اللآلي المصنوعة في الأحاديث الموضوعة

    از ویکی‌نور
    ‏اللآلی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة
    اللآلي المصنوعة في الأحاديث الموضوعة
    پدیدآورانعویضه، صلاح محمد (معلق) سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر (نویسنده)
    ناشردار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون
    مکان نشربیروت - لبنان
    سال نشر1417 ق
    چاپ1
    موضوعاحادیث اهل سنت - قرن 9ق.
    زبانعربی
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏124‎‏/‎‏5‎‏ ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏ل‎‏2
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    اللآلی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة، اثر جلال‌الدین عبدالرحمان سیوطى (قاهره 849-911ق،) است که آن را در دو جلد به زبان عربى نوشته و در آن برخى از احادیثى را که ادعا شده مجعول است، سنجیده و شناسانده است.

    ابوعبدالرحمن صلاح بن محمد بن عویضه، بر اثر حاضر تعلیقه نوشته و روایاتش را منبع‌یابى کرده و نام و نشان آیاتش را مشخص ساخته است. متأسفانه کتاب حاضر بر اساس نسخه‌هاى خطى تصحیح نشده و به همین جهت خطاهایى به آن راه یافته است.

    ساختار

    کتاب حاضر از مقدمه محقق، شرح حال نویسنده، مقدمه نویسنده و متن اصلى (شامل 33 فصل) تشکیل شده است.

    گزارش محتوا

    هرچند درباره محتواى این اثر مفصل و سودمند، گفتنى‌ها فراوان است، ولى به جهت ضیق مجال به بیان چند نکته اکتفا مى‌شود:

    1. نویسنده در مقدمه‌اش که آن را در سال 905ق، نوشته، یادآور شده است: یکى از امور مهم دینى عبارت است از شناساندن احادیث جعلى که بر حضرت سیدالمرسلین(ص) ساخته و بسته‌اند و درباره همین موضوع [[حافظ ابوالفرج ابن جوزىکتابى جمع کرده و در آن بسیارى از احادیث ضعیف که به حدّ وضع نرسیده و بلکه احادیثى را که حسن و صحیح است به‌عنوان حدیث ساختگى آورده است. همان طور که امامان حافظ مانند ابن الصلاح در کتاب «علوم الحدیث» و مانند او یادآور شده‌اند. مدتى بود که به ذهنم خطور کرده بود که آن کتاب را پاک‌سازى و انتقاد و تلخیص کنم تا مورد استفاده علاقه‌مندان قرار گیرد تا آنکه از خداى متعال خیر طلبیدم و او سینه‌ام را براى آن گشاده ساخت و وسایل راه را برایم فراهم کرد. پس من احادیث را از کتابى مى‌آورم که او از همان نقل کرده، مانند «تاریخ» خطیب بغدادى و حاکم و «کامل» ابن عدى و «ضعفاء» عقیلى و ابن حیان و ازدى و «افراد» دارقطنى و «حلیه» ابونعیم و... همراه با أسانیدشان، البته با حذف اسناد ابن جوزى به آنها و پس از آن، کلام او را مى‌آورم و اگر جاى پى‌نوشتى بود یادآورى مى‌کنم و در آغاز آنچه مى‌افزایم، عبارت «مى‌گویم» و در پایانش تعبیر «و خدا داناتر است» را ذکر مى‌کنم... او همچنین در مورد مدت نگارش کتاب چنین نوشته است: «إنی کنت شرعت فی هذا التألیف فی سنة سبع و ثمانمائة و فرغت منه فی سنة خمس و سبعین...»؛ یعنى «من نگارش این کتاب را در سال 807 شروع کردم و در سال 875 به پایان رساندم!...».[۱]، ولى این مطلب نمى‌تواند درست باشد؛ زیرا افزون بر آنکه فاصله این دو تاریخ 68 سال مى‌شود و این مدت براى نگارش یک کتاب، بسیار طولانى و بعید است، نویسنده خودش در 849 به دنیا آمده؛ پس به نظر مى‌رسد عبارت صحیح این است: «... فی سنة سبعین و ثمانمائة...»؛ یعنى «در سال 870 شروع کردم...».
      سپس نویسنده افزوده است: «آنگاه براى من در این سال؛ یعنى سال 905ق، این نظر تقویت شد که پى‌نوشت‌ها را به‌صورت مبسوط دوباره شروع کنم و موضوعات بسیارى را که از چشم ابن جوزى دور مانده و نیاورده به آن اضافه کنم، پس چنان کردم و کتاب از وضعیت قبلى‌اش خارج شد و.[۲]
    2. نویسنده در این اثر انتقادى به كتاب الموضوعات از آثار ابوالفرج ابن جوزى (510- 597ق) توجه ویژه‌اى داشته و در موارد متعددى به مخالفت با او پرداخته و بسیارى از احادیثى را که در آن کتاب به‌عنوان جعلى معرفى شده، تصحیح کرده و معتبر شمرده است.[۳]
    3. سیوطى در نقد دیدگاه‌هاى ابن جوزى، شیوه‌هاى مختلفى دارد: گاهى راویانِ حدیث و سلسله رجال سند حدیثى را که ابن جوزى تضعیف کرده و متّهم به وضع نموده است، موردِ مطالعه کامل‌تر قرار مى‌دهد و در مقابلِ منقولات و اظهاراتِ ابن جوزى، اقوال بزرگان دیگر را قرار مى‌دهد که نظر مخالف داشته‌اند و راوى یا راویان آن حدیث را توثیق کرده‌اند؛ گاهى بدونِ پرداختن به راویانِ آن طریق، حدیث را از طُرُقِ دیگر روایت مى‌کند که رجال آن طریق، متّهم نیستند؛ گاهى هم به نقل آن حدیث از منابع معتبر و جوامع حدیثىِ مورد اعتماد اهل سنّت، مثل «صحاح ستّه» مى‌پردازد؛ گاه، راویانى را که ابن جوزى آنها را متّهم دانسته، به‌عنوانِ راویانِ مورد اعتماد صاحبان صحاح، معرّفى مى‌کند؛ گاهى نیز قضاوت‌هاى ناصحیح و متعصّبانه ابن جوزى را در کنارِ سایر قضاوت‌هاى او در آثار دیگرش قرار مى‌دهد و تناقضات قضاوت‌ها و اظهارات او را آشکار مى‌کند و گاه نیز مرجع و منبعى را که ابن جوزى تحت تأثیر آن بوده است، مورد تحقیق و نقّادى قرار مى‌دهد و اشتباهات، تعارضات و تناقضات آن را آشکار مى‌سازد.[۴]
    4. در باب مقایسه بین عملکرد ابن جوزى در الموضوعات و سیوطى در کتاب حاضر چنین اظهار نظر شده است: بسیارى از قضاوت‌هاى ابن جوزى نسبت به شیعه و على(ع) و آل او، تعصّب‌آلود و عنادآمیز و همراه با بى‌مهرى است، امّا سیوطى در غالبِ قضاوت‌هایش، به‌عکس ابن جوزى، جانب انصاف را رعایت مى‌کند و هیچ‌گاه به صرفِ شیعى بودن راوىِ یک حدیث، آن حدیث را همانند ابن جوزى به موضوع بودن، محکوم نمى‌کند. درعین‌حال، سیوطى هیچ‌گاه جانبِ احتیاط را رها نمى‌کند؛ یعنى به‌گونه‌اى به نقّادى مى‌پردازد که اهل دقّت، به‌خوبى به اصل مطلب پى مى‌برند، ولى اهل تعصّب، نمى‌توانند بهانه‌اى براى ستیز و مخاصمه با او به دست آورند.[۵]

    وضعیت کتاب

    ابوعبدالرحمن صلاح بن محمد بن عویضة براى کتاب حاضر، فقط فهرست تفصیلى مطالب.[۶]فراهم کرده و متأسفانه فهارس فنى (آیات، روایات، اعلام، امکنه، اصطلاحات و...) را به فراموشى سپرده است. این کتاب به‌صورت مستند منتشر شده است و محقق ارجاعاتش را به‌صورت پاورقى آورده است. در این پاورقى‌ها بیشتر به منبع‌یابى روایات عنایت شده.[۷]و گاه نام و نشان آیات مورد استفاده نیز ذکر شده است.[۸]

    آقاى ابوعبدالرحمن صلاح بن محمد بن عویضه، شرح حال مختصر نویسنده را به نقل از مقدمه شیخ عبدالوهاب عبدالطیف بر کتاب «التدریب» و مقدمه شیخ خلیل بر کتاب «الدرر»، قبل از مقدمه نویسنده آورده و بر اثر حاضر افزوده است.

    پانویس


    منابع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. مقایسه اجمالى الموضوعات ابن جوزى با اللئالی سیوطى (در نقد احادیث مناقب امام على(ع)، مجید فلاح‌پور، فصلنامه علوم حدیث، زمستان 1379، شماره 18، ص68-94.

