دانشنامه در علم پزشکی، کهن‌ترین مجموعه طبی بشعر فارسی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
    (۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class='wikiInfo'>
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR12604J1.jpg|بندانگشتی|دانشنامه در علم پزشکی، کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی]]
    | تصویر =NUR12604J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =دانشنامه در علم پزشکی، کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    |+ |
    | عنوان‌های دیگر =کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    |-
    | پدیدآوران =
    ! نام کتاب!! data-type='bookName'|دانشنامه در علم پزشکی، کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    [[حکیم میسری]] (نویسنده)
    |-
    |نام های دیگر کتاب
    |data-type='otherBookNames'|کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    |-
    |پدیدآورندگان
    |data-type='authors'|[[حکیم میسری]] (نويسنده)


    [[زنجانی، برات]] (گردآورنده)
    [[زنجانی، برات]] (گردآورنده)
    |-
    | زبان =فارسی
    |زبان  
    | کد کنگره =‏‎‏PIR‎‏ ‎‏4426‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏2
    |data-type='language'|فارسی
    | موضوع =
    |-
    پزشکی اسلامی - تاریخ
    |کد کنگره  
    |data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|‏‎‏PIR‎‏ ‎‏4426‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏2
    |-
    |موضوع  
    |data-type='subject'|پزشکی اسلامی - تاریخ


    پزشکی ایرانی - قرن 4ق. - شعر
    پزشکی ایرانی - قرن 4ق. - شعر


    شعر فارسی - قرن 4ق.
    شعر فارسی - قرن 4ق.
    |-
    | ناشر =
    |ناشر  
    دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ
    |data-type='publisher'|دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ
    | مکان نشر =تهران - ایران
    |-
    | سال نشر = 1373 ش
    |مکان نشر  
    |data-type='publishPlace'|تهران - ایران
    |-
    |سال نشر  
    |data-type='publishYear'|
    |-class='articleCode'
    |کد اتوماسیون
    |data-type='automationCode'|12604
    |}
    </div>


    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE12604AUTOMATIONCODE
    | چاپ =2
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =12604
    | کتابخوان همراه نور =12604
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پیش از =
    }}
    {{کاربردهای دیگر|دانشنامه (ابهام‌ زدایی)}}
    '''دانشنامه در علم پزشکى'''، اثرى است منظوم كه به‌وسيله [[حكيم ميسرى]] سروده شده است. محتواى كتاب در علم پزشکى عملى است و قديمى‌ترين كتاب شعر فارسى در طب است كه به دست ما رسيده است. با اينكه ناسخ، اين كتاب را در پايان، «طب منصورى» ناميده، اما در دو جاى كتاب نام آن «دانشنامه» ذكر شده است:


    == معرفى اجمالى ==
    1. در اوايل كتاب:{{شعر}}{{ب|''«من اين گفتار را اندام دادم''|2=''و «دانشنامه» اول نام دادم».''}}{{ب|''در جواب هر سؤالى حاجت گفتار نيست''|2=''چشم بينا عذر مى‌خواهد لب خاموش را''}}
     
     
    «دانشنامه در علم پزشكى»، اثرى است منظوم كه به‌وسيله حكيم ميسرى سروده شده است. محتواى كتاب در علم پزشكى عملى است و قديمى‌ترين كتاب شعر فارسى در طب است كه به دست ما رسيده است. با اينكه ناسخ، اين كتاب را در پايان، «طب منصورى» ناميده، اما در دو جاى كتاب نام آن «دانشنامه» ذكر شده است: 1. در اوايل كتاب:
    {{شعر}}
    {{ب|''«من اين گفتار را اندام دادم''|2=''و «دانشنامه» اول نام دادم».''}}
    {{ب|''در جواب هر سؤالى حاجت گفتار نيست''|2=''چشم بينا عذر مى‌خواهد لب خاموش را''}}




    خط ۵۵: خط ۳۹:
    {{شعر}}
    {{شعر}}
    {{ب|''«بينجاميد دانشنامه من''|2=''برآمد زو مراد و كامه من».''}}
    {{ب|''«بينجاميد دانشنامه من''|2=''برآمد زو مراد و كامه من».''}}
    {{پایان شعر}}


