بحث حول المهدي(عج): تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'می‎ک' به 'می‌ک')
     
    (۴۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۹: خط ۹:
    | زبان =عربی
    | زبان =عربی
    | کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏224‎‏ ‎‏/‎‏ص‎‏4‎‏ب‎‏3‎‏ ‎‏1300
    | کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏224‎‏ ‎‏/‎‏ص‎‏4‎‏ب‎‏3‎‏ ‎‏1300
    | موضوع =محمد بن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق. -
    | موضوع =محمد بن حسن(عج)، امام دوازدهم، 255ق. -


    مهدویت  
    مهدویت  
    خط ۲۲: خط ۲۲:
    | شابک =
    | شابک =
    | تعداد جلد =1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =14004
    | کتابخوان همراه نور =14004
    | کد پدیدآور =28
    | کد پدیدآور =28
    | پس از =
    | پس از =
    خط ۲۸: خط ۲۹:
    }}
    }}
       
       
    '''بحث حول المهدي(عج)'''، از جمله آثار [[صدر، محمدباقر|سید محمدباقر صدر]] پیرامون موضوع مهدویت است که توسط [[شراره، عبدالجبار|عبدالجبار شراره]] مورد تحقیق و تعلیقه‎نگاری قرار گرفته و مقدمه‎ای وافی بر آن نگاشته شده است.  
    '''بحث حول المهدي(عج)'''، از جمله آثار [[صدر، محمدباقر|سید محمدباقر صدر]] پیرامون موضوع مهدویت است که توسط [[شراره، عبدالجبار|عبدالجبار شراره]] مورد تحقیق و تعلیقه‌نگاری قرار گرفته و مقدمه‌ای وافی بر آن نگاشته شده است.  


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    این‎ اثر نفیس از مقدمه محقق و نویسنده، هشت بحث و یک خاتمه تشکیل شده است.  
    این‎ اثر نفیس از مقدمه محقق و نویسنده، هشت بحث و یک خاتمه تشکیل شده است.  
    نویسنده در هر مبحث یک سؤال را مطرح و به‎صورت مستدل در مقام پاسخ به آن برآمده است.  
    نویسنده در هر مبحث یک سؤال را مطرح و به‌صورت مستدل در مقام پاسخ به آن برآمده است.  


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در‎ مقدّمه‎ای‎ بسیار مهم، به ریشه‎دار بودن‎ گرایش‎ و اعتقاد‎ به اندیشه مهدویت‎ پرداخته‎ و نقش دین به‎‎طور‎ عام و دین اسلام به‎طور خاص را در طرح و تبلیغ این ‎اندیشه و برکات آن توضیح‎ داده‎ است. همچنین ویژگی‎های منحصربه‎فرد‎ اعتقاد شیعه‎ درباره‎ امام‎ مهدی(عج) را‎ مورد بحث قرار داده است. سپس هفت سؤال اساسی درباره طول عمر، امامت زودرس، فلسفه غیبت و... طرح‎ کرده‎ و انگیزه‎ها و علل طرح این پرسش‎ها را‎ مورد‎ اشاره‎ و بحث‎ قرار‎ داده است.<ref>ر.ک: حکیم، سید منذر، ص28</ref>.  
    [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در‎ مقدّمه‌ای‎ بسیار مهم، به ریشه‌دار بودن‎ گرایش‎ و اعتقاد‎ به اندیشه مهدویت‎ پرداخته‎ و نقش دین به‌طور‎ عام و دین اسلام به‌طور خاص را در طرح و تبلیغ این ‎اندیشه و برکات آن توضیح‎ داده‎ است. همچنین ویژگی‌های منحصربه‎فرد‎ اعتقاد شیعه‎ درباره‎ امام‎ مهدی(عج) را‎ مورد بحث قرار داده است. سپس هفت سؤال اساسی درباره طول عمر، امامت زودرس، فلسفه غیبت و... طرح‎ کرده‎ و انگیزه‌ها و علل طرح این پرسش‌ها را‎ مورد‎ اشاره‎ و بحث‎ قرار‎ داده است.<ref>ر.ک: حکیم، سید منذر، ص28</ref>.  


