تحصيل المرام في أخبار البيت الحرام و المشاعر العظام و مكة و الحرم و ولاتها الفخام: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'كسي' به 'کسی')
    جز (جایگزینی متن - 'هايي' به 'هایی')
    خط ۴۶: خط ۴۶:


    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    محقق در مطلع كتاب گزارشی از كتاب و شيوه تحقيقي خود را شرح كرده است. وي در تعليقات و پاورقیاين موارد را آورده است:1- آدرس آيات 2- توضيح كلمات غريب 3- بيان آدرس نصوص و نقل مواردي كه با منبع اختلافي وجود دارد 4-تعريف اعلام و اماكن و شهرها 5- اثبات نقشه‌هاي مصوره دال بر موقعيت جغرافیایی سرزمين وحي و نيز مكان‌هايي كه الصباغ ذكر كرده است.
    محقق در مطلع كتاب گزارشی از كتاب و شيوه تحقيقي خود را شرح كرده است. وي در تعليقات و پاورقیاين موارد را آورده است:1- آدرس آيات 2- توضيح كلمات غريب 3- بيان آدرس نصوص و نقل مواردي كه با منبع اختلافي وجود دارد 4-تعريف اعلام و اماكن و شهرها 5- اثبات نقشه‌هاي مصوره دال بر موقعيت جغرافیایی سرزمين وحي و نيز مكان‌هایی كه الصباغ ذكر كرده است.


    ==فهارس كتاب==
    ==فهارس كتاب==

    نسخهٔ ‏۱۳ نوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۲۱:۵۳

    تحصيل المرام في أخبار البيت الحرام و المشاعر العظام و مکة و الحرم و ولاتها الفخام
    تحصيل المرام في أخبار البيت الحرام و المشاعر العظام و مكة و الحرم و ولاتها الفخام
    پدیدآورانمالکی مکی، محمد بن احمد (نویسنده) ابن دهیش، عبدالملک (محقق)
    ناشرمکتبة الأسدي
    مکان نشرمکه مکرمه - عربستان
    سال نشر1424 ق
    چاپ1
    موضوعمکه - تاریخ
    زبانعربی
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‏DS‎‏ ‎‏248‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏7‎‏الف‎‏2‎‏*
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    تحصيل المرام في اخبار البيت الحرام و المشاعر العظام و مكة و ولاتها الفخام اثر محمد بن احمد المالكي المكي؛ معروف به "الصباغ" در سال 1284ق به زبان عربی تأليف شده است. "التحصيل" خلاصه‌ای جامع از اخبار و احكام كتب تاریخی وفقهي و حديثي در رابطه با بيت‌الحرام و مكه و مشاعر شريف است كه در دو مجلد منتشر شده است. مصنفين تاريخ مكه به اين كتاب توجه كرده و بسيار از آن نقل كرده‌اند كه بيانگر جايگاه آن نزد آنها است."عبدالله بن دهيش" تحقيق جامعي بر كتاب به انجام رسانده است.

    ساختار

    نویسنده ابتدا مطالب را از كتب معتبر علمي كه در مقدمه از آنها نام برده است، گرد آورده است و سپس مباحث را به آيات قرآنی و حديث مزين كرده است. وي برخی از مطالب را عيناً نقل كرده و در مواردي نيز دخل و تصرف كرده است. او در اكثر موارد حديث را به مصدرش نسبت مي‌دهد؛ اما گاه نيز با عباراتي؛ مانند "وفي كلام بعضهم" نقل مي‌كند. در روايات متعارض جمع بين روايات را نيز ذكر مي‌كند. در بررسی سندي اخبار از خود اظهار نظر نمي‌كند و تنها به نقل آراء ديگران اكتفا مى‌كند. مسائل فقهي را همراه با دليل و با نقل مذاهب فقهي بدون ترجيح بين آنها ذكر مي‌كند و احياناً اقوال صحابه و تابعين را نيز مى‌آورد.

    كتاب؛ مشتمل بر يك مقدمه، شش باب و هر باب نيز به تناسب از فصولي تشكيل شده است. "خاتمه" نيز درباره مقابر مكه و معرفي كساني است كه در آن مدفون هستند. در پايان نيز بخش مفصلي با عنوان "تتمه" آمده است.

    گزارش محتوا

    خلاصه‌ای از مطالب كتاب به ترتيب ابواب آن به شرح ذيل است:

    1. آنچه كه از تاريخچه "بيت الحرام" درمنابع وجود داشته، مانند: اول کسی كه آن را بنا نمود و متعلقات آن را نصب نمود و تعداد بناهاي آن و نيز فضايل اين خانه و نگاه به آن و همچنين شرح فضيلت حجرالاسود و مقام و مستجار و...مطالب اين باب را تشكيل مى‌دهد. نویسنده برخی اخبار را با زمان خود تطبيق مي‌دهد، به عنوان مثال در صفحه 108، از روزنه‌هاي چهارگوشي كه در زمان عبدالله بن زبير برای ورود نور در سقف خانه كعبه تعبيه شده بود، خبر مي‌دهد و چنين ادامه مي‌دهد كه: "در زمان ما اين روزنه‌ها وجود ندارد و مسدود شده است".
    2. چگونگی اخراج "زمزم" برای اسماعيل(ع) توسط جبرئيل و نيز حفر آن توسط عبدالمطلب پس از تخريب آن و فضيلت و اسامي آن مباحث اين بخش را تشكيل مي‌دهد. از اخبار قابل توجه روايتي است كه علي(ع) به نقل از عبدالمطلب، الهام غيبي در حفر زمزم را بيان مى‌كند و راويان اهل سنت؛ مانند: حلبي، ابن اسحاق وديگران آن را نقل و شرح كرده‌اند.
    3. وضعيت مسجدالحرام در ايام جاهليت و صدر اسلام و توسعه آن در زمان‌هاي مختلف ونيز ذكر صفا و مروه و عرفه و مني و مزدلفه واماكن ديگر و حدود آنها از منابع مختلف استخراج و بررسی شده است.
    4. شهر مكه دارای اسامي متعدد و كوه‌ها و اماكن شريف و مساجدي است كه حدود و ويژگى‌هاي آنها را به دقت مشخص مي‌كند. تكميل مسجدالحرام در ادوار مختلف و نيز آتش‌سوزي و تعمير آن و همچنين ويژگى‌ها و مساحت و ابواب آن تا عصر نویسنده در اين بخش آمده است. نویسنده در معرفي مكان‌هاي شريف مكه به محل‌هاي استجابت دعا اشاره مي‌كند كه از آن جمله مولد نبي(ص) است. او سپس با استناد به سفرنامه ابن جنيد، مكاني را متذكر می‌شود كه در بين مردم مشهور به مولد علي بن ابى‌طالب(ع) است كه نزدیک مولد نبي اكرم(ص) است و بر ورودي آن سنگي است كه بر آن نوشته شده: اين مولد أميرالمؤمنين علي بن ابى‌طالب(ع) است و در آن رسول‌الله(ص) بزرگ شده است. وي سپس به اين قول كه ايشان در داخل كعبه متولد شده‌اند، اشاره مي‌كند و آن را نزد علما ضعيف مى‌داند و البته در رد اين قول به يك منبع اشاره مى‌كند كه خلاف تحقيق است. الصباغ از مواضع معروف ديگر به خانه حضرت خديجه(س) كه گفته مى‌شود، مولد فاطمه زهرا(س) است و در یکی از اتاق‌هاي آن متولد شده‌اند، اشاره مى‌كند.اين خانه اكنون به صورت مسجد است و قبه‌اي در آن وجود دارد كه به "قبة الوحي" معروف است و در آن جا وحي بر ايشان نازل مى‌شده است. مولد فاطمه و قبه وحي كه مورد زيارت مردم واقع می‌شود، به يكديگر متصل هستند. اين مكان افضل اماكن مكه پس از مسح از نكاتي كه اشاره به آن لازم است، رعايت ادب نویسنده در ذكر نام فاطمه زهرا(س) است كه با عنوان "بانو" از ايشان نام مي‌برد.
    5. در اين باب مطالبی درباره تحريم حرم مكه و فضيلت اهل و مجاورين آن و بقعه شريفي كه رسول مكرم اسلام(ص) در آن مدفون است و نيز اماكن استجابت دعا در مكه و مدينه ذكر شده است. از مباحثي كه نویسنده به تبع علماي اهل سنت به آن پرداخته، اين است كه مدينه أفضل است يا مدينه؟ در أفضليت مدينه به روايتي از عمر بن خطاب استدلال مي‌كند. وي سپس چنين مي‌آورد: مدينه بعد از هجرت نبي(ص) و اقامت ايشان در آن از مكه برتر شد، چرا كه "شرف مكان به مكين" است. اين در حالي است كه در چند صفحه بعد به افضليت مكه و اهل آن اشاره مى‌كند.
    6. چشمه‌هاي مكه و بركه‌ها و آبشخورهاي حرم و اطراف آن از مطالبی كه در پايان كتاب آمده است.

    دو باب آخر، بخش اندكي از جلد دوم را به خود اختصاص داده و پس از آن خاتمه آمده است. در معرفي مقبره‌هاي مكه ابتدا "معلا" را نام برده است. وي در ذكر اسامي كساني كه در اين مكان مدفون هستند با نام خديجه كبري(س) به عنوان اولين زن مسلمان آغاز مى‌كند؛ اما پيش از آن اين گونه زمينه‌سازی می‌ند كه:"زيارت قبور زنان در زمان حاضر حرام قطعي است". البته دليلي برای اين حكم ذكر نمي‌كند.

    "تتمه"؛ مشتمل بر چند بخش مى‌باشد: 1- اسامي واليان و امراء مكه در زمان خلفا و اميرالمؤمنين علي بن ابى‌طالب(ع) تا زمان بني‌عباس 2- خلفا و سلاطيني كه حج به جا آورده‌اند. 3- ذكر بلاياي طبیعی مكه؛ مانند: سيل، زلزله و صاعقه.

    وضعیت کتاب

    محقق در مطلع كتاب گزارشی از كتاب و شيوه تحقيقي خود را شرح كرده است. وي در تعليقات و پاورقیاين موارد را آورده است:1- آدرس آيات 2- توضيح كلمات غريب 3- بيان آدرس نصوص و نقل مواردي كه با منبع اختلافي وجود دارد 4-تعريف اعلام و اماكن و شهرها 5- اثبات نقشه‌هاي مصوره دال بر موقعيت جغرافیایی سرزمين وحي و نيز مكان‌هایی كه الصباغ ذكر كرده است.

    فهارس كتاب

    1. آيات.
    2. احاديث و آثار.
    3. اعلام.
    4. كتب.
    5. اقوام.
    6. منصب‌ها.
    7. مصطلحات.
    8. اشعار.
    9. مصادر و مراجع.
    10. ملحقات(عكس‌ها و نقشه‌هاي بعضي از مكان‌ها).
    11. موضوعات تمام كتاب.

    منابع مقاله

    مقدمه و متن كتاب.