    وابسته‌ها

    ‏اللآلي المصنوعة في الأحاديث الموضوعة
    اللآلي المصنوعة في الأحاديث الموضوعة
    پدیدآورانسیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر (نويسنده)
    ناشردار المعرفة
    مکان نشرلبنان - بیروت
    سال نشر13سده - 1395ق - 1975م
    چاپ2
    شابک-
    موضوعاحادیث مجعول
    زبانعربی
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‎‏/‎‏س‎‏9‎‏ل‎‏2 144/4 BP
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    ‏اللآلي المصنوعة في الأحاديث الموضوعة، عنوان اثری است 2 جلدی از جلال‌الدین عبدالرحمن سیوطی (متوفی 911ق) به زبان عربی، پیرامون احادیث ساختگی و جعلی.

    نسخه حاضر از کتاب، توسط انتشارات دارالمعرفة لبنان در سال 1395ق، مطابق با 1975م، چاپ شده است. این کتاب توسط شخص خاصی تحقیق نشده و با مقدمه خود سیوطی آغاز می‌شود. در پایین کتاب، پاورقیهایی اندکی وجود دارد که به نظر می‌رسد از جانب ناشر باشد؛ به عنوان نمونه می‌تون به پاورقیهای صفحات 133 و 135 جلد اول کتاب، اشاره داشت که متذکر این نکته شده که فلان بخش در اصل کتاب، سفید بوده و عباراتش از بین رفته بوده است. در این نسخه، در انتهای هر جلد، فهرست مطالب مختصری ارائه شده؛ به این صورت که نام کتابهای مطرح شده در اثر و صفحه مربوط به آن به ترتیب نام برده شده است. مثلا در جلد اول از کتابهای توحید و ایمان و مبتدا و انبیا و قدما و علم و باب فضایل قرآن و سنت و مناقب و مناقب خلفای اربعه و اهلبیت و سایر صحابه و بقیه مناقب و مناقب شهرها و روزها، بحث شده است.[۱]

    چاپ دیگری از این اثر وجود دارد که در سال 1417 هجری/ 1996 میلادی توسط انتشارات دارالکتب العلمیه در بیروت لبنان به چاپ _چاپ اول_ رسیده است. این نسخه به تحقیق ابوعبدالرحمن صلاح بن محمد بن عویضه رسیده است. بن عویضه، به تخریج احادیث و تعلیقه بر این اثر پرداخته است؛ او بر اثر حاضر تعلیقه نوشته و روایاتش را منبع‌یابى کرده و نام و نشان آیاتش را مشخص ساخته است. شایان ذکر است این نسخه از کتاب حاضر با اینکه نسبت به نسخه فوق این برتری را دارد که توسط یک محقق روی آن تحقیق شده است اما چون بر اساس نسخه‌هاى خطى تصحیح نشده و به همین جهت خطاهایى به آن راه یافته است، هنوز هم جای کار و تحقیق بیشتر روی آن هست. درهرحال ابوعبدالرحمن صلاح بن محمد بن عویضة براى نسخه مورد بحث از کتاب حاضر که توسط انتشارات دارالکتب بیروت به چاپ رسیده، فقط فهرست تفصیلى مطالب فراهم کرده و فهارس فنى _آیات، روایات، اعلام، امکنه، اصطلاحات و..._ را به فراموشى سپرده است. فهرستهای مطالب در هر دو نسخه از اثر مانند یکدیگر هستند.[۲] این کتاب به‌صورت مستند منتشر شده است و محقق ارجاعاتش را به‌صورت پاورقى آورده است؛ در این پاورقى‌ها بیشتر به منبع‌یابى روایات عنایت شده و گاه نام و نشان آیات مورد استفاده نیز ذکر شده است. صلاح بن محمد بن عویضه، شرح حال مختصر نویسنده را به نقل از مقدمه شیخ عبدالوهاب عبدالطیف بر کتاب «التدریب» و مقدمه شیخ خلیل بر کتاب «الدرر»، قبل از مقدمه نویسنده آورده و بر اثر حاضر افزوده است.

    در مجموع، به نظر می‌رسد نسخه دارالکتب، به علت اینکه روی آن تحقیق شده _هرچند تحقیقش هنوز هم جای کار دارد_ نسبت به نسخه حاضر برتری دارد و برای مطالعه، بهتر است.

    پانویس

    1. ر.ک: فهرست مطالب کتاب، ج1، ص487
    2. ر.ک: فهرست مطالب کتاب، ج1، ص487 و ج2، ص475 ؛ سیوطی عبدالرحمن، ‏اللآلی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة، ج1، ص444 و ج2، ص397-398

    منبع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. سیوطی، جلال الدین، ‏اللآلی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة، به تحقیق ابو عبدالرحمن صلاح بن محمد عویضه، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 1417 هجری/ 1996 میلادی.


    وابسته‌ها