ادیان خراسان در عصر امام رضا علیه‌السلام

    از ویکی‌نور
    ادیان خراسان در عصر امام رضا علیه‌السلام
    ادیان خراسان در عصر امام رضا علیه‌السلام
    پدیدآورانشرفایی، محسن (نویسنده) اکبری چناری، علی (نویسنده)
    ناشربنیاد پژوهشهای اسلامی
    مکان نشرمشهد
    سال نشر۱۳۹۷ش
    شابک7-0298-06-600-978
    کد کنگره

    ادیان خراسان در عصر امام رضا علیه‌السلام تألیف محسن شرفایی و علی اکبری چناری؛ این کتاب ضمن بررسی وضعیت سیاسی و اجتماعی و دینی ادیان طرف مناظره‌ی امام رضا علیه السلام در مرو، کوشیده اند که نشان دهند آیا بزرگان ادیان طرف مناظره در خود خراسان حضورداشتند یا اینکه از دیگر بلاد اسلامی به مرو دعوت شدند؟

    ساختار

    این کتاب در دو بخش اصلی سامان یافته است:

    بخش اول: جغرافیای خراسان در سه سده‌ی نخستین هجری

    بخش دوم: ادیان خراسان در سه سده‌ی نخستین هجری

    فصل اول: دین زرتشت

    فصل دوم: یهودیت

    فصل سوم: مسیحیت

    فصل چهارم: صابئین

    فصل پنجم: دین بودا

    فصل ششم: مانویت

    گزارش کتاب

    سرزمین خراسان از دیرباز در روشن و تاریک ایام، رویدادهای گوناگونی را به خود دیده است. در هر دوره و هر امپراتوری، مرزهای سیاسی و جغرافیایی آن دستخوش تحولات خاصی بود تا اینکه با فرارسیدن اسلام وارد مرحله جدیدی شد. خراسان از گذشته به تنوع دینی و فرهنگی اش شناخته می‌شود، تا جایی که با تغییر شرایط سیاسی، چه پیش از اسلام و چه در دوره اسلامی، جریان‌های دینی و اجتماعی مختلفی در آن ظهور کرده است.

    روند فتح خراسان، که تقریبا از دهه‌ی سوم قرن اول هجری آغاز شد، چالش‌های جدیدی به ویژه در بحث مربوط به پیروان ادیان در این منطقه به وجود آورد؛ چرا که خراسان از گذشته محل سکونت پیروان ادیان مختلف بود. در دوره امویان و عباسیان بخش بزرگی از آن‌ها به اسلام روی آوردند، اما برخی با پذیرفتن شرایطی که جامعه اسلامی برای ایشان وضع کرد، بر دین خود ماندند. برخی از این ادیان، نظیر دین زرتشت، به گونه‌ای از ادیان بومی این منطقه به شمار می آمدند و برخی به واسطه‌ی هم جواری با ادیان دیگر مانند دین بودا و ادیانی مانند یهودیت و مسیحیت و مانویت به واسطه تحولات سیاسی و اجتماعی در دوره هایی پیش تر، وارد خراسان شدند.

    یکی از تحولات فرهنگی قابل توجه در سیره امامان معصوم علیهم السلام مناظره و گفت و گوی ایشان با رهبران و بزرگان ادیان در دوره‌های مختلف است. یکی از مهم‌ترین مناظره ها، مجالسی بود که مأمون خلیفه‌ی عباسی در شهر مرو در زمان ولایتعهدی امام رضا علیه السلام برپا کرده و امام علیه السلام در آن با بزرگان ادیان گفت و گو و مناظره کرده است که گزارش مفصل آن‌ها در عیون اخبار الرضا و الاحتجاج طبرسی و دیگر منابع شیعه آمده است. درباره‌ی این مناظره‌ها و روش شناسی آن‌ها به ویژه مناظرات حضرت رضا علیه السلام، کنگره‌های بزرگی برگزار و آثار فراوانی نوشته شده است، با وجود این، هنوز اثری جامع که وضعیت ادیان طرف مناظره با حضرت را از منظر تاریخی در خراسان بررسی کند، به رشته‌ی تحریر درنیامده است.

    نوشتار حاضر می کوشد به لحاظ تاریخی، وضعیت ادیان یاد شده در مناظرات آن امام همام را در خراسان بررسی کند. پرسش مهم و محوری این نوشتار این است که آبا بزرگان این ادیان، در خراسان ساکن بوده یا از جای دیگری به مرو آورده شدند؟ برای پاسخ به این پرسش باید سیر تحول ادیان مزبور از آغاز نشو و نما در ایران و سپس ورودشان به خراسان و تحولات آن‌ها در سه سده‌ی نخستین اسلامی که اواخر آن، با ایام حیات امام علی بن موسی الرضا علیه السلام هم زمان بوده است، مورد بررسی قرار گیرد. از این رو، در این اثر ابتدا از منابع تاریخی، جغرافیایی، ملل و نحل، تفاسیر و منابع روایی بهره گرفته شده و در ادامه به آثاری که نویسندگان پارسی و عرب زبان و غربی نوشته اند، مراجعه شده است.[۱]

    پانويس


    منابع مقاله

    کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران

    وابسته‌ها