الأصول الستة عشر من الأصول الأولية في الروايات و أحاديث أهل‌البيت عليهم‌السلام: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'نام ها' به 'نام‌ها')
    جز (جایگزینی متن - '↵↵| ' به ' | ')
     
    (۴۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class='wikiInfo'>
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR01557J1.jpg|بندانگشتی|الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروایات و أحادیث أهل البیت علیهم السلام]]
    | تصویر =NUR01557J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروایات و أحادیث أهل‌البیت  علیهم‌السلام
    |+ |
    | عنوان‌های دیگر =
    |-
    | پدیدآوران =  
    ! نام کتاب!! data-type='bookName'|الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروایات و أحادیث أهل البیت علیهم السلام
    [[گروهی از نویسندگان]] (نویسنده)
    |-
    | زبان =عربی
    |نام‌های دیگر کتاب
    | کد کنگره =‏BP‎‏ ‎‏128‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏6‎‏*
    |data-type='otherBookNames'|
    | موضوع =
    |-
    احادیث شیعه - قرن 1ق. - مجموعه‌‏ها
    |پدیدآورندگان
    | ناشر =
    |data-type='authors'|[[گروهی از نویسندگان]] (نويسنده)
    دار الشبستری للمطبوعات
    |-
    | مکان نشر =قم - ایران
    |زبان  
    | سال نشر = 1363 ش یا 1405 ‌‎ق
    |data-type='language'|عربی
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE01557AUTOMATIONCODE
    |-
    | چاپ =2
    |کد کنگره  
    | تعداد جلد =1
    |data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|‏BP‎‏ ‎‏128‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏6‎‏*
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =01557
    |-
    | کتابخوان همراه نور =01557
    |موضوع  
    | کد پدیدآور =
    |data-type='subject'|احادیث شیعه - قرن 1ق. - مجموعه‌‏ها
    | پس از =
    |-
    | پیش از =
    |ناشر  
    }}
    |data-type='publisher'|دار الشبستري للمطبوعات
    '''الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروايات و أحاديث أهل‌البيت عليهم‌السلام''' در بيان منابع فقه روايى، توسط جمعى از علما و به زبان عربى تأليف گرديده است و همان طور كه از نامش پيداست شانزده اصل از منابع روايى ما را در دو بخش جداگانه آورده است.
    |-
    |مکان نشر  
    |data-type='publishPlace'|قم - ایران
    |-
    |سال نشر  
    |data-type='publishYear'| 1363 هـ.ش یا 1405 هـ.ق
    |-class='articleCode'
    |کد اتوماسیون
    |data-type='automationCode'|AUTOMATIONCODE1557AUTOMATIONCODE
    |}
    </div>


    ==ساختار==
    كتاب، داراى مقدمه‌اى مفصل مى‌باشد كه بسيارى از مطالب مفيد را در مورد اصول حديثى بازگو كرده است، سپس وارد مجموعه اول روايات در زمان ائمه معصومين شده و هفت كتاب را در این بخش نام مى‌برد كه با بيان رواياتشان همراه است.


    == معرفى اجمالى ==
    بخش دوم نيز به بيان دومين مجموعه از كتب روايى در زمان ائمه كه مشهور به اصول اربعمائه است، پرداخته است؛ شش كتاب نيز در این بخش آمده كه با گزيده‌اى از كتاب علاء بن رزين همراه است.
     
     
    كتاب «الأصول الستة عشر» در بيان منابع فقه روايى، توسط جمعى از علما و به زبان عربى تأليف گرديده است و همان طور كه از نامش پيداست شانزده اصل از منابع روايى ما را در دو بخش جداگانه آورده است.
     
    == ساختار كتاب ==
     
     
    كتاب، داراى مقدمه‌اى مفصل مى‌باشد كه بسيارى از مطالب مفيد را در مورد اصول حديثى بازگو كرده است، سپس وارد مجموعه اول روايات در زمان ائمه معصومين شده و هفت كتاب را در اين بخش نام مى‌برد كه با بيان رواياتشان همراه است.
     
    بخش دوم نيز به بيان دومين مجموعه از كتب روايى در زمان ائمه كه مشهور به اصول اربعمائه است، پرداخته است؛ شش كتاب نيز در اين بخش آمده كه با گزيده‌اى از كتاب علاء بن رزين همراه است.
     