    وی در مقدمه کتاب، هشت پرسش مطرح می‌کند. او با استفاده از شیوه طرح پرسش‎های مشخص و دقیق، انگیزه‎ای‎ قوی‎ برای‎ فهم بهتر و درک عمیق‎تر مطالب مربوط به مهدویت و مهدی آل محمد(ص) ایجاد‎ می‌کند و با پاسخ به این پرسش‎ها، توجه خواننده را بیش از پیش به‎ بحث‎های‎ اساسی‎ مهدویت جلب می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص153</ref>. در ادامه به‎طور خلاصه به برخی از این پرسش‎ها و پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به آنها اشاره می‎شود
    وی در مقدمه کتاب، هشت پرسش مطرح می‌کند. او با استفاده از شیوه طرح پرسش‌های مشخص و دقیق، انگیزه‌ای‎ قوی‎ برای‎ فهم بهتر و درک عمیق‎تر مطالب مربوط به مهدویت و مهدی آل محمد(ص) ایجاد‎ می‌کند و با پاسخ به این پرسش‌ها، توجه خواننده را بیش از پیش به‎ بحث‎های‎ اساسی‎ مهدویت جلب می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص153</ref>. در ادامه به‌طور خلاصه به برخی از این پرسش‌ها و پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به آنها اشاره می‌شود
       
       
    در مبحث نخست کتاب این پرسش مطرح شده که آیا امکان‎ دارد‎ یک‎ انسان قرن‎های بسیار زندگی کند، تا رهبر موعود، مصداق چنین عمری باشد؟ او‎ اکنون‎ بیش 1140 سال را سپری کرده و حدود چهارده برابر یک انسان معمولی که مراحل زندگی را‎ از‎ کودکی تا پیری دیده، عمر کرده است.
    در مبحث نخست کتاب این پرسش مطرح شده که آیا امکان‎ دارد‎ یک‎ انسان قرن‌های بسیار زندگی کند، تا رهبر موعود، مصداق چنین عمری باشد؟ او‎ اکنون‎ بیش 1140 سال را سپری کرده و حدود چهارده برابر یک انسان معمولی که مراحل زندگی را‎ از‎ کودکی تا پیری دیده، عمر کرده است.


    پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به این‎ پرسش‎ طی چند مرحله انجام گرفته است؛ از جمله اینکه با‎ توضیح‎ این نکته که طولانی شدن‎ عمر‎ یک انسان‎ اگرچه‎ امکان عملی بالفعل ندارد، اما امکان‎ علمی‎ و منطقی دارد و ما نمی‎توانیم آن را محال و ناممکن بدانیم و چنانچه دانش امروز‎ بشر‎ به کشف این راز موفق نشده‎ باشد، دلیلی برای انکار‎ آن‎ نخواهیم داشت؛ زیرا امکان علمی‎ و امکان‎ منطقی برای یک عمر طولانی مطرح می‎باشد<ref>ر.ک: همان، ص154-153</ref>.
    پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به این‎ پرسش‎ طی چند مرحله انجام گرفته است؛ از جمله اینکه با‎ توضیح‎ این نکته که طولانی شدن‎ عمر‎ یک انسان‎ اگرچه‎ امکان عملی بالفعل ندارد، اما امکان‎ علمی‎ و منطقی دارد و ما نمی‌توانیم آن را محال و ناممکن بدانیم و چنانچه دانش امروز‎ بشر‎ به کشف این راز موفق نشده‎ باشد، دلیلی برای انکار‎ آن‎ نخواهیم داشت؛ زیرا امکان علمی‎ و امکان‎ منطقی برای یک عمر طولانی مطرح می‌باشد<ref>ر.ک: همان، ص154-153</ref>.


    دومین مبحث درباره عمر طولانی و غیبت طولانی امام مهدی است. هرچند‎ که در اینجا دو پرسش با هم جمع شده، اما یک جواب قانع‎کننده‎ برای‎ هر دو پرسش که در واقع یک واقعیت و یک پدیده سؤال‎برانگیزند، کافی است. عمر طولانی‎ امام مهدی(ع) با یک غیبت طولانی همراه است و تلاش برای اثبات‎ یک عمر طولانی برای‎ امام‎ مهدی(عج) گویای اصرار بر تعطیل قوانین عادی است؛ درحالی‎که می‎توانیم تصور کنیم که خدای جهان برای تحقق اهداف بزرگ خود، در آینده مناسب یک فرمانده و رهبر مناسبی را به‎ وجود بیاورد تا نقش بزرگ خود را ایفا نماید. بنابراین، طولانی کردن عمر یک انسان و نگه داشتن او در پشت پرده غیبت تا روز موعود، چه حکمتی و چه دلیل قانع‎کننده‎ای‎ می‎تواند‎ داشته باشد؟
    دومین مبحث درباره عمر طولانی و غیبت طولانی امام مهدی است. هرچند‎ که در اینجا دو پرسش با هم جمع شده، اما یک جواب قانع‌کننده‎ برای‎ هر دو پرسش که در واقع یک واقعیت و یک پدیده سؤال‎برانگیزند، کافی است. عمر طولانی‎ امام مهدی(ع) با یک غیبت طولانی همراه است و تلاش برای اثبات‎ یک عمر طولانی برای‎ امام‎ مهدی(عج) گویای اصرار بر تعطیل قوانین عادی است؛ درحالی‌که می‌توانیم تصور کنیم که خدای جهان برای تحقق اهداف بزرگ خود، در آینده مناسب یک فرمانده و رهبر مناسبی را به‎ وجود بیاورد تا نقش بزرگ خود را ایفا نماید. بنابراین، طولانی کردن عمر یک انسان و نگه داشتن او در پشت پرده غیبت تا روز موعود، چه حکمتی و چه دلیل قانع‌کننده‌ای‎ می‌تواند‎ داشته باشد؟


