دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - '== وابسته‌ها ==' به '==وابسته‌ها==')
    جز (جایگزینی متن - 'کـ' به 'ک')
     
    (۴۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۴: خط ۴:
    | عنوان‌های دیگر =ديوان
    | عنوان‌های دیگر =ديوان
    | پدیدآوران =  
    | پدیدآوران =  
    [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر]] (نويسنده)
    [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر]] (نویسنده)


    [[ابو محبوب، احمد]] (گردآورنده)
    [[ابو محبوب، احمد]] (گردآورنده)


    [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم]] (مقدمه‌نويس)
    [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم]] (مقدمه‌نويس)
    | زبان =فارسي
    | زبان =فارسی
    | کد کنگره =‏‏PIR‎‏ ‎‏5154‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏9
    | کد کنگره =‏‏PIR‎‏ ‎‏5154‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏9
    | موضوع =شعر عربی - قرن 7ق.
    | موضوع =شعر عربی - قرن 7ق.
    خط ۱۵: خط ۱۵:
    شعر فارسی - قرن 7ق.
    شعر فارسی - قرن 7ق.


    | ناشر =صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، انتشارات سروش  
    | ناشر =صدا و سيمای جمهوري اسلامى ايران، انتشارات سروش  


    | مکان نشر =ايران - تهران
    | مکان نشر =ايران - تهران
    خط ۲۴: خط ۲۴:
    | شابک =
    | شابک =
    | تعداد جلد =1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =12900
    | کتابخوان همراه نور =12900
    | کد پدیدآور =7560  
    | کد پدیدآور =7560  
    | پس از =
    | پس از =
    خط ۳۰: خط ۳۱:
    }}
    }}
       
       
    '''دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی'''، مشتمل بر بخشی از رباعیات [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|حامد بن ابی‎الفخر کرمانی]]‎، مشهور بـه [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحـدالدین کـرمانی]]، از عرفای اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم است‎. کتاب به کوشش [[ابو محبوب، احمد|احمد ابومحبوب]] تصحیح و با مقدمه [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم|محمدابراهیم باستانی پاریزی]] منتشر شده است.  
    '''دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی'''، مشتمل بر بخشی از رباعیات [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|حامد بن ابی‌الفخر کرمانی]]‎، مشهور به [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]]، از عرفای اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم است‎. کتاب به کوشش [[ابو محبوب، احمد|احمد ابومحبوب]] تصحیح و با مقدمه [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم|محمدابراهیم باستانی پاریزی]] منتشر شده است.  


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۳۶: خط ۳۷:


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم|باستانی پاریزی]]، در مقدمه کتاب به ذکر پیشینه بررسی اشعار [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] پرداخته است. سپس چگونگی فراهم شدن این اثر را این‎گونه توضیح می‎دهد: «وقتی خبر شدم که دوست بزرگوار و جوان فاضل و محقق محبوب ما آقای [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] همت بر به انجام رساندن این مهم بسته و وقت و کوشش خود را صرف تهیه و تنظیم و ترتیب و تصحیح رباعیات همشهری نامدار ما – [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] - ‎ساخته‎اند و استاد بزرگوار عالی‎قدر عارف معارف ولایت، هم‎ولایتی شیخ عطار، آقای دکتر شفیعی کدکنی با عین عنایت و چشم خریداری بدان نگریسته، آقای [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] را در این راه دشوار همراهی و هدایت کرده‎اند، معلوم است که تا چه حد خشنودی و انبساط دست داد، مخصوصاً که به اشاره آن استاد، این بنده ناتوان را نیز در این ثواب سهیم ساخته، لطف فرموده اشاره کرده‎اند تا چند سطری، مقدمه‎گونه، بر این رباعیات بنویسد»<ref>ر.ک: مقدمه باستانی پاریزی، ص7-6</ref>.
    [[باستانی پاریزی، محمدابراهیم|باستانی پاریزی]]، در مقدمه کتاب به ذکر پیشینه بررسی اشعار [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] پرداخته است. سپس چگونگی فراهم شدن این اثر را این‌گونه توضیح می‌دهد: «وقتی خبر شدم که دوست بزرگوار و جوان فاضل و محقق محبوب ما آقای [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] همت بر به انجام رساندن این مهم بسته و وقت و کوشش خود را صرف تهیه و تنظیم و ترتیب و تصحیح رباعیات همشهری نامدار ما – [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] - ‎ساخته‌اند و استاد بزرگوار عال‌ی‌قدر عارف معارف ولایت، هم‌ولایتی شیخ عطار، آقای دکتر شفیعی کدکنی با عین عنایت و چشم خریداری بدان نگریسته، آقای [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] را در این راه دشوار همراهی و هدایت کرده‌اند، معلوم است که تا چه حد خشنودی و انبساط دست داد، مخصوصاًً که به اشاره آن استاد، این بنده ناتوان را نیز در این ثواب سهیم ساخته، لطف فرموده اشاره کرده‌اند تا چند سطری، مقدمه‌گونه، بر این رباعیات بنویسد»<ref>ر.ک: مقدمه باستانی پاریزی، ص7-6</ref>.