    == گزارش محتوا ==
     


    ==گزارش محتوا==
    مقدمه  
    مقدمه  


    در اين مقدمه مفصل، بسيارى از مطالب مهم و غير قابل اغماض در مورد اصول حديثى و كتاب حاضر بيان شده است.
    در این مقدمه مفصل، بسيارى از مطالب مهم و غير قابل اغماض در مورد اصول حديثى و كتاب حاضر بيان شده است.


    مؤلف مى‌فرمايد: آنچه ما را بر آن داشته تا به فكر جمع آورى چنين مجموعه‌اى بيفتيم، از بين رفتن بعضى از منابع اصلى ما در حديث و كلمات معصومين(عليهم‌السلام) مى‌باشد كه با توجه به اهميت حديث در احكام شرعى ما، نبايد چنين اتفاقى مى‌افتاد.
    مؤلف مى‌فرمايد: آنچه ما را بر آن داشته تا به فكر جمع‌آورى چنين مجموعه‌اى بيفتيم، از بين رفتن بعضى از منابع اصلى ما در حديث و كلمات معصومين عليهم‌السلام مى‌باشد كه با توجه به اهميت حديث در احكام شرعى ما، نبايد چنين اتفاقى مى‌افتاد.


    ايشان از مرحوم [[وحید بهبهانی، محمدباقر|وحيد بهبهانى]] نقل مى‌كند كه اين سرنوشت بسيارى از اديان الهى بوده است كه با فاصله گرفتن از عهد تشريع و از بين رفتن منابع اصليشان دچار گمراهى شده و رفته رفته با آموزه‌هاى دينى خود بيگانه شده‌اند.
    ايشان از مرحوم [[وحید بهبهانی، محمدباقر|وحيد بهبهانى]] نقل مى‌كند كه این سرنوشت بسيارى از اديان الهى بوده است كه با فاصله گرفتن از عهد تشريع و از بين رفتن منابع اصلیشان دچار گمراهى شده و رفته رفته با آموزه‌هاى دينى خود بيگانه شده‌اند.


    مؤلف، چنين وضعيتى را تهديدى براى ما مسلمانان برشمرده كه وظيفه سنگين صيانت از اصول و منابع اوليه‌مان را چندين برابر مى‌كند.
    مؤلف، چنين وضعيتى را تهديدى برای ما مسلمانان برشمرده كه وظيفه سنگین صيانت از اصول و منابع اولیه‌مان را چندين برابر مى‌كند.


    اصول اربعمائه ديگر مطلبى است كه به تفصيل در مقدمه توضيح داده شده است؛ اين اصول به نظر [[شيخ مفيد]]، مجموعه‌اى از مصنفات اماميه از زمان [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين(ع)]] تا زمان [[امام حسن عسکری(ع)]] و مشتمل بر چهارصد كتاب بودند؛ اينكه در مورد بعضى از روات گفته شده كه «له اصل»، ناظر به همين مطلب مى‌باشد.
    اصول اربعمائه ديگر مطلبى است كه به تفصيل در مقدمه توضيح داده شده است؛ این اصول به نظر [[شيخ مفيد]]، مجموعه‌اى از مصنفات اماميه از زمان [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين(ع)]] تا زمان [[امام حسن عسکری(ع)]] و مشتمل بر چهارصد كتاب بودند؛ اينكه در مورد بعضى از روات گفته شده كه «له اصل»، ناظر به همين مطلب مى‌باشد.


    [[طبرسی، فضل بن حسن|مرحوم طبرسى]] مى‌گويد: اين اصول در واقع پاسخ‌هاى [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] به چهار صد سؤالى است كه از محضرشان شده است.
    [[طبرسی، فضل بن حسن|مرحوم طبرسى]] مى‌گويد: این اصول در واقع پاسخ‌هاى [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] به چهار صد سؤالى است كه از محضرشان شده است.


    تراث اسلامى در سه مرحله دچار دگرگونى و ضياع شده‌اند كه عبارتند از:
    تراث اسلامى در سه مرحله دچار دگرگونى و ضياع شده‌اند كه عبارتند از:
    خط ۷۳: خط ۵۲:
    مرحله سوم هم از زمان [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] و بعد از استيلاى سلجوقيان صورت گرفت.
    مرحله سوم هم از زمان [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] و بعد از استيلاى سلجوقيان صورت گرفت.


