سودمندى از نویسندگان آنهاست. چنان‌که [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] در مقدمه جلد اول مى‌گوید: وى در نگارش این کتاب بر آن بوده که اثرى چون تاریخ آثار عربى [[بروکلمان، کارل|بروکلمان]] گرد آورد؛ اما شیوه طبقه‌بندى، متفاوت از شیوه [[بروکلمان، کارل|بروکلمان]] است. او برخلاف [[بروکلمان، کارل|بروکلمان]] که تقسیم‌بندى کتاب خود را بر پایه دوره‌هاى تاریخى قرار داده بود، موضوع کتاب‌ها را پایه طبقه‌بندى قرار داد. در طبقه‌بندى [[بروکلمان، کارل|بروکلمان]] همه آثارى که متعلق به یک دوره تاریخى هستند، در یک بخش جاى مى‌گیرند، اما در حال حاضر طبقه‌بندى [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] مناسب‌تر به نظر مى‌رسد. از سوى دیگر [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] در هر موضوع، مؤلفان را پایه طبقه‌بندى قرار داد و نه کتاب‌ها را و به این ترتیب ناچار شد آثارى را که مؤلف آنها شناخته‌شده نیست، در بخش جداگانه‌اى به نام «ملحقات» در پایان هر فصل جاى دهد؛ بدین ترتیب مآخذى که متعلق به یک دوره هستند، در یک جا گردآورده نشده و پراکنده هستند.


    ترتیب مطالب و مواد بدین شرح است:


    اين مجموعه بزرگ‌ترين كار تحقيقى استورى است كه بيشتر عمر خويش را بر سر تأليف آن نهاده است و شامل فهرست بسيارى از کتاب‌هاى فارسى همراه با زندگى‌نامه موجز و سودمندى از نويسندگان آنهاست. چنان‌كه استورى در مقدمه جلد اول مى‌گويد: وى در نگارش اين کتاب بر آن بوده كه اثرى چون تاريخ آثار عربى بروكلمان گرد آورد؛ اما شيوه طبقه‌بندى، متفاوت از شيوه بروكلمان است. او برخلاف بروكلمان كه تقسيم‌بندى کتاب خود را بر پايه دوره‌هاى تاريخى قرار داده بود، موضوع کتاب‌ها را پايه طبقه‌بندى قرار داد. در طبقه‌بندى بروكلمان همه آثارى كه متعلق به يك دوره تاريخى هستند، در يك بخش جاى مى‌گيرند، اما در حال حاضر طبقه‌بندى استورى مناسب‌تر به نظر مى‌رسد. از سوى ديگر استورى در هر موضوع، مؤلفان را پايه طبقه‌بندى قرار داد و نه کتاب‌ها را و به اين ترتيب ناچار شد آثارى را كه مؤلف آنها شناخته‌شده نيست، در بخش جداگانه‌اى به نام «ملحقات» در پايان هر فصل جاى دهد؛ بدين ترتيب مآخذى كه متعلق به يك دوره هستند، در يك جا گردآورده نشده و پراكنده هستند.
    مدخل‌ها با شماره مرتب شده‌اند. عموماًهر شماره با نام صاحب اثر و اگر صاحب اثر مجهول باشد، با نام خود اثر آغاز شده است. قسمتى از نام و مشخصات صاحب اثر که مشهورتر است، با حروف سیاه مشخص شده است. سپس اطلاعاتى مهم درباره زندگى صاحب اثر ارائه شده است. در هر مدخل، اثر یا آثارى از نویسنده در موضوع مختص هر بخش معرفى شده است. ضمنا به نوشته‌هاى دیگر او نیز تنها با ذکر نام اشاره شده است. سپس نام اثر با حروف درشت و نسخه‌بدل‌هاى درخور توجه آن ذکر و احیانا چند کلمه‌اى از آغاز اثر نقل شده است. ویژگى‌هاى اثر یا آثار دیگرى در همان موضوع و از همان نویسنده، یکى پس از دیگرى در حجمى متناسب با ارزش اثر و اطلاعات در دسترس، یاد شده است.
     