    مصحح، در مقدمه خویش، به شرح حال، اساتید، شاگردان و آثار [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] پرداخته و در توضیح اعتقاد و روش او می‎نویسد: «وی فقیه شافعی بوده و از رباعیات وی نیز پیداست که ظواهر شرع را کاملاً رعایت می‎کرده است. اما طریقه او در تصوف مبنی بر ستایش زیبایی و مظاهر آن بود و خود این روش را این‎گونه بیان می‎کند:  
    مصحح، در مقدمه خویش، به شرح حال، اساتید، شاگردان و آثار [[اوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر|اوحدالدین کرمانی]] پرداخته و در توضیح اعتقاد و روش او می‌نویسد: «وی فقیه شافعی بوده و از رباعیات وی نیز پیداست که ظواهر شرع را کاملاً رعایت می‌کرده است. اما طریقه او در تصوف مبنی بر ستایش زیبایی و مظاهر آن بود و خود این روش را این‌گونه بیان می‌کند:  


    {{شعر}}
    {{شعر}}
    {{ب|''جان طفل ره است و شاهدی دایه اوست ''|2=''شاهدبازی همیشه سرمایه اوست''}}
    {{ب|''جان طفل ره است و شاهدی دایه اوست ''|2=''شاهدبازی همیشه سرمایه اوست''}}
    {{ب|''این صورت زیبا که توش می‎بینی''|2='' آن شاهد نیست لیکن این سایه اوست»''}}{{پایان شعر}}<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص71-70</ref>.
    {{ب|''این صورت زیبا که توش می‌بینی''|2='' آن شاهد نیست لیکن این سایه اوست»''}}{{پایان شعر}}<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص71-70</ref>.
       
       
    ابومحبوب، در مقدمه‎اش این کتاب را کامل‎ترین اثر در رابطه با این شاعر دانسته و مباحث مطرح‎شده در آن را این‎گونه تشریح کرده است: «به‎جز این مجموعه که اساس کار ماست اثر کامل و تدوین‎شده دیگری از اوحدالدین در دست نیست. این مجموعه تشکیل شده است از یک مقدمه که خود کاتب به نثر مصنوع نگاشته و پس از آن فصولی را به نثر آورده و به آن «فواید» نام داده است. این بخش همه به زبان عربی است که ترجمه آنها را در پاورقی آورده‎ام.
    ابومحبوب، در مقدمه‌اش این کتاب را کامل‌ترین اثر در رابطه با این شاعر دانسته و مباحث مطرح‌شده در آن را این‌گونه تشریح کرده است: «به‌جز این مجموعه که اساس کار ماست اثر کامل و تدوین‌شده دیگری از اوحدالدین در دست نیست. این مجموعه تشکیل شده است از یک مقدمه که خود کاتب به نثر مصنوع نگاشته و پس از آن فصولی را به نثر آورده و به آن «فواید» نام داده است. این بخش همه به زبان عربی است که ترجمه آنها را در پاورقی آورده‌ام.  