    اما اينكه اين اصول چگونه شناسايى شده‌اند و محتواى اين مجموعه چيست و رواتش چه كسانى هستند؟ در قسمت ديگرى از مقدمه مشخص گرديده است.
    اما اينكه این اصول چگونه شناسايى شده‌اند و محتواى این مجموعه چيست و رواتش چه كسانى هستند؟ در قسمت ديگرى از مقدمه مشخص گرديده است.


    اولين آشنايى با مجموعه مذكور، به زمان صفويه كه [[علامه مجلسى]] بخشى از روايات مزبور را در كتاب [[بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)|بحار الانوار]] آورد، برمى‌گردد.
    اولین آشنايى با مجموعه مذكور، به زمان صفويه كه [[علامه مجلسى]] بخشى از روايات مزبور را در كتاب [[بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم‌السلام|بحار الانوار]] آورد، برمى‌گردد.


    ظاهر اين است كه [[حر عاملی، محمد بن حسن|شيخ حر عاملى]] مؤلف وسائل الشيعه، به مجموعه ياد شده دست‌رسى نداشته است؛ لا اقل تا قبل از زمان تأليف اين اثر گران‌قدر، زيرا هيچ اشاره‌اى به روايات آن در وسائل ننموده است.
    ظاهر این است كه [[حر عاملی، محمد بن حسن|شيخ حر عاملى]] مؤلف وسائل الشيعه، به مجموعه ياد شده دسترسى نداشته است؛ لا اقل تا قبل از زمان تأليف این اثر گران‌قدر، زيرا هيچ اشاره‌اى به روايات آن در وسائل ننموده است.


    مجموعه مزبور ويژگى‌هايى دارد كه آن را از امثالش متمايز كرده است؛ مانند اينكه در اين مجموعه، برخى از روايات در يك دسته بندى ذكر شده‌اند كه ظاهرشان با هم هم‌آهنگى ندارد ولى به لحاظ واقعى و با دقت معلوم مى‌شود همگى مضمون واحدى دارند.
    مجموعه مزبور ويژگى‌هایى دارد كه آن را از امثالش متمايز كرده است؛ مانند اينكه در این مجموعه، برخى از روايات در یک دسته بندى ذكر شده‌اند كه ظاهرشان با هم هم‌آهنگى ندارد ولى به لحاظ واقعى و با دقت معلوم مى‌شود همگى مضمون واحدى دارند.


    كتاب الأصول السته عشر، از دو مجموعه تشكيل يافته است كه اولى مشتمل بر كتاب زيد زراد و چند نفر ديگر مى‌باشد و دومى شامل كتاب عبدالملك و چند نفر ديگر است كه به تفصيل اشاره خواهد شد.
    كتاب الأصول السته عشر، از دو مجموعه تشكيل يافته است كه اولى مشتمل بر كتاب زيد زراد و چند نفر ديگر مى‌باشد و دومى شامل كتاب عبدالملك و چند نفر ديگر است كه به تفصيل اشاره خواهد شد.
    خط ۸۵: خط ۶۴:
    در مورد روات مجموعه هم بايد گفت كه غالب روايات از طريق شيخ الروايه محمد بن ابى عمير مى‌باشد كه از اصحاب اجماع است.
    در مورد روات مجموعه هم بايد گفت كه غالب روايات از طريق شيخ الروايه محمد بن ابى عمير مى‌باشد كه از اصحاب اجماع است.


    در مقدمه كتاب، تعاريفى از هر دو مجموعه كتاب و اينكه براى گرد آورى كتاب از چه نسخه‌هايى استفاده شده و طريق تحقيق بر چه پايه‌اى استوار است، بازگو شده است.
    در مقدمه كتاب، تعاريفى از هر دو مجموعه كتاب و اينكه برای گرد آورى كتاب از چه نسخه‌هایى استفاده شده و طريق تحقيق بر چه پايه‌اى استوار است، بازگو شده است.