    [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در پاسخ به این پرسش، پس از فرض روشن شدن امکان وجود یک عمر طولانی و ضرورت تعطیلی قوانین طبیعی در حق امام مهدی(ع)، دو نوع‎ پاسخ‎ مطرح می‌کند:
    [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در پاسخ به این پرسش، پس از فرض روشن شدن امکان وجود یک عمر طولانی و ضرورت تعطیلی قوانین طبیعی در حق امام مهدی(ع)، دو نوع‎ پاسخ‎ مطرح می‌کند:


    الف)- پاسخ متعارف که یک دلیل کلامی است و بر پیش‎فرض‎های اعتقادی ثابت‎شده استوار است.
    الف)- پاسخ متعارف که یک دلیل کلامی است و بر پیش‎فرض‎های اعتقادی ثابت‌شده استوار است.


    ب)- پاسخ نامتعارف که بر یک تفسیر و تحلیل روان‎شناختی و جامعه‎شناختی استوار است‎.
    ب)- پاسخ نامتعارف که بر یک تفسیر و تحلیل روان‌شناختی و جامعه‌شناختی استوار است‎.
    این‎ تفسیر تحلیلی، ابتکاری از [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] می‎باشد. در این پاسخ، نقش طول عمر در آماده‎سازی آن فرمانده الهی عدالت‎گستر برای تحقّق آن آرمان بزرگ تبیین می‎گردد<ref>ر.ک: همان، ص156-155</ref>.
    این‎ تفسیر تحلیلی، ابتکاری از [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] می‌باشد. در این پاسخ، نقش طول عمر در آماده‌سازی آن فرمانده الهی عدالت‌گستر برای تحقّق آن آرمان بزرگ تبیین می‌گردد<ref>ر.ک: همان، ص156-155</ref>.


    از دیگر سؤالات مطرح‎شده در کتاب این است که درحالی‎که‎ امام‎ مهدی(ع) با پدر بزرگوارش امام حسن عسکری(ع) بیش از پنج سال زندگی نکرده و در سنّ کودکی از پدر محروم شده، چگونه در این‎ دوران بسیار کوتاه کودکی، برای امامت و رهبری آماده شده و شخصیت او به پختگی رسیده است؟  
    از دیگر سؤالات مطرح‌شده در کتاب این است که درحالی‌که‎ امام‎ مهدی(ع) با پدر بزرگوارش امام حسن عسکری(ع) بیش از پنج سال زندگی نکرده و در سنّ کودکی از پدر محروم شده، چگونه در این‎ دوران بسیار کوتاه کودکی، برای امامت و رهبری آماده شده و شخصیت او به پختگی رسیده است؟  


    پاسخ جالب [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در این زمینه نیز یک پاسخ کاملاً ابتکاری است. او به «پدیده‎ امامت‎ زودهنگام» که در سه امام مصداق پیدا کرده، توجه داده و آن را مورد مطالعه قرار می‎دهد و بدون اتکا به بحث‎های کلامی متعارف در اثبات امامت و با چشم‎پوشی‎ از‎ قاعده لطف، بحث را از لحاظ تاریخی و اجتماعی در جامعه مسلمانان دنبال می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص158</ref>.  
    پاسخ جالب [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] در این زمینه نیز یک پاسخ کاملاً ابتکاری است. او به «پدیده‎ امامت‎ زودهنگام» که در سه امام مصداق پیدا کرده، توجه داده و آن را مورد مطالعه قرار می‌دهد و بدون اتکا به بحث‎های کلامی متعارف در اثبات امامت و با چشم‌پوشی‎ از‎ قاعده لطف، بحث را از لحاظ تاریخی و اجتماعی در جامعه مسلمانان دنبال می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص158</ref>.  


    در مبحث پنجم این سؤال مطرح شده که با روشن شدن امکان طول عمر و غیبت طولانی، چگونه‎ به‎ وجود امام مهدی(ع) و تولّد او می‎رسیم؟
    در مبحث پنجم این سؤال مطرح شده که با روشن شدن امکان طول عمر و غیبت طولانی، چگونه‎ به‎ وجود امام مهدی(ع) و تولّد او می‌رسیم؟