    قسمت اول آن درباره انواع مردم و سعادت و شقاوت آنهاست. سپس قسمتی در طلب، قسمتی در اقسام وجود، موعظه اوحدالدین به خلیفه المستنصر و کلامی موجز در محبت و معصیت است؛ پس از آن سه قسمت دیگر که آنها هم به زبان عربی است، آورده شده است که هر سه از مناقب اوست و اولی در مناقب اوحدالدین آمده است و دوتای دیگر در آن نیست. پس از آن نظمی به فارسی تحت عنوان «وزن معجون» آمده و به اوحدالدین نسبت داده شده است؛ البته شبیه به آن در نسخه خطی دیگری هم آمده است که متعلق به دارالکتب قاهره است. پس از این نظم، فهرست فصول و ابواب رباعیات و بعد از آن نیز رباعیات در دوازده باب با فصول مختلف و موضوعات گوناگون آغاز می‎شود. البته این تقسیم‎بندی‎ها از خود کاتب است»<ref>ر.ک: همان، ص78</ref>.  
    قسمت اول آن درباره انواع مردم و سعادت و شقاوت آنهاست. سپس قسمتی در طلب، قسمتی در اقسام وجود، موعظه اوحدالدین به خلیفه المستنصر و کلامی موجز در محبت و معصیت است؛ پس از آن سه قسمت دیگر که آنها هم به زبان عربی است، آورده شده است که هر سه از مناقب اوست و اولی در مناقب اوحدالدین آمده است و دوتای دیگر در آن نیست. پس از آن نظمی به فارسی تحت عنوان «وزن معجون» آمده و به اوحدالدین نسبت داده شده است؛ البته شبیه به آن در نسخه خطی دیگری هم آمده است که متعلق به دارالکتب قاهره است. پس از این نظم، فهرست فصول و ابواب رباعیات و بعد از آن نیز رباعیات در دوازده باب با فصول مختلف و موضوعات گوناگون آغاز می‌شود. البته این تقسیم‌بندی‌ها از خود کاتب است»<ref>ر.ک: همان، ص78</ref>.  


    [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] در تصحیح این اثر از برخی اشتباهات غفلت کرده است؛ همان ‎گونه که محمد کانار به اشتباه افتاده است؛ به‎عنوان مثال در بیت:  
    [[ابو محبوب، احمد|ابومحبوب]] در تصحیح این اثر از برخی اشتباهات غفلت کرده است؛ همان ‎گونه که محمد کانار به اشتباه افتاده است؛ به‌عنوان مثال در بیت:  


    {{شعر}}
    {{شعر}}
    خط ۵۴: خط ۵۵:
    {{پایان شعر}}
    {{پایان شعر}}


    صحیح: «در عشق تو اَنبُه (انبوه) است تنهایی من». در نسخه کانار نیز «آیتهاست» آمده است و هیچ‎کدام از دو مصحح متوجه لطف پارادوکـس موجود در این مصراع (یعنی: انبوه تنهایی) نشده‎اند<ref>ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76؛ متن کتاب، ص222</ref>.  
    صحیح: «در عشق تو اَنبُه (انبوه) است تنهایی من». در نسخه کانار نیز «آیتهاست» آمده است و هیچ‎کدام از دو مصحح متوجه لطف پارادوکس موجود در این مصراع (یعنی: انبوه تنهایی) نشده‌اند<ref>ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76؛ متن کتاب، ص222</ref>.  
       
       
    در ابتدای بخش ضمائم کتاب، بحثی تحت عنوان نقد انتساب مطرح شده است. نویسنده در این بحث به این نکته تصریح کرده که بسیاری از رباعیات این متن به دیگران نیز منسوب شده است که گاهی این انتساب درست و گاهی نادرست است. سپس به بررسی این موضوع پرداخته و البته نتایج این بررسی را صددرصد صحیح و بی‎خدشه ندانسته است. اعتبار نسخه یا انتساب، زندگی شاعر، سبک کلام و اجماع نسخ و تذکره‎های معتبر چهار موردی است که محقق اثر توجه به آنها را در این مطالعه لازم دانسته است. سپس با اشاره به 12 نسخه مورد استفاده‎اش در قریب به سی صفحه رباعیات منتسب را با ذکر شماره مطرح کرده است؛ مثلاً رباعی 129 را منسوب به عطار دانسته که در مختارنامه آمده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص327</ref>.  
    در ابتدای بخش ضمائم کتاب، بحثی تحت عنوان نقد انتساب مطرح شده است. نویسنده در این بحث به این نکته تصریح کرده که بسیاری از رباعیات این متن به دیگران نیز منسوب شده است که گاهی این انتساب درست و گاهی نادرست است. سپس به بررسی این موضوع پرداخته و البته نتایج این بررسی را صددرصد صحیح و بی‌خدشه ندانسته است. اعتبار نسخه یا انتساب، زندگی شاعر، سبک کلام و اجماع نسخ و تذکره‌های معتبر چهار موردی است که محقق اثر توجه به آنها را در این مطالعه لازم دانسته است. سپس با اشاره به 12 نسخه مورد استفاده‌اش در قریب به سی صفحه رباعیات منتسب را با ذکر شماره مطرح کرده است؛ مثلاً رباعی 129 را منسوب به عطار دانسته که در مختارنامه آمده است.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص327</ref>.  