    مجموعه اول: همان گونه كه قبلا اشاره شد اولين كتاب مجموعه نخست؛ يعنى كتاب‌هاى روايى زمان ائمه عليهم‌السلام، كتاب زيد زراد مى‌باشد و اولين روايت اين كتاب از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] بوده و در مدح جود و ذم بخل است.
    مجموعه اول: همان گونه كه قبلا اشاره شد اولین كتاب مجموعه نخست؛ يعنى كتاب‌هاى روايى زمان ائمه عليهم‌السلام، كتاب زيد زراد مى‌باشد و اولین روايت این كتاب از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] بوده و در مدح جود و ذم بخل است.


    اين كتاب غير از روايت مذكور داراى سى و سه روايت ديگر نيز مى‌باشد كه آخرين آنها دستورى است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] كه به هنگام نگاه به آسمان، آيات 190 آل عمران و 54 اعراف قرائت گردد.
    اين كتاب غير از روايت مذكور داراى سى و سه روايت ديگر نيز مى‌باشد كه آخرين آنها دستورى است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] كه به هنگام نگاه به آسمان، آيات 190 آل عمران و 54 اعراف قرائت گردد.


    كتاب بعدى متعلق به ابى سعيد عباد عصفرى است كه نوزده روايت دارد؛ اولين روايت اين كتاب، روايت عاصم بن حميد حناط از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] مى‌باشد.
    كتاب بعدى متعلق به ابى سعيد عباد عصفرى است كه نوزده روايت دارد؛ اولین روايت این كتاب، روايت عاصم بن حميد حناط از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] مى‌باشد.


    كتاب سوم كتاب عاصم بن حميد حناط است كه مشتمل بر صد روايت است.
    كتاب سوم كتاب عاصم بن حميد حناط است كه مشتمل بر صد روايت است.


    كتاب چهارم كتاب زيد نرسى است كه در بر گيرنده پنجاه روايت از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] مى‌باشد؛ اولين روايت آن از محمد بن ابى عمير از زيد نرسى از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] است كه در فضيلت روز جمعه و روزهاى عيد مى‌باشد.
    كتاب چهارم كتاب زيد نرسى است كه در بر گیرنده پنجاه روايت از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] مى‌باشد؛ اولین روايت آن از محمد بن ابى عمير از زيد نرسى از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] است كه در فضيلت روز جمعه و روزهاى عيد مى‌باشد.


    كتاب بعدى كتاب جعفر بن محمد بن شرع حضرمى است؛ اين كتاب چهار نوع اخبار دارد كه عبارتند از: اخبار حميد بن شعيب از جابر جعفى، اخبار عبدالله بن طلحه نهدى، اخبار ابى صباح عبدى و اخبار ابراهيم بن جبير از جابر جعفى كه مجموعا صد و بيست و سه روايت را در بر گرفته است.
    كتاب بعدى كتاب جعفر بن محمد بن شرع حضرمى است؛ این كتاب چهار نوع اخبار دارد كه عبارتند از: اخبار حميد بن شعيب از جابر جعفى، اخبار عبدالله بن طلحه نهدى، اخبار ابى صباح عبدى و اخبار ابراهیم بن جبير از جابر جعفى كه مجموعا صد و بيست و سه روايت را در بر گرفته است.


    كتاب ششم متعلق به محمد بن مثناى حضرمى است كه مشتمل بر اخبار ذريح بن يزيد محاربى و اخبار محمد بن مثنا بن قاسم حضرمى ملقب به بزيع مى‌باشد؛ اين كتاب نيز شصت روايت دارد.
    كتاب ششم متعلق به محمد بن مثناى حضرمى است كه مشتمل بر اخبار ذريح بن يزيد محاربى و اخبار محمد بن مثنا بن قاسم حضرمى ملقب به بزيع مى‌باشد؛ این كتاب نيز شصت روايت دارد.


    در اين مجموعه دو حديث هم از على بن عبدالله بن سعيد آمده كه يكى در مورد دعاى وتر است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] و ديگرى شعرى از هند است كه به هنگام رحلت پيامبر(ص) سروده است.
    در این مجموعه دو حديث هم از على بن عبدالله بن سعيد آمده كه یکى در مورد دعاى وتر است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] و ديگرى شعرى از هند است كه به هنگام رحلت پيامبر(ص) سروده است.