    با فرض نقل چند روایت از پیامبر اسلام(ص)، آن‎هم برای قانع‎شدن به یک امر غیر متعارف، آیا می‎توانیم‎ به‎ وجود‎ امام دوازدهم ایمان پیدا کنیم؟ چگونه‎ ثابت‎ می‌کنیم‎ که امام مهدی(ع) یک وجود حقیقی و تاریخی دارد و افسانه‎ای نبوده که تعدادی از مردم به‎خاطر شرایط حادّ اجتماعی‎ و روانی‎ آن‎ را در دل خود پرورانده‎اند؟
    با فرض نقل چند روایت از پیامبر اسلام(ص)، آن‌هم برای قانع‎شدن به یک امر غیر متعارف، آیا می‌توانیم‎ به‎ وجود‎ امام دوازدهم ایمان پیدا کنیم؟ چگونه‎ ثابت‎ می‌کنیم‎ که امام مهدی(ع) یک وجود حقیقی و تاریخی دارد و افسانه‌ای نبوده که تعدادی از مردم به‌خاطر شرایط حادّ اجتماعی‎ و روانی‎ آن‎ را در دل خود پرورانده‌اند؟


    پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به‎ این‎ پرسش با توجه به ابعاد متعدد آن، در دو مرحله بوده و به دو گونه آن را مطرح کرده است‎:  
    پاسخ [[صدر، محمدباقر|شهید صدر]] به‎ این‎ پرسش با توجه به ابعاد متعدد آن، در دو مرحله بوده و به دو گونه آن را مطرح کرده است‎:  


    نکته‎ نخست‎ در رد کسانی است که روایات نقل‎شده درباره امام‎ مهدی را بسیار محدود می‎بینند و ادعا می‌کنند که فقط چند روایت درباره او وجود دارد و با چند روایت ‎محدود‎، یک‎ اعتقاد‎ راسخ حاصل نمی‎شود. پاسخ این است که‎ با توجه به اینکه در‎ کمتر موضوعی از موضوعات بدیهی اسلام این‎قدر روایت رسیده است، ادعای بداهت‎ می‎نماید که‎ ادعای گزافی نیست و قطعی بودن این مسئله را روشن می‌کند.  
    نکته‎ نخست‎ در رد کسانی است که روایات نقل‎شده درباره امام‎ مهدی را بسیار محدود می‌بینند و ادعا می‌کنند که فقط چند روایت درباره او وجود دارد و با چند روایت ‎محدود‎، یک‎ اعتقاد‎ راسخ حاصل نمی‌شود. پاسخ این است که‎ با توجه به اینکه در‎ کمتر موضوعی از موضوعات بدیهی اسلام این‎قدر روایت رسیده است، ادعای بداهت‎ می‌نماید که‎ ادعای گزافی نیست و قطعی بودن این مسئله را روشن می‌کند.  


    دیگر اینکه پس از‎ احراز‎ اصل حتمی بودن وجود امام مهدی(ع) با استفاده از روایات فراوان‎، جا‎ دارد‎ که بپرسیم: این امام مهدی(ع) کیست؟ انطباق این عنوان بر دوازدهمین امام معصوم از‎ اهل‎ بیت پیامبر(ص) از دو راه در نوشته [[صدر، محمدباقر|شهید‎ صدر‎]] طی‎ شده است.<ref>ر.ک: همان، ص163-162</ref>.  
    دیگر اینکه پس از‎ احراز‎ اصل حتمی بودن وجود امام مهدی(ع) با استفاده از روایات فراوان‎، جا‎ دارد‎ که بپرسیم: این امام مهدی(ع) کیست؟ انطباق این عنوان بر دوازدهمین امام معصوم از‎ اهل‎ بیت پیامبر(ص) از دو راه در نوشته [[صدر، محمدباقر|شهید‎ صدر‎]] طی‎ شده است.<ref>ر.ک: همان، ص163-162</ref>.  


    از دیگر سؤالات پیرامون مهدویت این سؤال است که با توجه به اینکه شرایط ظهور امام زمان به‎مرور زمان پیچیده‎تر می‎شود، چرا در دوران غیبت صغری یا کمی پس از آن، امام مهدی(ع) برای‎ اصلاح جهانی ظهور نکرد؟ درحالی‎که شرایط اصلاح، روزبه‎روز پیچیده‎تر می‎شود.
    از دیگر سؤالات پیرامون مهدویت این سؤال است که با توجه به اینکه شرایط ظهور امام زمان به‌مرور زمان پیچیده‌تر می‌شود، چرا در دوران غیبت صغری یا کمی پس از آن، امام مهدی(ع) برای‎ اصلاح جهانی ظهور نکرد؟ درحالی‌که شرایط اصلاح، روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود.