    ابومحبوب، تعلیقات خود را نیز این‎گونه توضیح داده است: «در قسمت تعلیقات نیز حتی‎المقدور موارد اشاره به آیات و روایات را با ذکر مأخذ آورده‎ام و ابیات عربی را ترجمه کرده‎ام و اسامی تاریخی و ضرب‎المثل‎ها را نیز توضیح داده‎ام؛ البته به‎طور حتم غالباً منابع فکری این رباعیات از روایات بوده است که برخی بسیار مشهور هم هستند؛ به‎خصوص در رباعیات اخلاقی و عبادی. به‎هرحال حتی‎المقدور آشکارترین و نزدیک‎ترین و روشن‎ترین اشارات را با مأخذ ذکر کرده‎ام<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص84</ref>.  
    ابومحبوب، تعلیقات خود را نیز این‌گونه توضیح داده است: «در قسمت تعلیقات نیز حتی‌المقدور موارد اشاره به آیات و روایات را با ذکر مأخذ آورده‌ام و ابیات عربی را ترجمه کرده‌ام و اسامی تاریخی و ضرب‌المثل‎ها را نیز توضیح داده‌ام؛ البته به‌طور حتم غالباً ً منابع فکری این رباعیات از روایات بوده است که برخی بسیار مشهور هم هستند؛ به‌خصوص در رباعیات اخلاقی و عبادی. به‌هرحال حتی‌المقدور آشکارترین و نزدیک‎ترین و روشن‎ترین اشارات را با مأخذ ذکر کرده‌ام<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص84</ref>.  


    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    فهرست مندرجات کتاب در ابتدای آن آمده است. ضمایم کتاب مشتمل بر نقد انتساب، تعلیقات، فهرست لغات، فهرست الفبایی رباعیات و فهرست مآخذ نیز در انتهای آن ذکر شده است.
    فهرست مندرجات کتاب در ابتدای آن آمده است. ضمایم کتاب مشتمل بر نقد انتساب، تعلیقات، فهرست لغات، فهرست الفبایی رباعیات و فهرست مآخذ نیز در انتهای آن ذکر شده است.
       
       
    مصحح در پاورقی، اشکالات و غلط‎های وزنی و قافیه‎ای را توضیح داده است و اگر جزئی اصلاح‎پذیر بوده، با توضیح در پاورقی اصلاح قیاسی کرده است<ref>ر.ک: همان</ref>.
    مصحح در پاورقی، اشکالات و غلط‎های وزنی و قافیه‌ای را توضیح داده است و اگر جزئی اصلاح‎پذیر بوده، با توضیح در پاورقی اصلاح قیاسی کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>.
       
       
    ایران‎شناس معاصر، پرفسور محمد کانار نیز این اثر را تصحیح و ترجمه کرده است. کتاب او مشتمل بر 2202 رباعی از اوحدالدین است که 400 رباعی از رباعیات کتاب حاضر بیشتر است<ref>ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76</ref>.  
    ایران‌شناس معاصر، پرفسور محمد کانار نیز این اثر را تصحیح و ترجمه کرده است. کتاب او مشتمل بر 2202 رباعی از اوحدالدین است که 400 رباعی از رباعیات کتاب حاضر بیشتر است.<ref>ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76</ref>.  
       