    دو روايت بعدى از شيخ تلعكبرى است كه از محمد بن جعفر قرشى نقل كرده است.
    دو روايت بعدى از شيخ تلعكبرى است كه از محمد بن جعفر قرشى نقل كرده است.


    تلعكبرى يك روايت متفرد نيز دارد كه سؤال مرد يهودى از پيامبر(ص) در مورد صداى حيوانات مى‌باشد.
    تلعكبرى یک روايت متفرد نيز دارد كه سؤال مرد يهودى از پيامبر(ص) در مورد صداى حيوانات مى‌باشد.


    آخرين قسمت اين مجموعه؛ يعنى مجموعه اول، كتابى است كه ابومنصور آن را روايت كرده است؛ اين كتاب داراى شصت و دو روايت مى‌باشد كه اولين روايت آن در مورد استغفار هر روزه پيامبر(ص) مى‌باشد.
    آخرين قسمت این مجموعه؛ يعنى مجموعه اول، كتابى است كه ابومنصور آن را روايت كرده است؛ این كتاب داراى شصت و دو روايت مى‌باشد كه اولین روايت آن در مورد استغفار هر روزه پيامبر(ص) مى‌باشد.


    مجموعه دوم: اين مجموعه از كتب روايى اوليه كه در زمان ائمه عليهم‌السلام بوده و به اصول اربعمائه مشهور است، اخذ گرديده است.
    مجموعه دوم: این مجموعه از كتب روايى اولیه كه در زمان ائمه عليهم‌السلام بوده و به اصول اربعمائه مشهور است، اخذ گرديده است.


    اولين كتاب اين مجموعه، كتاب عبدالملك بن حكيم است كه تنها شش روايت دارد و اولين روايت آن هم از امام باقر(ع) بوده و درباره سابقه سلمان فارسى مى‌باشد كه عمرى را مشغول خدمت به بزرگان مسيحى از فرزندان حواريون و غيرهم بوده و نهايتا توفيق شرف‌يابى به محضر پيامبر اسلام(ص) را پيدا مى‌كند. دومين كتاب از دومين مجموعه، كتاب مثنى بن وليد حناط است كه بيست و سه روايت دارد.
    اولین كتاب این مجموعه، كتاب عبدالملك بن حكيم است كه تنها شش روايت دارد و اولین روايت آن هم از امام باقر(ع) بوده و درباره سابقه سلمان فارسی مى‌باشد كه عمرى را مشغول خدمت به بزرگان مسيحى از فرزندان حواريون و غيرهم بوده و نهایتا توفيق شرف‌يابى به محضر پيامبر اسلام(ص) را پيدا مى‌كند. دومين كتاب از دومين مجموعه، كتاب مثنى بن ولید حناط است كه بيست و سه روايت دارد.


    كتاب بعدى متعلق به خلاد سندى است كه هشت روايت داشته و اولين آنها روايتى است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] در بيان حكم ذبح كبوترى از كبوتران حرم.
    كتاب بعدى متعلق به خلاد سندى است كه هشت روايت داشته و اولین آنها روايتى است از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] در بيان حكم ذبح كبوترى از كبوتران حرم.


    كتاب حسين بن عثمان بن شريك، چهارمين كتاب مجموعه دوم است كه در بر دارنده چهل و چهار روايت از امام باقر(ع) و [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] است.
    كتاب حسین بن عثمان بن شریک، چهارمين كتاب مجموعه دوم است كه در بر دارنده چهل و چهار روايت از امام باقر(ع) و [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] است.


    كتاب بعدى متعلق به عبدالله بن يحياى كاهلى است كه سيزده روايت دارد.
    كتاب بعدى متعلق به عبدالله بن يحياى كاهلى است كه سيزده روايت دارد.


    آخرين كتاب اين مجموعه هم از سلام بن ابى عمره است كه ده روايت دارد.
    آخرين كتاب این مجموعه هم از سلام بن ابى عمره است كه ده روايت دارد.
     
    دسته بعدى روايت‌هاى مجموعه دوم از نوادر على بن اسباط است كه شامل سى روايت بوده و در ادامه‌اش خبرى در ملاحم آمده است؛ این خبر را ابوالقاسم على بن حسن بن قاسم يشكرى خزار كوفى معروف به ابن طبال نقل كرده است.