    ترتيب مطالب و مواد بدين شرح است:
     
    مدخل‌ها با شماره مرتب شده‌اند. عموماًهر شماره با نام صاحب اثر و اگر صاحب اثر مجهول باشد، با نام خود اثر آغاز شده است. قسمتى از نام و مشخصات صاحب اثر كه مشهورتر است، با حروف سياه مشخص شده است. سپس اطلاعاتى مهم درباره زندگى صاحب اثر ارائه شده است. در هر مدخل، اثر يا آثارى از نويسنده در موضوع مختص هر بخش معرفى شده است. ضمنا به نوشته‌هاى ديگر او نيز تنها با ذكر نام اشاره شده است. سپس نام اثر با حروف درشت و نسخه‌بدل‌هاى درخور توجه آن ذكر و احيانا چند كلمه‌اى از آغاز اثر نقل شده است. ويژگى‌هاى اثر يا آثار ديگرى در همان موضوع و از همان نويسنده، يكى پس از ديگرى در حجمى متناسب با ارزش اثر و اطلاعات در دسترس، ياد شده است.


    مشخصات نسخه‌هاى خطى موجود اثر، به ترتيب تاريخ کتابت - به استناد فهرست‌هاى کتاب‌هاى خطى كه به چاپ رسيده - با دقت تمام ذكر شده است. نسخه‌هاى خطى كه در فهرست‌هاى چاپى از آنها ذكرى نشده، ولى در جاهاى ديگر، مانند مقالات يا در پيشگفتار کتاب‌ها از آنها ياد شده، جداگانه آورده شده است. در معرفى هر نسخه خطى، درباره مزايا يا نقايص وضعيت آغاز و انجام، تاريخ دقيق يا تقريبى کتابت و تصاوير و تزيينات (مينياتور يا طلاكارى) آن اطلاعاتى داده شده است.
    مشخصات نسخه‌هاى خطى موجود اثر، به ترتیب تاریخ کتابت - به استناد فهرست‌هاى کتاب‌هاى خطى که به چاپ رسیده - با دقت تمام ذکر شده است. نسخه‌هاى خطى که در فهرست‌هاى چاپى از آنها ذکرى نشده، ولى در جاهاى دیگر، مانند مقالات یا در پیشگفتار کتاب‌ها از آنها یاد شده، جداگانه آورده شده است. در معرفى هر نسخه خطى، درباره مزایا یا نقایص وضعیت آغاز و انجام، تاریخ دقیق یا تقریبى کتابت و تصاویر و تزیینات (مینیاتور یا طلاکارى) آن اطلاعاتى داده شده است.


    چاپ‌هاى متعدد اثر، اعم از كامل و ناتمام، همچنين ترجمه‌هاى آن و تحقيقاتى كه درباره آن شده، معرفى شده است. آثارى كه صاحبان آنها معلوم نبوده، جداگانه، در پايان هر بخش فهرست شده است. استورى در تأليف جامع خود از فهرست‌هاى معتبر متعددى كه به كوشش محققان غربى و شرقى تدوين شده بود، بهره جسته است.
    چاپ‌هاى متعدد اثر، اعم از کامل و ناتمام، همچنین ترجمه‌هاى آن و تحقیقاتى که درباره آن شده، معرفى شده است. آثارى که صاحبان آنها معلوم نبوده، جداگانه، در پایان هر بخش فهرست شده است. [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] در تألیف جامع خود از فهرست‌هاى معتبر متعددى که به کوشش محققان غربى و شرقى تدوین شده بود، بهره جسته است.