       
    ==پانویس ==
    ==پانویس==
    <references />
    <references/>
    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    خط ۷۵: خط ۷۶:


    ==وابسته‌ها==
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}
     
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
       
       
    خط ۸۵: خط ۸۷:
       
       
    [[رده:زبانها و ادبیات ایرانی]]
    [[رده:زبانها و ادبیات ایرانی]]
    [[رده:25 مرداد الی 24 شهریور]]
    [[رده:سال97-25مرداد الی24 شهریور]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۲۲

    ‏دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی
    دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی
    پدیدآوراناوح‍دال‍دی‍ن‌ ک‍رم‍ان‍ی‌، ح‍ام‍د ب‍ن‌ اب‍ی‌‌ال‍ف‍خ‍ر (نویسنده)

    ابو محبوب، احمد (گردآورنده)

    باستانی پاریزی، محمدابراهیم (مقدمه‌نويس)
    عنوان‌های دیگرديوان
    ناشرصدا و سيمای جمهوري اسلامى ايران، انتشارات سروش
    مکان نشرايران - تهران
    سال نشرمجلد1: 1366ش ,
    موضوعشعر عربی - قرن 7ق. شعر فارسی - قرن 7ق.
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏‏PIR‎‏ ‎‏5154‎‏ ‎‏/‎‏د‎‏9
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی، مشتمل بر بخشی از رباعیات حامد بن ابی‌الفخر کرمانی‎، مشهور به اوحدالدین کرمانی، از عرفای اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم است‎. کتاب به کوشش احمد ابومحبوب تصحیح و با مقدمه محمدابراهیم باستانی پاریزی منتشر شده است.

    ساختار

    کتاب، مشتمل بر دو مقدمه از باستانی پاریزی و ابومحبوب، 1807 رباعی، اشعار و قطعات پراکنده، مطلبی با عنوان نقد انتساب و تعلیقات است.

    گزارش محتوا

    باستانی پاریزی، در مقدمه کتاب به ذکر پیشینه بررسی اشعار اوحدالدین کرمانی پرداخته است. سپس چگونگی فراهم شدن این اثر را این‌گونه توضیح می‌دهد: «وقتی خبر شدم که دوست بزرگوار و جوان فاضل و محقق محبوب ما آقای ابومحبوب همت بر به انجام رساندن این مهم بسته و وقت و کوشش خود را صرف تهیه و تنظیم و ترتیب و تصحیح رباعیات همشهری نامدار ما – اوحدالدین کرمانی - ‎ساخته‌اند و استاد بزرگوار عال‌ی‌قدر عارف معارف ولایت، هم‌ولایتی شیخ عطار، آقای دکتر شفیعی کدکنی با عین عنایت و چشم خریداری بدان نگریسته، آقای ابومحبوب را در این راه دشوار همراهی و هدایت کرده‌اند، معلوم است که تا چه حد خشنودی و انبساط دست داد، مخصوصاًً که به اشاره آن استاد، این بنده ناتوان را نیز در این ثواب سهیم ساخته، لطف فرموده اشاره کرده‌اند تا چند سطری، مقدمه‌گونه، بر این رباعیات بنویسد»[۱].

    مصحح، در مقدمه خویش، به شرح حال، اساتید، شاگردان و آثار اوحدالدین کرمانی پرداخته و در توضیح اعتقاد و روش او می‌نویسد: «وی فقیه شافعی بوده و از رباعیات وی نیز پیداست که ظواهر شرع را کاملاً رعایت می‌کرده است. اما طریقه او در تصوف مبنی بر ستایش زیبایی و مظاهر آن بود و خود این روش را این‌گونه بیان می‌کند:

    جان طفل ره است و شاهدی دایه اوست شاهدبازی همیشه سرمایه اوست
    این صورت زیبا که توش می‌بینی آن شاهد نیست لیکن این سایه اوست»

    [۲].

    ابومحبوب، در مقدمه‌اش این کتاب را کامل‌ترین اثر در رابطه با این شاعر دانسته و مباحث مطرح‌شده در آن را این‌گونه تشریح کرده است: «به‌جز این مجموعه که اساس کار ماست اثر کامل و تدوین‌شده دیگری از اوحدالدین در دست نیست. این مجموعه تشکیل شده است از یک مقدمه که خود کاتب به نثر مصنوع نگاشته و پس از آن فصولی را به نثر آورده و به آن «فواید» نام داده است. این بخش همه به زبان عربی است که ترجمه آنها را در پاورقی آورده‌ام.