    مؤلف، كار خود را در ماه شوال سال 367ق، آغاز نموده:{{شعر}}{{ب|''«من اين را گفتم اندر ماه شوال''|2=''به شصت و سيصد و هفت آمده سال».''}}{{پایان شعر}}


    مؤلف، كار خود را در ماه شوال سال 367ق، آغاز نموده:
    و در سال 370ق، آن را به پايان رسانده است:{{شعر}}{{ب|''«به سال سيصد و هفتاد بوديم''|2=''كزين نامه همى پردخته شوديم».''}}{{پایان شعر}}
     
    {{شعر}}
    {{ب|''«من اين را گفتم اندر ماه شوال''|2=''به شصت و سيصد و هفت آمده سال».''}}
     
    و در سال 370ق، آن را به پايان رسانده است:
     
    {{شعر}}
    {{ب|''«به سال سيصد و هفتاد بوديم''|2=''كزين نامه همى پردخته شوديم».''}}
     


    هرچند طبق معمول، اين كتاب به اميرى كه سپهسالار ايران بوده تقديم شده است، اما قصد اصلى مؤلف گرفتن پاداش و صله نبوده است، بلكه سنت رايج آن عصر چنان بوده كه كتاب را بهترين يادگار مى‌دانستند و براى زنده ماندن نام و خدمت به مردم و به رحمت ياد كردن مؤلف بعد از مرگ بوده است.
    هرچند طبق معمول، اين كتاب به اميرى كه سپهسالار ايران بوده تقديم شده است، اما قصد اصلى مؤلف گرفتن پاداش و صله نبوده است، بلكه سنت رايج آن عصر چنان بوده كه كتاب را بهترين يادگار مى‌دانستند و براى زنده ماندن نام و خدمت به مردم و به رحمت ياد كردن مؤلف بعد از مرگ بوده است.


    اگر صله‌اى نيز به او رسيده باشد در نظر او خيلى مهم نبوده است، زيرا مقصود حكيم برآمدن آرزو و انجام دادن نيت و خواست خود بوده است؛ چنان‌كه گويد:
    اگر صله‌اى نيز به او رسيده باشد در نظر او خيلى مهم نبوده است، زيرا مقصود حكيم برآمدن آرزو و انجام دادن نيت و خواست خود بوده است؛ چنان‌كه گويد:{{شعر}}{{ب|''«من اين نامه به كام دل بگفتم''|2=''بسى علم اندر اين نامه نهفتم».''}}{{پایان شعر}}
    {{شعر}}
    {{ب|''«من اين نامه به كام دل بگفتم''|2=''بسى علم اندر اين نامه نهفتم».''}}


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    اين منظومه، در 4481 بيت، بر وزن «مفاعلين مفاعيل فعولن»، در بحر هزج مسدس محذوف كه به قول شمس قيس رازى خوش‌ترين اوزان فهلويات است، سروده شده است.
    اين منظومه، در 4481 بيت، بر وزن «مفاعلين مفاعيل فعولن»، در بحر هزج مسدس محذوف كه به قول شمس قيس رازى خوش‌ترين اوزان فهلويات است، سروده شده است.


    خط ۸۲: خط ۵۵:


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    مؤلف، پس از ابياتى كه در ستايش خدا و توصيف او مى‌سرايد، مباحث اين اثر را با بحث پيرامون سال، شب و روز، بادها و امزجه شروع مى‌كند و بعد از آن به مباحث بيمارى‌ها و درمان آن‌ها و کیفیت و چگونگى ساخت داروها مى‌پردازد. وى در چند بيت يك مبحث را مطرح كرده و سروسامان مى‌دهد و پس از آن در چند بيت ديگر، مبحثى نوين را مطرح مى‌نمايد.


     
    ميسرى سعى كرده كه داروها را به نامى كه در كتب پزشکى آمده است، ياد كند تا كتابش علمى و مطابق روش استادان فن باشد، زيرا داروها در نواحى مختلف نام‌هاى مختلف دارد و اگر به نام‌هاى محلى مى‌ناميد، ارزش علمى آن محدود مى‌شد.
    مؤلف، پس از ابياتى كه در ستايش خدا و توصيف او مى‌سرايد، مباحث اين اثر را با بحث پيرامون سال، شب و روز، بادها و امزجه شروع مى‌كند و بعد از آن به مباحث بيمارى‌ها و درمان آن‌ها و كيفيت و چگونگى ساخت داروها مى‌پردازد. وى در چند بيت يك مبحث را مطرح كرده و سروسامان مى‌دهد و پس از آن در چند بيت ديگر، مبحثى نوين را مطرح مى‌نمايد.
     