    مستندات استورى براى فراهم آوردن اطلاعات کتاب‌شناختى اين اثر عبارت است از:
    مستندات [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] برای فراهم آوردن اطلاعات کتاب‌شناختى این اثر عبارت است از:


    1. اطلاعات مستقيمى كه او از طريق رؤيت کتاب‌هاى خطى و چاپى فارسى به دست مى‌آورد.
    1. اطلاعات مستقیمى که او از طریق رؤیت کتاب‌هاى خطى و چاپى فارسی به دست مى‌آورد.


    2. فهرست‌هاى كتب خطى فارسى كه آن‌هم البته در روزگار او، در مقايسه با مجموعه دست‌نوشته‌هاى فارسى موجود در سراسر عالم چندان زياد نبود.
    2. فهرست‌هاى کتب خطى فارسی که آن‌هم البته در روزگار او، در مقایسه با مجموعه دست‌نوشته‌هاى فارسی موجود در سراسر عالم چندان زیاد نبود.


    3. فهرست‌هاى کتاب‌هاى چاپى موجود كه در زمان تأليف کتاب ظاهرا شمار آنها چندان قابل توجه نبوده است.
    3. فهرست‌هاى کتاب‌هاى چاپى موجود که در زمان تألیف کتاب ظاهرا شمار آنها چندان قابل توجه نبوده است.


    استورى در طرح كلى خود، پنج مجلد براى متون فارسى در نظر گرفته بود كه مجلد اول آن در دو بخش و بخش اول از مجلد دوم آن در زمان حيات خود او منتشر شد. بقيه يادداشت‌هاى وى طى چهار دهه اخير، به همت انجمن سلطنتى آسيايى انگلستان و با همكارى کتاب‌شناسانى چند تنظيم، تكميل و منتشر شده يا در شرف انتشار است.
    [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] در طرح کلى خود، پنج مجلد برای متون فارسی در نظر گرفته بود که مجلد اول آن در دو بخش و بخش اول از مجلد دوم آن در زمان حیات خود او منتشر شد. بقیه یادداشت‌هاى وى طى چهار دهه اخیر، به همت انجمن سلطنتى آسیایى انگلستان و با همکارى کتاب‌شناسانى چند تنظیم، تکمیل و منتشر شده یا در شرف انتشار است.


    موضوع بخش اول از مجلد اول (1927م) نوشته‌هاى قرآنى، تاريخ و شرح حال و موضوع بخش دوم از همين مجلد (1953م) ادامه شرح حال‌ها همراه با مقدارى اضافات و اصلاحات هر دو بخش است. در پايان اين بخش، فهرست جامعى از مندرجات مجلد اول آمده است.
    موضوع بخش اول از مجلد اول (1927م) نوشته‌هاى قرآنى، تاریخ و شرح حال و موضوع بخش دوم از همین مجلد (1953م) ادامه شرح حال‌ها همراه با مقدارى اضافات و اصلاحات هر دو بخش است. در پایان این بخش، فهرست جامعى از مندرجات مجلد اول آمده است.


    مجلد دوم (1958-1971م) در 3 بخش، شامل: 1. رياضيات، اوزان و مقادير، ستاره‌شناسى و جغرافيا؛ 2. پزشكى؛ 3. دايرةالمعارف‌ها، آثار متفرقه، هنرها و صنايع و علوم غريبه است. ويراستار بخش دوم اين مجلد، «ج.د.پيرسن» است.
    مجلد دوم (1958-1971م) در 3 بخش، شامل: 1. ریاضیات، اوزان و مقادیر، ستاره‌شناسى و جغرافیا؛ 2. پزشکى؛ 3. دایرةالمعارف‌ها، آثار متفرقه، هنرها و صنایع و علوم غریبه است. ویراستار بخش دوم این مجلد، «ج.د.پیرسن» است.