    قسمت اول آن درباره انواع مردم و سعادت و شقاوت آنهاست. سپس قسمتی در طلب، قسمتی در اقسام وجود، موعظه اوحدالدین به خلیفه المستنصر و کلامی موجز در محبت و معصیت است؛ پس از آن سه قسمت دیگر که آنها هم به زبان عربی است، آورده شده است که هر سه از مناقب اوست و اولی در مناقب اوحدالدین آمده است و دوتای دیگر در آن نیست. پس از آن نظمی به فارسی تحت عنوان «وزن معجون» آمده و به اوحدالدین نسبت داده شده است؛ البته شبیه به آن در نسخه خطی دیگری هم آمده است که متعلق به دارالکتب قاهره است. پس از این نظم، فهرست فصول و ابواب رباعیات و بعد از آن نیز رباعیات در دوازده باب با فصول مختلف و موضوعات گوناگون آغاز می‌شود. البته این تقسیم‌بندی‌ها از خود کاتب است»[۳].

    ابومحبوب در تصحیح این اثر از برخی اشتباهات غفلت کرده است؛ همان ‎گونه که محمد کانار به اشتباه افتاده است؛ به‌عنوان مثال در بیت:

    در عشق تو انتهاست تنهایی مندر دست تو عاجز است توانایی من

    صحیح: «در عشق تو اَنبُه (انبوه) است تنهایی من». در نسخه کانار نیز «آیتهاست» آمده است و هیچ‎کدام از دو مصحح متوجه لطف پارادوکس موجود در این مصراع (یعنی: انبوه تنهایی) نشده‌اند[۴].

    در ابتدای بخش ضمائم کتاب، بحثی تحت عنوان نقد انتساب مطرح شده است. نویسنده در این بحث به این نکته تصریح کرده که بسیاری از رباعیات این متن به دیگران نیز منسوب شده است که گاهی این انتساب درست و گاهی نادرست است. سپس به بررسی این موضوع پرداخته و البته نتایج این بررسی را صددرصد صحیح و بی‌خدشه ندانسته است. اعتبار نسخه یا انتساب، زندگی شاعر، سبک کلام و اجماع نسخ و تذکره‌های معتبر چهار موردی است که محقق اثر توجه به آنها را در این مطالعه لازم دانسته است. سپس با اشاره به 12 نسخه مورد استفاده‌اش در قریب به سی صفحه رباعیات منتسب را با ذکر شماره مطرح کرده است؛ مثلاً رباعی 129 را منسوب به عطار دانسته که در مختارنامه آمده است.[۵].

    ابومحبوب، تعلیقات خود را نیز این‌گونه توضیح داده است: «در قسمت تعلیقات نیز حتی‌المقدور موارد اشاره به آیات و روایات را با ذکر مأخذ آورده‌ام و ابیات عربی را ترجمه کرده‌ام و اسامی تاریخی و ضرب‌المثل‎ها را نیز توضیح داده‌ام؛ البته به‌طور حتم غالباً ً منابع فکری این رباعیات از روایات بوده است که برخی بسیار مشهور هم هستند؛ به‌خصوص در رباعیات اخلاقی و عبادی. به‌هرحال حتی‌المقدور آشکارترین و نزدیک‎ترین و روشن‎ترین اشارات را با مأخذ ذکر کرده‌ام[۶].

    وضعیت کتاب

    فهرست مندرجات کتاب در ابتدای آن آمده است. ضمایم کتاب مشتمل بر نقد انتساب، تعلیقات، فهرست لغات، فهرست الفبایی رباعیات و فهرست مآخذ نیز در انتهای آن ذکر شده است.

    مصحح در پاورقی، اشکالات و غلط‎های وزنی و قافیه‌ای را توضیح داده است و اگر جزئی اصلاح‎پذیر بوده، با توضیح در پاورقی اصلاح قیاسی کرده است.[۷].

    ایران‌شناس معاصر، پرفسور محمد کانار نیز این اثر را تصحیح و ترجمه کرده است. کتاب او مشتمل بر 2202 رباعی از اوحدالدین است که 400 رباعی از رباعیات کتاب حاضر بیشتر است.[۸].

    پانویس

    1. ر.ک: مقدمه باستانی پاریزی، ص7-6
    2. ر.ک: مقدمه مصحح، ص71-70
    3. ر.ک: همان، ص78
    4. ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76؛ متن کتاب، ص222
    5. ر.ک: متن کتاب، ص327
    6. ر.ک: مقدمه مصحح، ص84
    7. ر.ک: همان
    8. ر.ک: بناءپور، هاشم، ص76

    منابع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. بناءپور، هاشم، «ترجمه رباعیات اوحدالدین کرمانی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، نشر دانش، سال شانزدهم، پاییز 1378، شماره 3، صفحه 74 تا 76.

    وابسته‌ها