    دسته بعدى روايت‌هاى مجموعه دوم از نوادر على بن اسباط است كه شامل سى روايت بوده و در ادامه‌اش خبرى در ملاحم آمده است؛ اين خبر را ابوالقاسم على بن حسن بن قاسم يشكرى خزار كوفى معروف به ابن طبال نقل كرده است.
    آخرين بخش مجموعه دوم كتاب، انتخاب پنجاه و نه روايت از كتاب علاء بن رزين است كه اولین روايتش در توضيح آيه 87 سوره حجر مى‌باشد.


    آخرين بخش مجموعه دوم كتاب، انتخاب پنجاه و نه روايت از كتاب علاء بن رزين است كه اولين روايتش در توضيح آيه 87 سوره حجر مى‌باشد.
    امام باقر(ع) در مورد این آيه؛ يعنى'''«و لقد آتيناك سبعا من المثانیو القرآن العظيم»''' مى‌فرمايد: مراد، آيه الكرسى است.


    امام باقر(ع) در مورد اين آيه؛ يعنى '''«و لقد آتيناك سبعا من المثاني و القرآن العظيم»''' مى‌فرمايد: مراد، آيه الكرسى است.
    روايت ديگرى نيز از امام باقر(ع) است كه فرمود: مردى بعد از بيست و هفت سال گناهى كه كرده بود يادش آمد كه این تذكر از سوى خداوند برای استغفار وى بوده است.


    روايت ديگرى نيز از امام باقر(ع) است كه فرمود: مردى بعد از بيست و هفت سال گناهى كه كرده بود يادش آمد كه اين تذكر از سوى خداوند براى استغفار وى بوده است.


    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}


    == پیوندها ==


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
    [[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
    [[رده:حدیث]]
    [[رده:حدیث]]
    [[رده:متون احادیث]]
    [[رده: متون احادیث]]
    [[رده:احادیث شیعه]]
    [[رده:احادیث شیعه]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۰۱

    الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروایات و أحادیث أهل‌البیت علیهم‌السلام
    الأصول الستة عشر من الأصول الأولية في الروايات و أحاديث أهل‌البيت عليهم‌السلام
    پدیدآورانگروهی از نویسندگان (نویسنده)
    ناشردار الشبستری للمطبوعات
    مکان نشرقم - ایران
    سال نشر1363 ش یا 1405 ‌‎ق
    چاپ2
    موضوعاحادیث شیعه - قرن 1ق. - مجموعه‌‏ها
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏128‎‏ ‎‏/‎‏الف‎‏6‎‏*
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة في الروايات و أحاديث أهل‌البيت عليهم‌السلام در بيان منابع فقه روايى، توسط جمعى از علما و به زبان عربى تأليف گرديده است و همان طور كه از نامش پيداست شانزده اصل از منابع روايى ما را در دو بخش جداگانه آورده است.

    ساختار

    كتاب، داراى مقدمه‌اى مفصل مى‌باشد كه بسيارى از مطالب مفيد را در مورد اصول حديثى بازگو كرده است، سپس وارد مجموعه اول روايات در زمان ائمه معصومين شده و هفت كتاب را در این بخش نام مى‌برد كه با بيان رواياتشان همراه است.

    بخش دوم نيز به بيان دومين مجموعه از كتب روايى در زمان ائمه كه مشهور به اصول اربعمائه است، پرداخته است؛ شش كتاب نيز در این بخش آمده كه با گزيده‌اى از كتاب علاء بن رزين همراه است.

    گزارش محتوا

    مقدمه

    در این مقدمه مفصل، بسيارى از مطالب مهم و غير قابل اغماض در مورد اصول حديثى و كتاب حاضر بيان شده است.

    مؤلف مى‌فرمايد: آنچه ما را بر آن داشته تا به فكر جمع‌آورى چنين مجموعه‌اى بيفتيم، از بين رفتن بعضى از منابع اصلى ما در حديث و كلمات معصومين عليهم‌السلام مى‌باشد كه با توجه به اهميت حديث در احكام شرعى ما، نبايد چنين اتفاقى مى‌افتاد.

    ايشان از مرحوم وحيد بهبهانى نقل مى‌كند كه این سرنوشت بسيارى از اديان الهى بوده است كه با فاصله گرفتن از عهد تشريع و از بين رفتن منابع اصلیشان دچار گمراهى شده و رفته رفته با آموزه‌هاى دينى خود بيگانه شده‌اند.