    ==وضعيت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==


    از اثر [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] تاکنون بخش‌هایى به شرح زیر به فارسی ترجمه شده است:


    از اثر استورى تاكنون بخش‌هايى به شرح زير به فارسى ترجمه شده است:
    جزء یکم، ادبیات قرآنى به قلم [[اقبال آشتیانی، عباس|عباس اقبال]] که در دفتر یکم نشریه کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران (1339ش)، پس از مرگ مترجم به چاپ رسید. ترجمه باب ریاضیات از جلد دوم، به قلم تقى بینش، که در مجله دانشکده ادبیات مشهد (سال سوم، شماره یکم، 1346ش) منتشر شد. ترجمه «شرح احوال شعرا» (ج1، بخش2، از شماره 1088)، به قلم تقى بینش که در مجله دانشکده ادبیات مشهد (سال سوم، شماره یکم، 1346ش) منتشر شده است.


    جزء يكم، ادبيات قرآنى به قلم [[اقبال آشتیانی، عباس|عباس اقبال]] كه در دفتر يكم نشريه کتابخانه مركزى دانشگاه تهران (1339ش)، پس از مرگ مترجم به چاپ رسيد. ترجمه باب رياضيات از جلد دوم، به قلم تقى بينش، كه در مجله دانشكده ادبيات مشهد (سال سوم، شماره يكم، 1346ش) منتشر شد. ترجمه «شرح احوال شعرا» (ج1، بخش2، از شماره 1088)، به قلم تقى بينش كه در مجله دانشكده ادبيات مشهد (سال سوم، شماره يكم، 1346ش) منتشر شده است.
    «تذکره‌نویسى فارسی در هند و پاکستان» (تهران، 1343ش) نیز بى‌گمان ترجمه‌اى است از بخش‌هایى از اثر [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] با مطالب اضافى.


    «تذكره‌نويسى فارسى در هند و پاكستان» (تهران، 1343ش) نيز بى‌گمان ترجمه‌اى است از بخش‌هايى از اثر استورى با مطالب اضافى.
    گسترده‌ترین تلاش برای ترجمه تألیف [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] به همت دو تن از کتاب‌شناسان روسى، «یو.ى. بورشچفسکى» و «[[برگل، یوری انوخوویچ|یو.ا.برگل]]» (شامل دو بخش در 3 مجلد) صورت پذیرفت. در این ترجمه و تکمیل، تجدید نظر کلى در کتاب مورد نظر نبوده، چنان‌که موضوع اصلى کتاب، ساختمان و شیوه انتخاب مطالب آن تغییر نکرده است. اصلاح در متن [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] تا آنجا صورت گرفته که مطالب و آگاهى‌هاى تازه و در دسترس ایجاب مى‌کرده است. این آگاهى‌ها عمدتاً بر فهرست‌هاى نسخ خطى، چاپ‌هاى مختلف هر کتاب، تحقیقات مستقل و نگاشته‌هاى کتاب‌شناختى متکى است. مترجمان روسى، اصلاحات و اضافات مؤلف را تماماً و گاه با دشوارى وارد متن کرده و همه افزودگى‌ها و اصلاحات خود را از هرگونه و به هر اندازه که بوده در جاى خود آورده است. از آنچه به دلیل نادرستى یا به هر دلیل دیگر از متن [[استوری، چارلز آمبروز|استورى]] حذف شده، جز در موارد معدود یاد نشده است. حاصل کار این دو مترجم روسى همان است که در برنامه حاضر موجود است.