    ميسرى سعى كرده كه داروها را به نامى كه در كتب پزشكى آمده است، ياد كند تا كتابش علمى و مطابق روش استادان فن باشد، زيرا داروها در نواحى مختلف نام‌هاى مختلف دارد و اگر به نام‌هاى محلى مى‌ناميد، ارزش علمى آن محدود مى‌شد.


    افزون بر اين، وى در گوشه و كنار به نصيحت و بيان معارف نيز مى‌پردازد؛ از جمله در جايى بيان مى‌كند كه گناه‌كاران بر اثر مبادرت به گناه و ظالمان بر اثرستمكارى و به سبب ناله و دادخواهى مظلومان بيمار مى‌شوند.
    افزون بر اين، وى در گوشه و كنار به نصيحت و بيان معارف نيز مى‌پردازد؛ از جمله در جايى بيان مى‌كند كه گناه‌كاران بر اثر مبادرت به گناه و ظالمان بر اثرستمكارى و به سبب ناله و دادخواهى مظلومان بيمار مى‌شوند.
     
    {{شعر}}{{ب|''«مگر كس را بى‌اندازه گناه است''|2=''كه نزدش دردها را بيش راه است».''}}{{ب|''«وگرنه بر كسى بيداد كردست''|2=''ز بيداديش كس اندوه خوردست».''}}{{ب|''«دعا كردست بر وى زى خداوند''|2=''كه يا رب تو چنين بيداد مپسند».''}}{{ب|''«خداوند اين دعاى او شنيدست''|2=''از اينش درد و بيمارى رسيدست».''}}{{پایان شعر}}
    {{شعر}}
    {{ب|''«مگر كس را بى‌اندازه گناه است''|2=''كه نزدش دردها را بيش راه است».''}}
    {{ب|''«وگرنه بر كسى بيداد كردست''|2=''ز بيداديش كس اندوه خوردست».''}}
    {{ب|''«دعا كردست بر وى زى خداوند''|2=''كه يا رب تو چنين بيداد مپسند».''}}
    {{ب|''«خداوند اين دعاى او شنيدست''|2=''از اينش درد و بيمارى رسيدست».''}}


    == وضعيت كتاب ==
    == وضعيت كتاب ==
    خط ۱۱۰: خط ۷۶:




    == پیوندها ==
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}
     


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:زبان و ادبیات فارسی]]
    [[رده:زبان و ادبیات فارسی]]
    [[رده:نویسندگان و آثار انفرادی]]
    [[رده:نویسندگان و آثار انفرادی]]

    نسخهٔ ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۵۸

    دانشنامه در علم پزشکی، کهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    دانشنامه در علم پزشکی، کهن‌ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    پدیدآورانحکیم میسری (نویسنده) زنجانی، برات (گردآورنده)
    عنوان‌های دیگرکهن ترین مجموعه طبی بشعر فارسی
    ناشردانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ
    مکان نشرتهران - ایران
    سال نشر1373 ش
    چاپ2
    موضوعپزشکی اسلامی - تاریخ

    پزشکی ایرانی - قرن 4ق. - شعر

    شعر فارسی - قرن 4ق.
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏‎‏PIR‎‏ ‎‏4426‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏2
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    دانشنامه در علم پزشکى، اثرى است منظوم كه به‌وسيله حكيم ميسرى سروده شده است. محتواى كتاب در علم پزشکى عملى است و قديمى‌ترين كتاب شعر فارسى در طب است كه به دست ما رسيده است. با اينكه ناسخ، اين كتاب را در پايان، «طب منصورى» ناميده، اما در دو جاى كتاب نام آن «دانشنامه» ذكر شده است:

    1. در اوايل كتاب:


    2. در اواخر كتاب:

    «من اين گفتار را اندام دادمو «دانشنامه» اول نام دادم».
    در جواب هر سؤالى حاجت گفتار نيستچشم بينا عذر مى‌خواهد لب خاموش را
    «بينجاميد دانشنامه منبرآمد زو مراد و كامه من».