    مؤلف، چنين وضعيتى را تهديدى برای ما مسلمانان برشمرده كه وظيفه سنگین صيانت از اصول و منابع اولیه‌مان را چندين برابر مى‌كند.

    اصول اربعمائه ديگر مطلبى است كه به تفصيل در مقدمه توضيح داده شده است؛ این اصول به نظر شيخ مفيد، مجموعه‌اى از مصنفات اماميه از زمان اميرالمؤمنين(ع) تا زمان امام حسن عسکری(ع) و مشتمل بر چهارصد كتاب بودند؛ اينكه در مورد بعضى از روات گفته شده كه «له اصل»، ناظر به همين مطلب مى‌باشد.

    مرحوم طبرسى مى‌گويد: این اصول در واقع پاسخ‌هاى امام صادق(ع) به چهار صد سؤالى است كه از محضرشان شده است.

    تراث اسلامى در سه مرحله دچار دگرگونى و ضياع شده‌اند كه عبارتند از:

    مرحله اول كه با وفات رسول خدا(ص) و منع از كتابت و تدوين حديث انجام گرفت.

    مرحله دوم بعد از شهادت امام صادق(ع) و قوت گرفتن عباسيان تا زمان كلينى مى‌باشد.

    مرحله سوم هم از زمان شيخ طوسى و بعد از استيلاى سلجوقيان صورت گرفت.

    اما اينكه این اصول چگونه شناسايى شده‌اند و محتواى این مجموعه چيست و رواتش چه كسانى هستند؟ در قسمت ديگرى از مقدمه مشخص گرديده است.

    اولین آشنايى با مجموعه مذكور، به زمان صفويه كه علامه مجلسى بخشى از روايات مزبور را در كتاب بحار الانوار آورد، برمى‌گردد.

    ظاهر این است كه شيخ حر عاملى مؤلف وسائل الشيعه، به مجموعه ياد شده دسترسى نداشته است؛ لا اقل تا قبل از زمان تأليف این اثر گران‌قدر، زيرا هيچ اشاره‌اى به روايات آن در وسائل ننموده است.

    مجموعه مزبور ويژگى‌هایى دارد كه آن را از امثالش متمايز كرده است؛ مانند اينكه در این مجموعه، برخى از روايات در یک دسته بندى ذكر شده‌اند كه ظاهرشان با هم هم‌آهنگى ندارد ولى به لحاظ واقعى و با دقت معلوم مى‌شود همگى مضمون واحدى دارند.

    كتاب الأصول السته عشر، از دو مجموعه تشكيل يافته است كه اولى مشتمل بر كتاب زيد زراد و چند نفر ديگر مى‌باشد و دومى شامل كتاب عبدالملك و چند نفر ديگر است كه به تفصيل اشاره خواهد شد.

    در مورد روات مجموعه هم بايد گفت كه غالب روايات از طريق شيخ الروايه محمد بن ابى عمير مى‌باشد كه از اصحاب اجماع است.

    در مقدمه كتاب، تعاريفى از هر دو مجموعه كتاب و اينكه برای گرد آورى كتاب از چه نسخه‌هایى استفاده شده و طريق تحقيق بر چه پايه‌اى استوار است، بازگو شده است.

    مجموعه اول: همان گونه كه قبلا اشاره شد اولین كتاب مجموعه نخست؛ يعنى كتاب‌هاى روايى زمان ائمه عليهم‌السلام، كتاب زيد زراد مى‌باشد و اولین روايت این كتاب از امام صادق(ع) بوده و در مدح جود و ذم بخل است.

    اين كتاب غير از روايت مذكور داراى سى و سه روايت ديگر نيز مى‌باشد كه آخرين آنها دستورى است از امام صادق(ع) كه به هنگام نگاه به آسمان، آيات 190 آل عمران و 54 اعراف قرائت گردد.

    كتاب بعدى متعلق به ابى سعيد عباد عصفرى است كه نوزده روايت دارد؛ اولین روايت این كتاب، روايت عاصم بن حميد حناط از امام صادق(ع) مى‌باشد.

    كتاب سوم كتاب عاصم بن حميد حناط است كه مشتمل بر صد روايت است.