    گسترده‌ترين تلاش براى ترجمه تأليف استورى به همت دو تن از کتاب‌شناسان روسى، «يو.ى. بورشچفسكى» و «يو.ا.برگل» (شامل دو بخش در 3 مجلد) صورت پذيرفت. در اين ترجمه و تكميل، تجديد نظر كلى در کتاب مورد نظر نبوده، چنان‌كه موضوع اصلى کتاب، ساختمان و شيوه انتخاب مطالب آن تغيير نكرده است. اصلاح در متن استورى تا آنجا صورت گرفته كه مطالب و آگاهى‌هاى تازه و در دسترس ايجاب مى‌كرده است. اين آگاهى‌ها عمدتاً بر فهرست‌هاى نسخ خطى، چاپ‌هاى مختلف هر کتاب، تحقيقات مستقل و نگاشته‌هاى کتاب‌شناختى متكى است. مترجمان روسى، اصلاحات و اضافات مؤلف را تماماً و گاه با دشوارى وارد متن كرده و همه افزودگى‌ها و اصلاحات خود را از هرگونه و به هر اندازه كه بوده در جاى خود آورده است. از آنچه به دليل نادرستى يا به هر دليل ديگر از متن استورى حذف شده، جز در موارد معدود ياد نشده است. حاصل كار اين دو مترجم روسى همان است كه در برنامه حاضر موجود است.
    چاپ روسى کتاب در سه مجلد فراهم آمده است: جلد اول شامل نگاشته‌هاى قرآنى، تاریخ عمومى، تاریخ پیامبران و صدر اسلام و جز آن و جلد دوم دربرگیرنده بخش‌هاى مربوط به تاریخ ایران، آسیاى میانه و سرزمین‌هاى دیگر (جز هندوستان)، و بالاخره جلد سوم مشتمل بر افزودگى‌ها و فهرست‌هاى راهنما بر جلدهاى یکم تا سوم.


    چاپ روسى کتاب در سه مجلد فراهم آمده است: جلد اول شامل نگاشته‌هاى قرآنى، تاريخ عمومى، تاريخ پيامبران و صدر اسلام و جز آن و جلد دوم دربرگيرنده بخش‌هاى مربوط به تاريخ ايران، آسياى ميانه و سرزمين‌هاى ديگر (جز هندوستان)، و بالاخره جلد سوم مشتمل بر افزودگى‌ها و فهرست‌هاى راهنما بر جلدهاى يكم تا سوم.
    [[منزوی، احمد|احمد منزوى]]، با گنجاندن افزوده‌ها و اصلاحات در متن دو بخش اول، موفق شد ترجمه سه جلدى روسى را در دو مجلد جاى دهد. این ترجمه در برنامه حاضر گنجانده شده است.


    احمد منزوى، با گنجاندن افزوده‌ها و اصلاحات در متن دو بخش اول، موفق شد ترجمه سه جلدى روسى را در دو مجلد جاى دهد. اين ترجمه در برنامه حاضر گنجانده شده است.
    نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هایى به قلم مترجمان روسى کتاب و نیز پاورقى‌هایى به قلم [[منزوی، احمد|احمد منزوى]] و همچنین فهرست مطالب در ابتداى هر جلد مى‌باشد.
     
    نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هايى به قلم مترجمان روسى کتاب و نيز پاورقى‌هايى به قلم احمد منزوى و همچنين فهرست مطالب در ابتداى هر جلد مى‌باشد.


    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    1. پیشگفتار احمد منزوى بر کتاب.


    2. کیوانى، مجدالدین، فرهنگ آثار ایرانى - اسلامى، ج1، ص172-173.


    1. پيشگفتار احمد منزوى بر کتاب.
    3. همو، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج8، ص216-217، زیر نظر [[موسوی بجنوردی، محمدکاظم|کاظم موسوى بجنوردى]]، تهران، 1377.
     
    2. كيوانى، مجد الدين، فرهنگ آثار ايرانى - اسلامى، ج1، ص172-173.
     
    3. همو، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج8، ص216-217، زير نظر [[موسوی بجنوردی، محمدکاظم|كاظم موسوى بجنوردى]]، تهران، 1377.
     
    4. روح‌بخشان، ع، دانشنامه زبان و ادب فارسى، ج1، ص375.


    5. ياحقى، محمدجعفر، همان، ج2، ص180.
    4. روح‌بخشان، ع، دانشنامه زبان و ادب فارسی، ج1، ص375.


    6. كرم رضايى، پريسا، کتاب ماه كليات، شهريور و مهر 1382، ش69 و70، ص138-145.
    5. یاحقى، محمدجعفر، همان، ج2، ص180.