    نویسنده در پاسخ به پرسش ششم به هشت نکته اشاره می‌کند؛ از جمله اینکه فراهم‎ آمدن‎ شرایط‎ عمومی برای اصلاح جهان امری ضروری است که جایگزین ندارد و با وجود رهبری آماده برای اصلاح و وجود رسالتی کامل، تمام شرایط‎ لازم‎ برای‎ موفقیت فراهم نمی‎شود، بلکه باید شرایط اجتماعی و سیاسی‎ جهانی‎ نیز زمینه را برای موفقیت و پیروزی حق بر باطل آماده سازد<ref>ر.ک: همان، ص165</ref>.
    نویسنده در پاسخ به پرسش ششم به هشت نکته اشاره می‌کند؛ از جمله اینکه فراهم‎ آمدن‎ شرایط‎ عمومی برای اصلاح جهان امری ضروری است که جایگزین ندارد و با وجود رهبری آماده برای اصلاح و وجود رسالتی کامل، تمام شرایط‎ لازم‎ برای‎ موفقیت فراهم نمی‌شود، بلکه باید شرایط اجتماعی و سیاسی‎ جهانی‎ نیز زمینه را برای موفقیت و پیروزی حق بر باطل آماده سازد<ref>ر.ک: همان، ص165</ref>.


    چگونه‎ یک فرد می‎تواند عهده‎دار یک تحوّل بسیار بزرگ گردد؟ سؤالی است که در مبحث هفتم کتاب مطرح شده است. در پاسخ این پرسش گفته می‎شود: پیامبر‎ اسلام(ص) که سرآغاز یک تمدن جدید قرار گرفت، خود‎ مولود‎ تمدن‎ گذشته نبوده؛ بنابراین، انسان‎ها همیشه مولود شرایط تاریخی و مادی نمی‎باشند. هنگامی‌که رابطه پیوسته و تنگاتنگ انسان‎ را‎ با‎ عالَم غیب در نظر بگیریم، این رابطه عمیق می‎تواند جهت‎دهنده انسان‎ به‎سوی آینده‎ای جدید باشد و انسان‎ها را انعکاسی‎ از واقعیت‎های پیرامون خود تلقی نکنیم. امام منتظران نیز تجربه‎ای‎ همسان‎ با تجربه گران‎قدر پیامبر عظیم‎الشأن اسلام خواهد داشت و یک فتح بزرگ‎ جهانی‎ و تمدّنی جدید را آغاز خواهد کرد. بدین‎ ترتیب‎، نقش‎ عظیم یک شخصیت الهی در تغییر مسیر‎ تاریخ‎ آشکار خواهد شد<ref>ر.ک: همان، ص166</ref>.
    چگونه‎ یک فرد می‌تواند عهده‌دار یک تحوّل بسیار بزرگ گردد؟ سؤالی است که در مبحث هفتم کتاب مطرح شده است. در پاسخ این پرسش گفته می‌شود: پیامبر‎ اسلام(ص) که سرآغاز یک تمدن جدید قرار گرفت، خود‎ مولود‎ تمدن‎ گذشته نبوده؛ بنابراین، انسان‌ها همیشه مولود شرایط تاریخی و مادی نمی‌باشند. هنگامی‌که رابطه پیوسته و تنگاتنگ انسان‎ را‎ با‎ عالَم غیب در نظر بگیریم، این رابطه عمیق می‌تواند جهت‌دهنده انسان‎ به‌سوی آینده‌ای جدید باشد و انسان‌ها را انعکاسی‎ از واقعیت‎های پیرامون خود تلقی نکنیم. امام منتظران نیز تجربه‌ای‎ همسان‎ با تجربه گران‎قدر پیامبر عظیم‌الشأن اسلام خواهد داشت و یک فتح بزرگ‎ جهانی‎ و تمدّنی جدید را آغاز خواهد کرد. بدین‎ ترتیب‎، نقش‎ عظیم یک شخصیت الهی در تغییر مسیر‎ تاریخ‎ آشکار خواهد شد<ref>ر.ک: همان، ص166</ref>.


    مبحث آخر در رابطه با این‎ سؤال است که تغییر جهانی چگونه خواهد بود؟ نویسنده معتقد است که پاسخ این پرسش را باید به‎ آینده‎ موکول کرد و پیش‎بینی علمی‎ و دقیق‎ برای آن‎ ساده‎ نخواهد‎ بود. آری، بر اساس احادیث رسیده‎ از‎ پیامبر اسلام و اهل‎بیت(ع)، نکاتی را می‎توانیم نشانه رویم که‎ شیوه‎ تغییر و دگرگونی را در جهان بشریت‎ ترسیم نماید<ref>ر.ک: همان، ص167-166</ref>.
    مبحث آخر در رابطه با این‎ سؤال است که تغییر جهانی چگونه خواهد بود؟ نویسنده معتقد است که پاسخ این پرسش را باید به‎ آینده‎ موکول کرد و پیش‌بینی علمی‎ و دقیق‎ برای آن‎ ساده‎ نخواهد‎ بود. آری، بر اساس احادیث رسیده‎ از‎ پیامبر اسلام و اهل‎‌بیت(ع)، نکاتی را می‌توانیم نشانه رویم که‎ شیوه‎ تغییر و دگرگونی را در جهان بشریت‎ ترسیم نماید<ref>ر.ک: همان، ص167-166</ref>.