    مؤلف، كار خود را در ماه شوال سال 367ق، آغاز نموده:

    «من اين را گفتم اندر ماه شوالبه شصت و سيصد و هفت آمده سال».

    و در سال 370ق، آن را به پايان رسانده است:

    «به سال سيصد و هفتاد بوديمكزين نامه همى پردخته شوديم».

    هرچند طبق معمول، اين كتاب به اميرى كه سپهسالار ايران بوده تقديم شده است، اما قصد اصلى مؤلف گرفتن پاداش و صله نبوده است، بلكه سنت رايج آن عصر چنان بوده كه كتاب را بهترين يادگار مى‌دانستند و براى زنده ماندن نام و خدمت به مردم و به رحمت ياد كردن مؤلف بعد از مرگ بوده است.

    اگر صله‌اى نيز به او رسيده باشد در نظر او خيلى مهم نبوده است، زيرا مقصود حكيم برآمدن آرزو و انجام دادن نيت و خواست خود بوده است؛ چنان‌كه گويد:

    «من اين نامه به كام دل بگفتمبسى علم اندر اين نامه نهفتم».

    ساختار

    اين منظومه، در 4481 بيت، بر وزن «مفاعلين مفاعيل فعولن»، در بحر هزج مسدس محذوف كه به قول شمس قيس رازى خوش‌ترين اوزان فهلويات است، سروده شده است.

    حكيم ميسرى، در اين كتاب بنايش بر اختصارگويى بوده است.

    گزارش محتوا

    مؤلف، پس از ابياتى كه در ستايش خدا و توصيف او مى‌سرايد، مباحث اين اثر را با بحث پيرامون سال، شب و روز، بادها و امزجه شروع مى‌كند و بعد از آن به مباحث بيمارى‌ها و درمان آن‌ها و کیفیت و چگونگى ساخت داروها مى‌پردازد. وى در چند بيت يك مبحث را مطرح كرده و سروسامان مى‌دهد و پس از آن در چند بيت ديگر، مبحثى نوين را مطرح مى‌نمايد.

    ميسرى سعى كرده كه داروها را به نامى كه در كتب پزشکى آمده است، ياد كند تا كتابش علمى و مطابق روش استادان فن باشد، زيرا داروها در نواحى مختلف نام‌هاى مختلف دارد و اگر به نام‌هاى محلى مى‌ناميد، ارزش علمى آن محدود مى‌شد.

    افزون بر اين، وى در گوشه و كنار به نصيحت و بيان معارف نيز مى‌پردازد؛ از جمله در جايى بيان مى‌كند كه گناه‌كاران بر اثر مبادرت به گناه و ظالمان بر اثرستمكارى و به سبب ناله و دادخواهى مظلومان بيمار مى‌شوند.

    «مگر كس را بى‌اندازه گناه استكه نزدش دردها را بيش راه است».
    «وگرنه بر كسى بيداد كردستز بيداديش كس اندوه خوردست».
    «دعا كردست بر وى زى خداوندكه يا رب تو چنين بيداد مپسند».
    «خداوند اين دعاى او شنيدستاز اينش درد و بيمارى رسيدست».

    وضعيت كتاب

    اين اثر به اهتمام دكتر برات زنجانى و بر اساس نسخه خطى موجود در كتابخانه ملى پاريس، تصحيح و تحقيق شده است.

    محقق، پس از نگارش مقدمه‌اى نسبتاً طولانى پيرامون حكيم ميسرى و خصوصيات اين منظومه و شيوه تصحيح آن، متن كتاب را آورده است.

    در انتها نيز فهرست اغذيه و ادويه و اشربه، فهرست بيمارى‌ها، فهرست لغات و تركيبات و فهرست اعلام را تدوين و تنظيم كرده است.

    پاورقى‌هاى اين اثر، بيشتر به توضيح واژگان مشكل و گاه به تحريفات نسخه خطى اختصاص دارد.

    اين اثر، در سال 1373ش، توسط انتشارات دانشگاه تهران در 380 صفحه چاپ و منتشر شده است.


    وابسته‌ها