    6. کرم رضایى، پریسا، کتاب ماه کلیات، شهریور و مهر 1382، ش69 و70، ص138-145.


    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}




    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۴۱

    ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری
    ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری
    پدیدآورانبرگل، یوری انوخوویچ (مترجم)

    منزوی، احمد (محرر)

    ایزدی، سیروس (مترجم)

    استوری، چارلز آمبروز (نویسنده)

    کشاورز، کریم (مترجم)

    آرین‌پور، یحیی (مترجم)
    ناشروزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی (پژوهشگاه)
    مکان نشرتهران - ایران
    سال نشر1362 ش
    چاپ1
    موضوعادبیات فارسی - سرگذشت‌نامه و کتاب‌شناسی

    قرآن - کتاب‌شناسی

    نسخه‌های خطی فارسی - فهرستها
    زبانفارسی
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‏Z‎‏ ‎‏78‎‏35‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏52‎‏ ‎‏الف‎‏4
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    ادبیات فارسی بر مبناى تألیف استورى، برگردانى فارسی، در دو جلد، از ترجمه روسى اثر معروف استورى در معرفى متون فارسی است. استورى این کتاب را بیشتر به عنوان راهنما تنظیم کرده است تا کتاب تاریخ ادبیات به معناى متعارف کلمه. ترجمه روسى این اثر توسط «یو.ا.برگل» و ترجمه فارسی آن توسط آقایان «یحیى آرین‌پور»، «کریم کشاورز» و «سیروس ایزدى» صورت گرفته و احمد منزوى کل کار را ویرایش و یکدست کرده است.

    ساختار

    کتاب در دو جلد تنظیم شده و مشتمل بر پیشگفتار چاپ فارسی به قلم احمد منزوى، پیشگفتار چاپ روسى به قلم یو.ى.بورشچفسکى و یو.ا.برگل، پیشگفتار جلد سوم چاپ روسى کتاب به قلم یو.ا.برگل، پیشگفتارهاى چاپ انگلیسى به قلم استورى و پنج بخش مى‌باشد.

    گزارش محتوا

    این مجموعه بزرگ‌ترین کار تحقیقى استورى است که بیشتر عمر خویش را بر سر تألیف آن نهاده است و شامل فهرست بسیارى از کتاب‌هاى فارسی همراه با زندگى‌نامه موجز و سودمندى از نویسندگان آنهاست. چنان‌که استورى در مقدمه جلد اول مى‌گوید: وى در نگارش این کتاب بر آن بوده که اثرى چون تاریخ آثار عربى بروکلمان گرد آورد؛ اما شیوه طبقه‌بندى، متفاوت از شیوه بروکلمان است. او برخلاف بروکلمان که تقسیم‌بندى کتاب خود را بر پایه دوره‌هاى تاریخى قرار داده بود، موضوع کتاب‌ها را پایه طبقه‌بندى قرار داد. در طبقه‌بندى بروکلمان همه آثارى که متعلق به یک دوره تاریخى هستند، در یک بخش جاى مى‌گیرند، اما در حال حاضر طبقه‌بندى استورى مناسب‌تر به نظر مى‌رسد. از سوى دیگر استورى در هر موضوع، مؤلفان را پایه طبقه‌بندى قرار داد و نه کتاب‌ها را و به این ترتیب ناچار شد آثارى را که مؤلف آنها شناخته‌شده نیست، در بخش جداگانه‌اى به نام «ملحقات» در پایان هر فصل جاى دهد؛ بدین ترتیب مآخذى که متعلق به یک دوره هستند، در یک جا گردآورده نشده و پراکنده هستند.