    كتاب چهارم كتاب زيد نرسى است كه در بر گیرنده پنجاه روايت از امام صادق(ع) مى‌باشد؛ اولین روايت آن از محمد بن ابى عمير از زيد نرسى از امام صادق(ع) است كه در فضيلت روز جمعه و روزهاى عيد مى‌باشد.

    كتاب بعدى كتاب جعفر بن محمد بن شرع حضرمى است؛ این كتاب چهار نوع اخبار دارد كه عبارتند از: اخبار حميد بن شعيب از جابر جعفى، اخبار عبدالله بن طلحه نهدى، اخبار ابى صباح عبدى و اخبار ابراهیم بن جبير از جابر جعفى كه مجموعا صد و بيست و سه روايت را در بر گرفته است.

    كتاب ششم متعلق به محمد بن مثناى حضرمى است كه مشتمل بر اخبار ذريح بن يزيد محاربى و اخبار محمد بن مثنا بن قاسم حضرمى ملقب به بزيع مى‌باشد؛ این كتاب نيز شصت روايت دارد.

    در این مجموعه دو حديث هم از على بن عبدالله بن سعيد آمده كه یکى در مورد دعاى وتر است از امام صادق(ع) و ديگرى شعرى از هند است كه به هنگام رحلت پيامبر(ص) سروده است.

    دو روايت بعدى از شيخ تلعكبرى است كه از محمد بن جعفر قرشى نقل كرده است.

    تلعكبرى یک روايت متفرد نيز دارد كه سؤال مرد يهودى از پيامبر(ص) در مورد صداى حيوانات مى‌باشد.

    آخرين قسمت این مجموعه؛ يعنى مجموعه اول، كتابى است كه ابومنصور آن را روايت كرده است؛ این كتاب داراى شصت و دو روايت مى‌باشد كه اولین روايت آن در مورد استغفار هر روزه پيامبر(ص) مى‌باشد.

    مجموعه دوم: این مجموعه از كتب روايى اولیه كه در زمان ائمه عليهم‌السلام بوده و به اصول اربعمائه مشهور است، اخذ گرديده است.

    اولین كتاب این مجموعه، كتاب عبدالملك بن حكيم است كه تنها شش روايت دارد و اولین روايت آن هم از امام باقر(ع) بوده و درباره سابقه سلمان فارسی مى‌باشد كه عمرى را مشغول خدمت به بزرگان مسيحى از فرزندان حواريون و غيرهم بوده و نهایتا توفيق شرف‌يابى به محضر پيامبر اسلام(ص) را پيدا مى‌كند. دومين كتاب از دومين مجموعه، كتاب مثنى بن ولید حناط است كه بيست و سه روايت دارد.

    كتاب بعدى متعلق به خلاد سندى است كه هشت روايت داشته و اولین آنها روايتى است از امام صادق(ع) در بيان حكم ذبح كبوترى از كبوتران حرم.

    كتاب حسین بن عثمان بن شریک، چهارمين كتاب مجموعه دوم است كه در بر دارنده چهل و چهار روايت از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) است.

    كتاب بعدى متعلق به عبدالله بن يحياى كاهلى است كه سيزده روايت دارد.

    آخرين كتاب این مجموعه هم از سلام بن ابى عمره است كه ده روايت دارد.

    دسته بعدى روايت‌هاى مجموعه دوم از نوادر على بن اسباط است كه شامل سى روايت بوده و در ادامه‌اش خبرى در ملاحم آمده است؛ این خبر را ابوالقاسم على بن حسن بن قاسم يشكرى خزار كوفى معروف به ابن طبال نقل كرده است.

    آخرين بخش مجموعه دوم كتاب، انتخاب پنجاه و نه روايت از كتاب علاء بن رزين است كه اولین روايتش در توضيح آيه 87 سوره حجر مى‌باشد.

    امام باقر(ع) در مورد این آيه؛ يعنى«و لقد آتيناك سبعا من المثانیو القرآن العظيم» مى‌فرمايد: مراد، آيه الكرسى است.

    روايت ديگرى نيز از امام باقر(ع) است كه فرمود: مردى بعد از بيست و هفت سال گناهى كه كرده بود يادش آمد كه این تذكر از سوى خداوند برای استغفار وى بوده است.


    وابسته‌ها