    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    مصادر تحقیق و فهرست محتویات در آخر کتاب ذکر شده است. در پاورقی‎ها منابع مطالب مطرح‎شده در کتاب ذکر گردیده است.
    مصادر تحقیق و فهرست محتویات در آخر کتاب ذکر شده است. در پاورقی‌ها منابع مطالب مطرح‌شده در کتاب ذکر گردیده است.


    ==پانویس==
    ==پانویس==
    خط ۸۳: خط ۸۴:
    # مقدمه و متن کتاب.
    # مقدمه و متن کتاب.
    #[[:noormags:862348|حکیم، سید منذر، «بحث‎های اعتقادی: مهدویت و امام مهدی(ع) در نگاه شهید صدر (قدس‎سره)»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مکاتبه و اندیشه، پاییز و زمستان 1386، شماره 29، صفحه 147 تا 168]].
    #[[:noormags:862348|حکیم، سید منذر، «بحث‎های اعتقادی: مهدویت و امام مهدی(ع) در نگاه شهید صدر (قدس‎سره)»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مکاتبه و اندیشه، پاییز و زمستان 1386، شماره 29، صفحه 147 تا 168]].
    {{مهدویت}}


    ==وابسته‌ها==
    ==وابسته‌ها==
    [[حکومت جهانی مهدی (عج)]]  
    {{وابسته‌ها}}
     
    [[حکومت جهانی مهدی(عج)]]  


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    خط ۹۴: خط ۹۹:
       
       
    [[رده:مباحث خاص کلامی]]
    [[رده:مباحث خاص کلامی]]
     
    [[رده:امام مهدی(عج)]]
    [[رده:25 مرداد الی 24 شهریور]]
     
    [[رده:سال97-25مرداد الی24 شهریور]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۴ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۴

    ‏بحث حول المهدي(عج)
    بحث حول المهدي(عج)
    پدیدآورانصدر، محمدباقر (نویسنده) شراره، عبدالجبار (محقق)
    ناشرمرکز الغدير للدراسات الإسلامية
    مکان نشرلبنان - بيروت
    سال نشرمجلد1: 1997م , 1417ق ,
    موضوعمحمد بن حسن(عج)، امام دوازدهم، 255ق. - مهدویت
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏‏BP‎‏ ‎‏224‎‏ ‎‏/‎‏ص‎‏4‎‏ب‎‏3‎‏ ‎‏1300
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    بحث حول المهدي(عج)، از جمله آثار سید محمدباقر صدر پیرامون موضوع مهدویت است که توسط عبدالجبار شراره مورد تحقیق و تعلیقه‌نگاری قرار گرفته و مقدمه‌ای وافی بر آن نگاشته شده است.

    ساختار

    این‎ اثر نفیس از مقدمه محقق و نویسنده، هشت بحث و یک خاتمه تشکیل شده است. نویسنده در هر مبحث یک سؤال را مطرح و به‌صورت مستدل در مقام پاسخ به آن برآمده است.

    گزارش محتوا

    شهید صدر در‎ مقدّمه‌ای‎ بسیار مهم، به ریشه‌دار بودن‎ گرایش‎ و اعتقاد‎ به اندیشه مهدویت‎ پرداخته‎ و نقش دین به‌طور‎ عام و دین اسلام به‌طور خاص را در طرح و تبلیغ این ‎اندیشه و برکات آن توضیح‎ داده‎ است. همچنین ویژگی‌های منحصربه‎فرد‎ اعتقاد شیعه‎ درباره‎ امام‎ مهدی(عج) را‎ مورد بحث قرار داده است. سپس هفت سؤال اساسی درباره طول عمر، امامت زودرس، فلسفه غیبت و... طرح‎ کرده‎ و انگیزه‌ها و علل طرح این پرسش‌ها را‎ مورد‎ اشاره‎ و بحث‎ قرار‎ داده است.[۱].

    وی در مقدمه کتاب، هشت پرسش مطرح می‌کند. او با استفاده از شیوه طرح پرسش‌های مشخص و دقیق، انگیزه‌ای‎ قوی‎ برای‎ فهم بهتر و درک عمیق‎تر مطالب مربوط به مهدویت و مهدی آل محمد(ص) ایجاد‎ می‌کند و با پاسخ به این پرسش‌ها، توجه خواننده را بیش از پیش به‎ بحث‎های‎ اساسی‎ مهدویت جلب می‌کند[۲]. در ادامه به‌طور خلاصه به برخی از این پرسش‌ها و پاسخ شهید صدر به آنها اشاره می‌شود

    در مبحث نخست کتاب این پرسش مطرح شده که آیا امکان‎ دارد‎ یک‎ انسان قرن‌های بسیار زندگی کند، تا رهبر موعود، مصداق چنین عمری باشد؟ او‎ اکنون‎ بیش 1140 سال را سپری کرده و حدود چهارده برابر یک انسان معمولی که مراحل زندگی را‎ از‎ کودکی تا پیری دیده، عمر کرده است.