    ترتیب مطالب و مواد بدین شرح است:

    مدخل‌ها با شماره مرتب شده‌اند. عموماًهر شماره با نام صاحب اثر و اگر صاحب اثر مجهول باشد، با نام خود اثر آغاز شده است. قسمتى از نام و مشخصات صاحب اثر که مشهورتر است، با حروف سیاه مشخص شده است. سپس اطلاعاتى مهم درباره زندگى صاحب اثر ارائه شده است. در هر مدخل، اثر یا آثارى از نویسنده در موضوع مختص هر بخش معرفى شده است. ضمنا به نوشته‌هاى دیگر او نیز تنها با ذکر نام اشاره شده است. سپس نام اثر با حروف درشت و نسخه‌بدل‌هاى درخور توجه آن ذکر و احیانا چند کلمه‌اى از آغاز اثر نقل شده است. ویژگى‌هاى اثر یا آثار دیگرى در همان موضوع و از همان نویسنده، یکى پس از دیگرى در حجمى متناسب با ارزش اثر و اطلاعات در دسترس، یاد شده است.

    مشخصات نسخه‌هاى خطى موجود اثر، به ترتیب تاریخ کتابت - به استناد فهرست‌هاى کتاب‌هاى خطى که به چاپ رسیده - با دقت تمام ذکر شده است. نسخه‌هاى خطى که در فهرست‌هاى چاپى از آنها ذکرى نشده، ولى در جاهاى دیگر، مانند مقالات یا در پیشگفتار کتاب‌ها از آنها یاد شده، جداگانه آورده شده است. در معرفى هر نسخه خطى، درباره مزایا یا نقایص وضعیت آغاز و انجام، تاریخ دقیق یا تقریبى کتابت و تصاویر و تزیینات (مینیاتور یا طلاکارى) آن اطلاعاتى داده شده است.

    چاپ‌هاى متعدد اثر، اعم از کامل و ناتمام، همچنین ترجمه‌هاى آن و تحقیقاتى که درباره آن شده، معرفى شده است. آثارى که صاحبان آنها معلوم نبوده، جداگانه، در پایان هر بخش فهرست شده است. استورى در تألیف جامع خود از فهرست‌هاى معتبر متعددى که به کوشش محققان غربى و شرقى تدوین شده بود، بهره جسته است.

    مستندات استورى برای فراهم آوردن اطلاعات کتاب‌شناختى این اثر عبارت است از:

    1. اطلاعات مستقیمى که او از طریق رؤیت کتاب‌هاى خطى و چاپى فارسی به دست مى‌آورد.

    2. فهرست‌هاى کتب خطى فارسی که آن‌هم البته در روزگار او، در مقایسه با مجموعه دست‌نوشته‌هاى فارسی موجود در سراسر عالم چندان زیاد نبود.

    3. فهرست‌هاى کتاب‌هاى چاپى موجود که در زمان تألیف کتاب ظاهرا شمار آنها چندان قابل توجه نبوده است.

    استورى در طرح کلى خود، پنج مجلد برای متون فارسی در نظر گرفته بود که مجلد اول آن در دو بخش و بخش اول از مجلد دوم آن در زمان حیات خود او منتشر شد. بقیه یادداشت‌هاى وى طى چهار دهه اخیر، به همت انجمن سلطنتى آسیایى انگلستان و با همکارى کتاب‌شناسانى چند تنظیم، تکمیل و منتشر شده یا در شرف انتشار است.

    موضوع بخش اول از مجلد اول (1927م) نوشته‌هاى قرآنى، تاریخ و شرح حال و موضوع بخش دوم از همین مجلد (1953م) ادامه شرح حال‌ها همراه با مقدارى اضافات و اصلاحات هر دو بخش است. در پایان این بخش، فهرست جامعى از مندرجات مجلد اول آمده است.

    مجلد دوم (1958-1971م) در 3 بخش، شامل: 1. ریاضیات، اوزان و مقادیر، ستاره‌شناسى و جغرافیا؛ 2. پزشکى؛ 3. دایرةالمعارف‌ها، آثار متفرقه، هنرها و صنایع و علوم غریبه است. ویراستار بخش دوم این مجلد، «ج.د.پیرسن» است.

    وضعیت کتاب

    از اثر استورى تاکنون بخش‌هایى به شرح زیر به فارسی ترجمه شده است:

    جزء یکم، ادبیات قرآنى به قلم عباس اقبال که در دفتر یکم نشریه کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران (1339ش)، پس از مرگ مترجم به چاپ رسید. ترجمه باب ریاضیات از جلد دوم، به قلم تقى بینش، که در مجله دانشکده ادبیات مشهد (سال سوم، شماره یکم، 1346ش) منتشر شد. ترجمه «شرح احوال شعرا» (ج1، بخش2، از شماره 1088)، به قلم تقى بینش که در مجله دانشکده ادبیات مشهد (سال سوم، شماره یکم، 1346ش) منتشر شده است.

    «تذکره‌نویسى فارسی در هند و پاکستان» (تهران، 1343ش) نیز بى‌گمان ترجمه‌اى است از بخش‌هایى از اثر استورى با مطالب اضافى.

    گسترده‌ترین تلاش برای ترجمه تألیف استورى به همت دو تن از کتاب‌شناسان روسى، «یو.ى. بورشچفسکى» و «یو.ا.برگل» (شامل دو بخش در 3 مجلد) صورت پذیرفت. در این ترجمه و تکمیل، تجدید نظر کلى در کتاب مورد نظر نبوده، چنان‌که موضوع اصلى کتاب، ساختمان و شیوه انتخاب مطالب آن تغییر نکرده است. اصلاح در متن استورى تا آنجا صورت گرفته که مطالب و آگاهى‌هاى تازه و در دسترس ایجاب مى‌کرده است. این آگاهى‌ها عمدتاً بر فهرست‌هاى نسخ خطى، چاپ‌هاى مختلف هر کتاب، تحقیقات مستقل و نگاشته‌هاى کتاب‌شناختى متکى است. مترجمان روسى، اصلاحات و اضافات مؤلف را تماماً و گاه با دشوارى وارد متن کرده و همه افزودگى‌ها و اصلاحات خود را از هرگونه و به هر اندازه که بوده در جاى خود آورده است. از آنچه به دلیل نادرستى یا به هر دلیل دیگر از متن استورى حذف شده، جز در موارد معدود یاد نشده است. حاصل کار این دو مترجم روسى همان است که در برنامه حاضر موجود است.

    چاپ روسى کتاب در سه مجلد فراهم آمده است: جلد اول شامل نگاشته‌هاى قرآنى، تاریخ عمومى، تاریخ پیامبران و صدر اسلام و جز آن و جلد دوم دربرگیرنده بخش‌هاى مربوط به تاریخ ایران، آسیاى میانه و سرزمین‌هاى دیگر (جز هندوستان)، و بالاخره جلد سوم مشتمل بر افزودگى‌ها و فهرست‌هاى راهنما بر جلدهاى یکم تا سوم.

    احمد منزوى، با گنجاندن افزوده‌ها و اصلاحات در متن دو بخش اول، موفق شد ترجمه سه جلدى روسى را در دو مجلد جاى دهد. این ترجمه در برنامه حاضر گنجانده شده است.

    نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هایى به قلم مترجمان روسى کتاب و نیز پاورقى‌هایى به قلم احمد منزوى و همچنین فهرست مطالب در ابتداى هر جلد مى‌باشد.

    منابع مقاله

    1. پیشگفتار احمد منزوى بر کتاب.

    2. کیوانى، مجدالدین، فرهنگ آثار ایرانى - اسلامى، ج1، ص172-173.

    3. همو، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج8، ص216-217، زیر نظر کاظم موسوى بجنوردى، تهران، 1377.

    4. روح‌بخشان، ع، دانشنامه زبان و ادب فارسی، ج1، ص375.

    5. یاحقى، محمدجعفر، همان، ج2، ص180.

    6. کرم رضایى، پریسا، کتاب ماه کلیات، شهریور و مهر 1382، ش69 و70، ص138-145.

    وابسته‌ها