    پاسخ شهید صدر به این‎ پرسش‎ طی چند مرحله انجام گرفته است؛ از جمله اینکه با‎ توضیح‎ این نکته که طولانی شدن‎ عمر‎ یک انسان‎ اگرچه‎ امکان عملی بالفعل ندارد، اما امکان‎ علمی‎ و منطقی دارد و ما نمی‌توانیم آن را محال و ناممکن بدانیم و چنانچه دانش امروز‎ بشر‎ به کشف این راز موفق نشده‎ باشد، دلیلی برای انکار‎ آن‎ نخواهیم داشت؛ زیرا امکان علمی‎ و امکان‎ منطقی برای یک عمر طولانی مطرح می‌باشد[۳].

    دومین مبحث درباره عمر طولانی و غیبت طولانی امام مهدی است. هرچند‎ که در اینجا دو پرسش با هم جمع شده، اما یک جواب قانع‌کننده‎ برای‎ هر دو پرسش که در واقع یک واقعیت و یک پدیده سؤال‎برانگیزند، کافی است. عمر طولانی‎ امام مهدی(ع) با یک غیبت طولانی همراه است و تلاش برای اثبات‎ یک عمر طولانی برای‎ امام‎ مهدی(عج) گویای اصرار بر تعطیل قوانین عادی است؛ درحالی‌که می‌توانیم تصور کنیم که خدای جهان برای تحقق اهداف بزرگ خود، در آینده مناسب یک فرمانده و رهبر مناسبی را به‎ وجود بیاورد تا نقش بزرگ خود را ایفا نماید. بنابراین، طولانی کردن عمر یک انسان و نگه داشتن او در پشت پرده غیبت تا روز موعود، چه حکمتی و چه دلیل قانع‌کننده‌ای‎ می‌تواند‎ داشته باشد؟

    شهید صدر در پاسخ به این پرسش، پس از فرض روشن شدن امکان وجود یک عمر طولانی و ضرورت تعطیلی قوانین طبیعی در حق امام مهدی(ع)، دو نوع‎ پاسخ‎ مطرح می‌کند:

    الف)- پاسخ متعارف که یک دلیل کلامی است و بر پیش‎فرض‎های اعتقادی ثابت‌شده استوار است.

    ب)- پاسخ نامتعارف که بر یک تفسیر و تحلیل روان‌شناختی و جامعه‌شناختی استوار است‎. این‎ تفسیر تحلیلی، ابتکاری از شهید صدر می‌باشد. در این پاسخ، نقش طول عمر در آماده‌سازی آن فرمانده الهی عدالت‌گستر برای تحقّق آن آرمان بزرگ تبیین می‌گردد[۴].

    از دیگر سؤالات مطرح‌شده در کتاب این است که درحالی‌که‎ امام‎ مهدی(ع) با پدر بزرگوارش امام حسن عسکری(ع) بیش از پنج سال زندگی نکرده و در سنّ کودکی از پدر محروم شده، چگونه در این‎ دوران بسیار کوتاه کودکی، برای امامت و رهبری آماده شده و شخصیت او به پختگی رسیده است؟

    پاسخ جالب شهید صدر در این زمینه نیز یک پاسخ کاملاً ابتکاری است. او به «پدیده‎ امامت‎ زودهنگام» که در سه امام مصداق پیدا کرده، توجه داده و آن را مورد مطالعه قرار می‌دهد و بدون اتکا به بحث‎های کلامی متعارف در اثبات امامت و با چشم‌پوشی‎ از‎ قاعده لطف، بحث را از لحاظ تاریخی و اجتماعی در جامعه مسلمانان دنبال می‌کند[۵].

    در مبحث پنجم این سؤال مطرح شده که با روشن شدن امکان طول عمر و غیبت طولانی، چگونه‎ به‎ وجود امام مهدی(ع) و تولّد او می‌رسیم؟

    با فرض نقل چند روایت از پیامبر اسلام(ص)، آن‌هم برای قانع‎شدن به یک امر غیر متعارف، آیا می‌توانیم‎ به‎ وجود‎ امام دوازدهم ایمان پیدا کنیم؟ چگونه‎ ثابت‎ می‌کنیم‎ که امام مهدی(ع) یک وجود حقیقی و تاریخی دارد و افسانه‌ای نبوده که تعدادی از مردم به‌خاطر شرایط حادّ اجتماعی‎ و روانی‎ آن‎ را در دل خود پرورانده‌اند؟

    پاسخ شهید صدر به‎ این‎ پرسش با توجه به ابعاد متعدد آن، در دو مرحله بوده و به دو گونه آن را مطرح کرده است‎:

    نکته‎ نخست‎ در رد کسانی است که روایات نقل‎شده درباره امام‎ مهدی را بسیار محدود می‌بینند و ادعا می‌کنند که فقط چند روایت درباره او وجود دارد و با چند روایت ‎محدود‎، یک‎ اعتقاد‎ راسخ حاصل نمی‌شود. پاسخ این است که‎ با توجه به اینکه در‎ کمتر موضوعی از موضوعات بدیهی اسلام این‎قدر روایت رسیده است، ادعای بداهت‎ می‌نماید که‎ ادعای گزافی نیست و قطعی بودن این مسئله را روشن می‌کند.

    دیگر اینکه پس از‎ احراز‎ اصل حتمی بودن وجود امام مهدی(ع) با استفاده از روایات فراوان‎، جا‎ دارد‎ که بپرسیم: این امام مهدی(ع) کیست؟ انطباق این عنوان بر دوازدهمین امام معصوم از‎ اهل‎ بیت پیامبر(ص) از دو راه در نوشته شهید‎ صدر‎ طی‎ شده است.[۶].

    از دیگر سؤالات پیرامون مهدویت این سؤال است که با توجه به اینکه شرایط ظهور امام زمان به‌مرور زمان پیچیده‌تر می‌شود، چرا در دوران غیبت صغری یا کمی پس از آن، امام مهدی(ع) برای‎ اصلاح جهانی ظهور نکرد؟ درحالی‌که شرایط اصلاح، روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود.

    نویسنده در پاسخ به پرسش ششم به هشت نکته اشاره می‌کند؛ از جمله اینکه فراهم‎ آمدن‎ شرایط‎ عمومی برای اصلاح جهان امری ضروری است که جایگزین ندارد و با وجود رهبری آماده برای اصلاح و وجود رسالتی کامل، تمام شرایط‎ لازم‎ برای‎ موفقیت فراهم نمی‌شود، بلکه باید شرایط اجتماعی و سیاسی‎ جهانی‎ نیز زمینه را برای موفقیت و پیروزی حق بر باطل آماده سازد[۷].

    چگونه‎ یک فرد می‌تواند عهده‌دار یک تحوّل بسیار بزرگ گردد؟ سؤالی است که در مبحث هفتم کتاب مطرح شده است. در پاسخ این پرسش گفته می‌شود: پیامبر‎ اسلام(ص) که سرآغاز یک تمدن جدید قرار گرفت، خود‎ مولود‎ تمدن‎ گذشته نبوده؛ بنابراین، انسان‌ها همیشه مولود شرایط تاریخی و مادی نمی‌باشند. هنگامی‌که رابطه پیوسته و تنگاتنگ انسان‎ را‎ با‎ عالَم غیب در نظر بگیریم، این رابطه عمیق می‌تواند جهت‌دهنده انسان‎ به‌سوی آینده‌ای جدید باشد و انسان‌ها را انعکاسی‎ از واقعیت‎های پیرامون خود تلقی نکنیم. امام منتظران نیز تجربه‌ای‎ همسان‎ با تجربه گران‎قدر پیامبر عظیم‌الشأن اسلام خواهد داشت و یک فتح بزرگ‎ جهانی‎ و تمدّنی جدید را آغاز خواهد کرد. بدین‎ ترتیب‎، نقش‎ عظیم یک شخصیت الهی در تغییر مسیر‎ تاریخ‎ آشکار خواهد شد[۸].

    مبحث آخر در رابطه با این‎ سؤال است که تغییر جهانی چگونه خواهد بود؟ نویسنده معتقد است که پاسخ این پرسش را باید به‎ آینده‎ موکول کرد و پیش‌بینی علمی‎ و دقیق‎ برای آن‎ ساده‎ نخواهد‎ بود. آری، بر اساس احادیث رسیده‎ از‎ پیامبر اسلام و اهل‎‌بیت(ع)، نکاتی را می‌توانیم نشانه رویم که‎ شیوه‎ تغییر و دگرگونی را در جهان بشریت‎ ترسیم نماید[۹].

    وضعیت کتاب

    مصادر تحقیق و فهرست محتویات در آخر کتاب ذکر شده است. در پاورقی‌ها منابع مطالب مطرح‌شده در کتاب ذکر گردیده است.

    پانویس

    1. ر.ک: حکیم، سید منذر، ص28
    2. ر.ک: همان، ص153
    3. ر.ک: همان، ص154-153
    4. ر.ک: همان، ص156-155
    5. ر.ک: همان، ص158
    6. ر.ک: همان، ص163-162
    7. ر.ک: همان، ص165
    8. ر.ک: همان، ص166
    9. ر.ک: همان، ص167-166

    منابع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. حکیم، سید منذر، «بحث‎های اعتقادی: مهدویت و امام مهدی(ع) در نگاه شهید صدر (قدس‎سره)»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مکاتبه و اندیشه، پاییز و زمستان 1386، شماره 29، صفحه 147 تا 168.

    وابسته‌ها